reportage

De paspoorten liggen klaar, voor Oekraïners staat de deur naar Europa open

Valentina Kovtoen toont haar paspoort in de gang van een kantoor van de migratiepolitie in Kiev. Zij droomt van een reisje naar Europa.Beeld Foto's Michiel Driebergen

Oekraïners kunnen vanaf nu elk half jaar drie maanden reizen binnen de Schengenzone, ze hebben geen visum meer nodig. Wel een biometrisch paspoort. 'Ooit ga ik naar Europa.'

"We gaan een reisje maken naar Europa, deze zomer nog." Valentina Kovtoen, een vrouw van rond de zeventig, zit met haar kleinzoon op schoot te wachten in de gang van het kantoor van de migratiepolitie in de Kievse woonwijk Holosivksi.

Zij komt haar biometrisch paspoort ophalen, dat ze nodig heeft om in de EU te reizen. Kovtoen fantaseert over een tripje naar Frankrijk, maar haar dochter Joelia bepaalt de bestemming. "Zij is al in Europa geweest vanwege haar werk. Voor mij is alles nieuw."

Vanaf deze week kunnen Oekraïners elk half jaar drie maanden reizen binnen de Schengenzone, ze hebben geen visum meer nodig. De afschaffing van de visumplicht staat los van het Associatieverdrag dat onlangs door Nederland als laatste EU-land werd goedgekeurd, maar wordt door Oekraïners als minstens zo belangrijk beschouwd.

"Oekraïne heeft zich definitief losgeweekt van Rusland", jubelde president Porosjenko toen de lidstaten het Brusselse besluit vorige maand bekrachtigden. "Eindelijk keren we terug naar huis, naar Europa."

Gevoel van vrijheid

De uitgelaten stemming is goed te merken in het kantoor van de migratiepolitie, waar lange rijen paspoortaanvragers staan. "Een visum krijgen was voor haar bijna onmogelijk", zegt Joelia Kovtoen, als haar moeder stralend met haar nieuwe paspoort het kantoortje uitkomt.

Om naar Europa te reizen moesten Oekraïners tot nu toe een uitreisvisum zien te krijgen, dat geweigerd kon worden (bang als de Oekraïense overheid was dat de aanvrager niet meer terugkeerde). Bij de visumaanvraag, op een EU-ambassade, moest je een uitnodiging overleggen, aantonen dat je genoeg geld op je rekening had en een verzekering afsluiten. Dat kostte tijd en geld. De procedure-uitkomst was onzeker.

Het nieuwe regime geldt alleen voor reizen, niet voor werken. Dat blijft zonder uitnodiging van een werkgever en werkvergunning van de autoriteiten van een EU-land illegaal. "Dat is maar goed ook", zegt Aleksandr Pachomov, een vijftiger met stekeltjes die ook een paspoort komt aanvragen. "We moeten eerst de eigen economie op orde brengen, anders vertrekken veel Oekraïners en dat komt ons niet ten goede."

Aleksandr, die een bouwbedrijf runt, gaat deze zomer met zijn vrouw rondtoeren in buurland Polen. "Het geeft een gevoel van vrijheid dat dit gewoon kan."

Illegaliteit grote risico

Sommige Oekraïners krijgen met het nieuwe paspoort wel kans op werk in de EU. Zoals Dmitri Tomazer, die met zijn vrouw Ola en hun kindje twee jaar geleden de oorlog rond de Oost-Oekraïense stad Loehansk ontvluchtte. Met een lach toont hij het sms'je waarin staat dat hij zijn paspoort vandaag kan ophalen. Een Poolse firma nodigde Dmitri uit om te komen werken als chauffeur - de drempel voor Oekraïners om te werken is in buurland Polen lager dan elders in Europa. "Ik ga er het drievoudige verdienen. En ik ga zien hoe mensen in Europa leven."

Dmitri verwacht niet dat het aantal werkende Oekraïners in de EU toeneemt. In Polen werken nu al honderdduizenden Oekraïners met vergunning in de seizoensarbeid en de IT, illegaal werkende Oekraïners worden bijvoorbeeld aangetroffen in de tuinbouw in Nederland. "Ik denk dat er evenveel Oekraïners in Europa zullen werken, maar meer legaal", zegt hij. Bouwondernemer Aleksandr Pachomov is het met hem eens. "Met het biometrisch paspoort wordt illegaliteit een groter risico. Je vingerafdrukken worden opgeslagen in een systeem."

Momenteel vragen zo'n 100.000 Oekraïners per maand een biometrisch paspoort aan, wat het totaal op een kleine 3,5 miljoen brengt - Oekraïne heeft 45 miljoen inwoners. Dat zegt weinig over het aantal te verwachten reizigers. De relatief hoge reiskosten vormen een andere barrière. Het minimumloon in Oekraïne ligt rond de 110 euro per maand. "Op vakantie gaan in de EU is voor mij voorlopig een droom", zegt Nadia Chmelnitska, een vrouw van eind twintig die op het punt staat haar documenten in te leveren. "Maar het is goed het paspoort vast te hebben. Ooit ga ik naar Europa."

Visumplicht is niet zomaar afgeschaft

Waar in het Associatieverdrag vooral algemene bepalingen staan over politieke en economische toenadering, moest Oekraïne voor de afschaffing van de visumplicht voldoen aan heel specifieke voorwaarden. Naast de invoering van het biometrisch paspoort zijn de grenzen gemoderniseerd en nam Oekraïne maatregelen om de openbare orde beter te handhaven. Op deze manier moet voorkomen worden dat criminelen de EU betreden. Ook is het arbeidsrecht hervormd. Zo werd onder EU-druk de discriminatie van homo's en lesbiennes op de werkvloer strafbaar. Op Duits initiatief kwam er een 'noodremprocedure': in het geval van een te hoge instroom van asielaanvragers of illegale immigranten vanuit Oekraïne kan het visum weer verplicht worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden