De parnassia bloeit

De jaarlijkse plantenjacht is begonnen. Door het zachte weer ontluiken bloemen.

Speenkruid, klein hoefblad en dotterbloem; hier is het voorjaar echt wel losgebroken. En zie je die margriet? Die had allang verdwenen moeten zijn. Gisteren zag ik zelfs nog een echte koekoeksbloem bloeien; normaliter stopt die plant in juli. Krankzinnig. Dat wordt heel spannend. De grens van 400 soorten gaan we wel overschrijden. Kom, dan kijken we nog even in dat weitje."

Het zijn mooie dagen voor botanicus Baudewijn Odé van de stichting Floron, de organisatie die zich bezighoudt met onderzoek naar en bescherming van de inheemse wilde flora. Want niet alleen brengt het absurde weer bijzondere fenomenen, maar bovendien wordt op dit moment de Eindejaars Plantenjacht gehouden. Hiervoor roept Floron (Floristisch Onderzoek Nederland) iedereen op een uur lang alle waargenomen bloeiende planten te noteren en deze aan Floron door te geven.

De plantenjacht is niet direct ingegeven door het huidige warme weer, vertelt Odé terwijl hij op een bloeiende melkdistel wijst. Floron hield vorig jaar de eerste Eindejaars Plantenjacht en is van plan elk jaar tussen Kerst en 3 januari er een te houden. Odé: "We weten eigenlijk nauwelijks welke planten in de winter nog, weer of al bloeien, en of dit als gevolg van de klimaatverandering aan het veranderen is. Die kennis is wel nodig. Niet alleen als mogelijke munitie in het klimaatdebat, maar ook uit beschermingsoogpunt."

Voor Floron geldt bovendien, net zozeer als voor bijvoorbeeld de Vogelbescherming met haar Nationale Tuinvogeltelling, dat deze vorm van citizen science, automatisch leidt tot een grotere bewustwording van en liefde voor de natuur. Qua deelnemersaantallen zijn de tuinvogeltelling en de plantenjacht vooralsnog overigens nog geenszins vergelijkbaar. De eerste zit steevast op enkele tienduizenden deelnemers terwijl de Eerste Plantenjacht verleden jaar 313 deelnemers trok.

Die deelnemers noteerden 383 bloeiende planten; een kwart van alle inheemse bloemplanten. De madelief werd het meest gezien, gevolgd door bloeiend straatgras en paardebloem: alle drie doorbloeiers die pas stoppen als de vorst invalt. Ook dit jaar verwacht Odé veel doorbloeiers. Eigenlijk nog meer dan verleden jaar, toen toch opeens vorst zijn intree deed. Ook de vroegbloeiers zullen vermoedelijk talrijker zijn. Uitkijken dus naar speenkruid, vroegeling, dotterbloem, klein hoefblad en wellicht zelfs bosanemoon. "Je kunt de raarste dingen tegenkomen. Vorige week meldde een florist bloeiende duinviooltjes en parnassia."

De bloei is een feest, zeker op van die donkere dagen, maar hoe zit het met de gevolgen? Putten de planten zichzelf niet te veel uit? Zijn er wel insecten om de bloemen te bestuiven en, waar bloemen voor bedoeld zijn, indirect voor zaadzetting te zorgen? Odé aarzelt. "Gevolgen zijn er zeker, maar de ernst ervan valt nu nog moeilijk in te schatten, ook omdat die afhankelijk is van de rest van de winter. De doorbloeiers - planten die normaliter pas bij vorstinval stoppen met bloeien - hebben weinig last van de warmte. "Als het te lang duurt raken ze vanzelf een keer beschimmeld en sterven. Ze hebben niet per se insecten nodig voor de bestuiving."

De voorjaarbloeiers die nu al in bloei staan, 'zitten wel in de problemen'. "Het zijn veelal insectenbestuivers waardoor deze lichting bloemen nutteloos zijn. Er wordt geen zaad gevormd. En volgend voorjaar die gemiste kans inhalen door nogmaals in bloei te komen, zit er niet in. Hoe groot dat effect voor planten is, hangt ook af van het soort plant."

En dan zijn er nog de planten die koude nodig hebben om volgend voorjaar in bloei te komen, zoals allerlei bol- en knolgewassen, of te kiemen uit zaad, zoals het maarts viooltje, look-zonder-look, wilde kamperfoelie en beuk. "Als het helemaal niet koud wordt, gaat het hiermee mis. Nou is er gelukkig binnen een populatie, dus zeg maar binnen de maartse viooltjes, altijd een genetische variatie die er in dit geval voor zorgt dat een aantal planten ook zonder kou gaat bloeien of zal kiemen. Bovendien vermeerderen veel planten zich niet alleen met zaad, maar ook met wortelstokken, bolletjes of uitlopers. Dat geldt voor door-, laat- en voorjaarsbloeiers. Ook al hebben we nu een aantal jaren zulke merkwaardige winters, dan nog zullen de meeste soorten wel overleven. Ook al door evolutionaire selectie."

Niet te veel piekeren dus. Geniet vooral van de bloemen, adviseert de plantenman. Al pratend wijst hij op heldergroene blaadjes waarop tere, witte bloempjes staan. "Winterpostelein. Prachtig toch."

Meedoen?

Iedereen kan meedoen met de Eindejaars Plantenjacht; grote plantenkennis is niet nodig. Maak tussen nu en zondag een wandeling van een uur en noteer alle bloeiende wilde en verwilderde planten die je tegenkomt. Aantallen noteren hoeft niet. Er is via de website een herkenningskaart met de verwachte vijftien meest algemene soorten te downloaden.

Bij twijfel over de soort kun je een foto insturen. Geef de uitslag door via floron.nl/plantenjacht/telling, of via Facebook of Twitter. Doorgeven kan tot uiterlijk maandag. In de dagen erna maakt Floron de uitslag bekend. Meer informatie: plantenjacht.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden