De Partij van de Arbeid: zwalkend en buigend

Als we de zieltogende politieke peuter D66 buiten beschouwing laten, dan is de PvdA de enige partij die een fors verlies heeft moeten incasseren, een herhaling bovendien van het debacle bij de Tweede Kamerverkiezingen een paar maanden geleden.

De verklaring is in twee richtingen te zoeken. Aan de ene kant is er de moordende concurrentie van de Socialistische Partij, die niet eens gemakkelijk is te duiden maar evenzogoed de oude sociaal-democraten in de hoek drijft. Aan de andere kant heeft de PvdA de ellende voor een goed deel aan zichzelf te danken. Ze wordt zwak geleid en straalt geen overtuigingskracht uit.

Van de aanloop vorig jaar naar de Tweede Kamerverkiezingen is dat al royaal toegegeven maar ook deze keer ging het weer mis. De aanval van Geert Wilders op de PvdA-staatssecretarissen Aboutaleb en Albayrak werd op een buitengewoon zwakke manier gepareerd.

Het begon goed, met een scherpe verklaring van PvdA-fractievoorzitter Tichelaar, die meteen weigerde te accepteren dat Albayrak gedwongen zou worden haar Turkse paspoort op te geven. Tevens liet Tichelaar in recordtijd uitzoeken of er bezwaar kon worden gemaakt tegen het advieswerk van PvdA-Kamerlid Arib ten dienste van een Marokkaanse werkgroep, waartegen Wilders al evenzeer had geopponeerd. De uitkomst volgens Tichelaar: geen probleem.

Gegeven de algemene afkeuring die Wilders in de Kamer had ontmoet, zou je verwachten dat de

PvdA-top, in ieder geval voorlopig, de heikele zaak zou laten rusten. Het tegendeel gebeurde, Wouter Bos, behalve minister tevens PvdA-leider, begon op eigen houtje een andere strategie te volgen. Hij maakte bekend te wensen dat het kabinet in gesprek zou gaan met landen die hun onderdanen verbieden hun paspoort in te leveren, zoals Marokko, een verdedigbaar standpunt en al jaren geleden door de PvdA ingenomen maar nu alleen te duiden als een knieval voor Wilders en tevens als een impliciete correctie van Tichelaars scherpe reactie.

Dat was niet alles. Ook PvdA-minister Plasterk, die met de hele zaak niets te maken heeft, meende een duit in het zakje te moeten doen en lanceerde in het programma Buitenhof een eigen oplossing voor de kwestie van de dubbele paspoorten. Hij liep daarbij Tichelaar voor de voeten door diens afwijzende houding openlijk te gaan ’duiden’.

Het zijn staaltjes van politiek amateurisme die in de huidige PvdA blijkbaar onvermijdelijk zijn. Ze werden vorig jaar veelvuldig begaan, met catastrofale gevolgen, en ze zijn blijkbaar nog steeds niet afgeleerd.

Nu is het eigenaardige dat deze onberaden tactische beweeglijkheid een schril contrast vormt met de in ander opzicht gedemonstreerde kadaverdiscipline ten aanzien van het regeerakkoord. In de Tweede Kamer ging de PvdA-fractie zonder met de ogen te knipperen akkoord met premier Balkenendes weigering ook maar één van de tientallen moties van de oppositie voor een ogenblik in overweging te nemen. Het was njet, zelfs op het gevoelige punt van de vraag om een onderzoek naar onze betrokkenheid bij de oorlog tegen Irak, in de afgelopen jaren door de PvdA keer op keer aan de orde gesteld.

Bij een tweepartijenstelsel ligt een dergelijke rigoureuze fractiediscipline voor de hand. De oppositie heeft haar kans gehad en is veroordeeld tot tijdelijke machteloosheid. Maar in ons systeem van wisselende meerderheden betekent het dat de oppositie van gisteren, eenmaal in het nieuwe kabinet opgenomen, binnen vierentwintig uur het tegendeel gaat beweren van wat zij vier jaar lang hartstochtelijk heeft verdedigd.

Vooral inzake het Irak-onderzoek is een dergelijke draai van 180 graden onmogelijk te rechtvaardigen. Daar in het vorige kabinet CDA en VVD eensgezind de doofpot dichthielden en de PvdA nu eveneens op het deksel heeft plaats genomen, is de kans op een onderzoek voorgoed verkeken: er is geen meerderheid meer voor te vinden. Waar andere landen, bij het verdachte avontuur in Irak betrokken, kans hebben gezien de waarheid boven water te krijgen, zal de Nederlandse regering tot in lengte van dagen opheldering kunnen blijven weigeren.

Op de Eerste Kamer, niet aan het regeerakkoord gebonden, behoeft evenmin te worden gerekend. De terloopse opmerking van Tichelaar dat daar wellicht een PvdA-initiatief tot onderzoek mocht worden verwacht, werd onmiddellijk weersproken door de PvdA-fractievoorzitter in de senaat, Han Noten: ook wij zullen braaf zwijgen.

Zo ontaardt de politiek in een cynische poppenkast, een complot tegen de kiezers die tenminste in zaken van leven en dood het recht hebben te weten wat er achter de schermen wordt beslist. In dit geval: wat de regering heeft bewogen ons land in een illegitieme aanvalsoorlog te betrekken.

Mogelijk heeft de houding van de PvdA in deze zaak bijgedragen tot het stemmenverlies van de partij bij de Statenverkiezingen. Het zou een verdiende afstraffing zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden