De paradox van 'Spoorloos'

Een case die vooraan in het geheugen staat van eindredacteur Paul Vertegaal is het verhaal van meneer Conricode. De zoektocht naar zijn natuurlijke moeder vormde voor 'Spoorloos' een doorbraak. Niet vanwege het succes, maar vanwege de misser.

Er kleven paradoxen aan het succesvolle KRO-programma, dat gisteravond voor de 250ste keer op televisie werd uitgezonden.

Acht jaar geleden boog de redactie zich over de geboortepapieren van Conricode, een Engelsman, opgegroeid bij Nederlandse pleegouders. Volgens de vergeelde letters was hij de zoon van een ongetrouwde vroedvrouw. Maar 'Spoorloos' meldde dat het aannemelijker was dat de echte ouders de naam van de vroedvrouw hadden gebruikt om hun eigen bestaan te verhullen.

Dat bleek niet te kloppen. ,,De theorie die wij ontwikkeld hadden, was een waanidee'', stelt Vertegaal. Het illustreert volgens hem hoe voorzichtig een redactie research moet doen.

,,Vergelijk het met de politie. Bij het oplossen van een moord moet je niet bij de dader beginnen, maar bij de sporen. Zodat de aanwijzingen zonder gekleurde bril geweegd worden. Die les is voor de redactie heel belangrijk geweest.''

Om nog een andere reden vormde de geschiedenis van meneer Conricode een keerpunt. Voor het eerst eindigde een onderwerp niet in een ontmoeting in beeld. De moeder bleek aan de ziekte van Alzheimer te lijden. ,,Wij zijn, in een volgende uitzending, meegegaan tot aan de voordeur. Ik ben van mening dat mensen alleen geregistreerd mogen worden als ze daar bewust mee instemmen.''

'Spoorloos' weet zich staande te houden op het hellende vlak van 'emo-tv'. Vertegaal spreekt van 'pure televisie'. Tranen trekken is geen doel, maar een gevolg van vaak zeer aangrijpende herenigingen.

Hoewel de laatste tijd steeds meer programmamakers zich op dat thema storten, lijkt 'Spoorloos' -paradoxaal genoeg- steeds meer op te vallen. In 2001 won het programma de Televizierring. De eerste negen jaar schommelden de kijkcijfers tussen de één en twee miljoen. Sinds 1999 trekken Vertegaal en zijn collega's méér dan twee miljoen kijkers.

,,Televisie is de afgelopen jaren oppervlakkiger geworden, vluchtiger ook. Er zijn steeds meer uitzendingen waarin mensen gewoon dingen mogen komen beweren. Niemand die nog uitzoekt of dat waar is.''

Irene Moors bemiddelt sinds dit jaar op RTL 4 in ogenschijnlijk onoplosbare conflicten ('Waar een wil is'), Anita Witzier herenigt in 'Memories' oude geliefden en Jaap Jongbloed speurt in 'Vermist'. Vertegaal ziet de overeenkomsten, maar vooral ook de verschillen.

,,We leven in een tijd waarin een heel groot deel van de bevolking uit is op verzoening. Het land is instabiel. Dat is zeker voor de oudere Nederlander wennen. Hij is opgegroeid in een zekere harmonie. Men is daarom op zoek naar koestering.''

,,Bij veel van dit soort programma's wordt echter een fout gemaakt: een deadline dicteert. Vanaf dag één gaat de redactie ervan uit dat iedere zaak op televisie moet komen. Dat beïnvloedt de werkwijze op een manier die over het algemeen niet gunstig is voor de betrokkenen.''

Ieder conflict leent zich voor de tv, stelt Vertegaal, al elf jaar de eindverantwoordelijke bij 'Spoorloos'. Maar ieder conflict heeft ook tijd nodig.

Het team van 'Spoorloos', veertien man, is wekelijks bezig met tientallen dossiers. ,,Soms gaan er maanden overheen voor we weten of het bruikbaar is.''

Tijdens de jubileumuitzending, gisteravond, was het podium klaar voor Pia Blanco, scenarioschrijfster bij 'Goede Tijden, Slechte Tijden'. Als kind werd zij in het ongewisse gelaten over haar eigen achtergrond. Door te snuffelen in de spullen van haar adoptieouders ontdekte ze dat haar biologische moeder een Spaanse vrouw is die in een Zwitsers hotel werkzaam was als kamermeisje.

In haar scripts maakt Blanco regelmatig gebruik van haar eigen leven. Ook op Nederland 1 vertelde ze haar verhaal. Het is een merkwaardige combinatie: het deugdelijke 'Spoorloos' is soms net een soap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden