De 'parel' van Natuurmonumenten wordt niet alleen bejubeld om haar schoonheid: er zijn ook zorgen.

Uitgerekend op de dag van ons ’rondje Naardermeer’ neemt Ivo de Wijs op dezelfde locatie afscheid van ’Vroege Vogels’, het natuurprogramma van Vara-radio dat hij twintig jaar op de zondagmorgen heeft gepresenteerd.

Tegen de tijd dat wij bezoekerscentrum De Visserij bereiken, worden de kabels opgerold en vertrekken de laatste gasten, maar een stukje van de uitzending hebben we voor we op pad gingen nog gehoord. Jubel over de schoonheid van het gebied maar ook zorg over zijn toekomst en strijdvaardige geluiden.

Dat we er op dezelfde dag zijn, is toeval, maar dat ’Vroege Vogels’ en wij ons oog hebben laten vallen op het Naardermeer is dat zeker niet. Dit jaar bestaat Natuurmonumenten 100 jaar en het Naardermeer was haar eerste aankoop. Onder aanvoering van natuurbeschermers Jac. P. Thijsse en Eli Heimans werd in 1906 voorkomen dat het een vuilstortplaats van Amsterdam werd.

Deze eersteling neemt een bijzondere plaats in binnen de boezem van de vereniging; aan de instandhouding van de ’parel’ van Natuurmonumenten wordt veel geld, zorg en aandacht besteed. Zo werd het oorspronkelijk 750 hectare grote gebied de afgelopen jaren met een bufferzone uitgebreid tot 1100 hectare, met als voornaamste doel de grondwaterstand op peil te houden.

Juist dat waterpeil wordt volgens natuurbeschermers en milieuactivisten bedreigd, wanneer het rijk zou besluiten de A6 via een tunnel onder de bufferzone door te trekken naar de A9. Het zorgvuldig bereikte ecologische evenwicht dreigt dan weer verstoord te raken.

Met man en macht verzetten Natuurmonumenten, milieugroepen en actiegroepen in de omgeving zich tegen deze oplossing van de fileproblemen tussen Almere, Amsterdam en Schiphol. Tijdens onze wandeling komen we de protestposters van de actiegroep ’Weesp tegen A6-A9’ regelmatig tegen.

Zoals alle natuurgebieden in Nederland is ook het Naardermeer resultaat van menselijk ingrijpen. Maar van oorsprong is het een van de weinige natuurlijke veenmeren in ons land, niet ontstaan door afgraving voor turf- of zandwinning. Het dateert uit de ijstijd, toen kwelwater vanuit de Utrechtse Heuvelrug zijn weg zocht naar het westen. Het Naardermeer werd tussen 1623 en 1629 met succes drooggelegd, maar in 1629 weer onder water gezet om de oprukkende Spanjaarden tegen te houden. In 1883 werd opnieuw een poging gedaan het meer droog te leggen. Voormalig stoomgemaal De Machine herinnert hieraan. Maar het was niet te betalen: dagelijks moest 65000 kubieke meter kwelwater worden weggepompt.

In 1895, elf jaar voor Natuurmonumenten eigenaar werd, is het stoomgemaal omgebouwd tot twee woonhuizen, overigens zonder enige voorziening. De 80-jarige Annie Mostert kan daarvan getuigen. Ze woont hier al 58 jaar. Wanneer ze zin heeft, schenkt ze koffie en thee aan passerende wandelaars en fietsers. Vandaag heeft ze zin, óók om op het terras van haar bloemrijke tuin te verhalen van vroeger. „We hadden niets. Water haalden we uit de regenput en koken deden we op het petroliestel. Tegenwoordig heb ik alles: gas, warm water, een septic tank. Maar ik heb het wel zelf moeten aanschaffen. Natuurmonumenten heeft hier nooit veel gedaan.“

Annie’s grootvader is in 1895 in De Machine komen wonen – ’hij hield koeien’ – en haar vader werd er in 1898 geboren. Ook haar schoonouders hebben er gewoond, vanaf 1937. En toen Annie in 1947 trouwde, bleef zíj er wonen met haar man. „Hij werkte voor Natuurmonumenten, sloten uitbaggeren en riet snijden. Zwaar werk, elke avond kwam hij onder de bagger thuis.“ Na een aantal jaren hield haar man het voor gezien. „Hij kon in de chemische fabriek van Naarden 41 gulden per week verdienen, 16 gulden meer dan bij Natuurmonumenten. En hij ging ’s morgens als een heertje de deur uit en kwam er ’s avonds als een heertje weer in.“

Intussen deed Natuurmonumenten weinig tot niets aan het onderhoud van het gebied. Annie: „Na 45 jaar kon je hier niet meer roeien, zoveel troep zat er in het water.“ Met moderne machines is dat euvel opgelost, en tegenwoordig zijn er genoeg vrijwilligers te vinden om riet te snijden in het natuurgebied.

De eerste aankoop van Natuurmonumenten is in januari van dit jubileumjaar bekroond met een Europees diploma voor goed natuurbeheer. Onlangs kwam er een nieuwe onderscheiding bij: de provincie Noord-Holland heeft het Naardermeer de status van aardkundig monument toegekend. Op een informatiebord aan het begin van de route wordt uitgelegd waarom het gebied aardkundig zo bijzonder is.

Bij de onthulling van het bord, op 22 juni, zei de Noord-Hollandse milieugedeputeerde Albert Moens dat de dreigende doortrekking van de A6 naar de A9 weliswaar niet de aanleiding was om het Naardermeer deze – juridische – status te verlenen, maar dat het natuurlijk mooi meegenomen zou zijn als het rijk dat idee nu zou laten varen. Hij dreigde zelfs met bestuurlijke ongehoorzaamheid. „Mocht het rijk toch doorzetten, dan hoeven we nog niet mee te werken.“

Te gast bij Ivo de Wijs’ laatste ’Vroege Vogels’ klonk Moens vanochtend nog even strijdlustig: ’Handen af van het Naardermeer’, riep hij in de microfoon. Maar de boze boer die we tegenkomen, heeft geen goed woord over voor die kl van Natuurmonumenten. Zijn koeien krijgen natte voeten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden