De participatiesamenleving: tijd dat het kabinet dat concreet maakt

Beeld Censuur

In zijn eerste Troonrede, vorig jaar, trok koning Willem-Alexander de aandacht met het woord participatiesamenleving. Hij sprak het uit, maar het kabinet had het bedacht. Vandaag praat de Tweede Kamer met premier Rutte over de inhoud ervan.

Taalfanaten verkozen het tot mooiste én vaagste woord van het voorgaande jaar: participatiesamenleving. De term dook in september op in de Troonrede en sindsdien wil de ChristenUnie er opheldering over. Want wat bedoelt het kabinet ermee? En welke rol gaat de overheid daarbij spelen?

Op die vragen hoopt voorman Arie Slob vandaag antwoord te krijgen in een debat met premier Rutte. Een eerdere brief van drie kantjes, waarop hij maanden moest wachten, vond hij te algemeen. "Als je dit niet goed definieert, ben je een huis aan het verbouwen zonder bouwtekeningen", stelde Slob.

Burgernet
Voor Rutte zelf is het helder. In lezingen en persconferenties vertelde hij afgelopen jaar wat hij eronder verstaat. Door technologische ontwikkelingen, lossere verbindingen tussen mensen en het afnemen van hiërarchie ziet hij dat mensen zelf allerlei initiatieven ontplooien. "Niet omdat het moet, maar omdat het kan en omdat ze het willen", zo sprak hij bij de Willem Drees-lezing in oktober. "Ik vind dat een positieve ontwikkeling."

Een geslaagd voorbeeld van die trend vindt Rutte de sms-dienst Burgernet, waarbij de politie burgers om hulp vraagt bij een misdrijf of hen informeert bij een noodsituatie. Of de Amsterdam City Swim, waarbij zwemmers via sociale media geld ophalen voor onderzoek naar spierziekte ALS. Of whatsapp-groepjes waarin buren afstemmen wie een zieke buurvrouw verzorgt.

Prachtige initiatieven, dat vindt de ChristenUnie ook oprecht, maar hoe ga je daar als overheid mee om? De overheid moet de touwtjes laten vieren waar kan, vindt Slob, zodat de overheid ondernemende burgers niet in de weg zit. Maar het kan niet zo zijn dat het Rijk allerlei verantwoordelijkheden bij lagere overheden over de schutting gooit, waarna de burger het maar moet zien op te lossen.

"Het is veel te naïef om te denken dat als de overheid zich terugtrekt, mensen als vanzelf in elkaars armen vallen, elkaars stoepjes gaan vegen en pannetjes soep bij de zieke overbuurvrouw brengen", stelt Slob. "Je kan nooit zomaar alles in één keer loslaten. Daar hoort geleidelijkheid bij."

'Veelzeggend'
Dat loslaten vindt CDA-voorman Sybrand Buma niet het grootste probleem. De overheid mag van hem wel wat kleiner. Meer stoort hij zich aan het gebrek aan ideologische invulling van de term participatiesamenleving door het kabinet. "Wil je echt een andere samenleving of is het een sticker op een aantal bezuinigingen?"

Buma, die het begrip zelf omarmt, vindt het veelzeggend dat brief en debat zo lang op zich hebben laten wachten. Hij denkt dat VVD en PvdA zich hebben laten verrassen door de impact die het woord had, zonder dat ze goed voor ogen hadden wat ze ermee bedoelden. En gezien het tijdsverloop waren de partijen het ook niet meteen eens, concludeert Buma. "Je moet geen etiket plakken op een fles die nog leeg is. Je kunt beter eerst de fles vullen."

Tegen de kritiek dat het kabinet het begrip gebruikt als dekmantel voor bezuinigingen, heeft Rutte zich geregeld verweerd. De politiek is in zijn ogen helemaal niet de aanjager van de participatiesamenleving. Zij loopt juist achter de ontwikkelingen aan.

Andere kritiek lijkt wel gehoor te hebben gevonden. De Troonrede wekte de indruk dat het kabinet, PvdA incluis, de verzorgingsstaat afschreef. Maar in zijn brief benadrukte Rutte 'dat de verzorgingsstaat blijft bestaan'. Dat zal de Kamer er niet van weerhouden hem te vragen hoe hij de toekomstige relatie tussen overheid en burger ziet. Aan Rutte om dat te verduidelijken.

Uit de Troonrede
Passage uit de Troonrede van afgelopen jaar die tot het debat van vandaag heeft geleid: "Het is onmiskenbaar dat mensen in onze huidige netwerk- en informatiesamenleving mondiger en zelfstandiger zijn dan vroeger. Gecombineerd met de noodzaak om het tekort van de overheid terug te dringen, leidt dit ertoe dat de klassieke verzorgingsstaat langzaam maar zeker verandert in een participatiesamenleving. Van iedereen die dat kan, wordt gevraagd verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en omgeving."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden