De paden op, de lanen in

Een verkiezingsbord wordt klaargemaakt in Amsterdam. De komende tijd gaan vrijwilligers het land in om de borden vol te plakken met partijposters. Beeld ANP
Een verkiezingsbord wordt klaargemaakt in Amsterdam. De komende tijd gaan vrijwilligers het land in om de borden vol te plakken met partijposters.Beeld ANP

De campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september begint op stoom te komen. De voorspelling was dat de strijd vooral zou worden uitgevochten op tv en via sociale media. Toch gaan veel partijen ook gewoon de straat op. Trouw sprak met vier campagneleiders.

1 SP: De winst proberen vast te houden

'Kent u deze man? Vertrouwt u hem? Stem op hem, dan kan hij ervoor zorgen dat de inkomensongelijkheid in Nederland afneemt.' Dat is de boodschap die de vrijwilligers van de SP de komende tijd langs de deuren gaan uitventen, met een foto van lijsttrekker Emile Roemer in hun hand.

Roemer, de vriendelijke, goedgehumeurde, positieve, sociale Brabander moet als stemmenkanon fungeren. De lijsttrekker zal vanaf half augustus overal zichtbaar zijn: in de kranten, op televisie, in de weekbladen en op straat. Misschien laat de SP de televisiespotjes dit jaar wel achterwege, want er zal op 12 september toch geen Nederlander meer zijn die niet weet wie Roemer is.

Lokale en regionale SP'ers wordt gevraagd positieve boodschappen uit te dragen. Geen gemopper op andere partijen, maar uitgaan van je eigen kracht. Zijn er interviews met lokale SP'ers? Laat je dan buiten fotograferen, niet vanachter een bureau. De SP is immers de partij van de man en vrouw in de straat.

De grootste uitdaging voor SP'ers is om in deze campagne zo veel mogelijk Nederlanders persoonlijk te spreken of de hand te schudden. Het aantal mensen dat voor de SP zou kunnen kiezen is zo groot, dat zo veel mogelijk potentiële stemmers één op één moet worden aangesproken, vertellen de campagneleiders, tevens SP-senatoren, Tiny Kox en Arjan Vliegenthart. Zij nemen de volledige coördinatie van de campagne op zich.

Met buitenlandse journalisten die premierkandidaat Roemer ieder graag anderhalf tot twee uur willen spreken is een gezamenlijke bijeenkomst georganiseerd. Daar zal de lijsttrekker veel tijd voor uittrekken, maar dan wel voor een groepje correspondenten bij elkaar.

De verzoeken komen zelfs uit Japan, vertelt Kox. Dat de Socialistische Partij de grootste kan worden in Nederland is wereldnieuws. Desalniettemin blijft de SP ook klein denken. Er zijn afspraken gemaakt met bijna alle regionale media aangezien de SP-stemmer daar in grote getale naar luistert of kijkt.

Daarnaast worden bladen als Story,Libelle en Playboy niet genegeerd. "Onze kiezers lezen dat soort bladen meer dan dat zij zogenoemde kwaliteitskranten inkijken."

Alhoewel de landelijke aftrap van de SP-campagne op 19 augustus in Amersfoort plaatsvindt, is Roemer nu al enkele weken te zien op abri's bij stations. "We staan sinds januari goed in de peilingen. De winst die wij het afgelopen half jaar hebben geboekt, moeten we vasthouden." Daar hebben de twee campagneleiders ook alle vertrouwen in. "Met de positieve uitstraling van Emile moet dat kunnen."

Roemer krijgt deze zomer flink wat studiemateriaal mee om zich overal goed op voor te bereiden. "Als je premier league wilt spelen, moet je ook op dat niveau meedoen." Mocht hij toch nog één of twee uitglijders maken, dan geeft dat niet, menen Kox en Vliegenthart. "Dat hoort erbij."

2 CDA: Nieuwe campagne zonder grote tenoren

Het is nieuw voor het CDA: campagne voeren zonder grote bekende tenoren. Voorbij is de tijd dat een zittende CDA-premier met een forse batterij ministers het land in trok om de kiezers te vragen nog een keer op hen te stemmen.

'Laat Lubbers zijn karwei afmaken' was een beroemde CDA-campagneleus uit 1989. Jan Peter Balkenende had later ook een paar keer succes met die 'premierbonus', voordat het in 2010 vreselijk misging in de stemlokalen.

Het land in gaan met vertrouwde gezichten van bewindslieden op de verkiezingsfolders was een ingesleten gewoonte. Nu moet het CDA de campagne opnieuw uitvinden. Fractievoorzitter en lijsttrekker Sybrand van Haersma Buma kennen de kiezers inmiddels wel. Bij de naam van zijn Volendamse running mate, Mona Keijzer gaat misschien hier en daar een belletje rinkelen. Het CDA zal de slag om de kiezers moeten voeren met voornamelijk onbekende gezichten; geen zittende ministers, maar met een mix van zittende Kamerleden en verse krachten.

Campagneleider Pieter Heerma, oud-fractiewoordvoerder en nu kandidaat-Kamerlid, ervaart de verschillen. "Toen we campagne voerden met premiers, kwam ons veel aanwaaien. Nu niet. Dat merken we bijvoorbeeld al bij het grote RTL-debat vlak voor de verkiezingen." Hij doelt op het besluit van de omroep dat het 'te kleine' CDA niet welkom is bij het 'premiersdebat' tussen de leiders van VVD, SP, PvdA en PVV.

De vroegere campagnestrategie van het CDA wordt nu overgenomen door de VVD: premier Rutte wordt op een zo laat mogelijk moment, pas drie weken voor de verkiezingsdatum, op volle kracht ingezet. De liberalen gaan verdedigend campagne voeren.

Het CDA zal de aanval moeten zoeken. "Offensief het middenverhaal uitdragen", noemt Heerma het. Toch betekent dat volgens hem niet dat zijn lijsttrekker hard op de man gaat spelen. Harde persoonlijke aanvallen passen niet bij het beeld van redelijkheid dat de middenpartij wil uitstralen.

Eén van de belangrijkste boodschappen zal zijn dat de huidige crisis moet worden opgelost vanuit het midden, niet vanaf de flanken van de politiek. Ook in de te verwachten debatten over Europa zal het CDA zich in dat redelijke midden opstellen, tegenover de schrillere PVV- en SP-voorstellen.

Het was nooit een gewoonte van het CDA tevoren naar links of rechts te buigen en zich uit te spreken over de toekomstige regeringscoalitie. Dit keer heeft Van Haersma Buma al wel een streep gezet: Zijn partij is niet van plan nog een keer met de PVV van Wilders te regeren. Met die opstelling van 'eens maar niet weer' kan de partij zich in de campagne bovendien verdedigen tegen lastige vragen over de omstreden gedoogcoalitie van VVD, CDA en PVV.

Intussen heeft Sybrand Buma (in de campagne wordt louter zijn korte naam gebruikt) de PvdA geprezen als een partij die hopelijk ook de oplossingen vanuit het midden zoekt. De middenpartijen CDA en PvdA zouden elkaar weer kunnen vinden in een coalitie van vier of vijf partijen.

Maar de christen-democraten gaan in de campagne ook realistisch doen: opnieuw regeren is voor het CDA niet meer zo vanzelfsprekend als vroeger.

3 PvdA: Lijsttrekker mag niet opgebrand raken

Op 11 augustus is in Den Bosch de echte start van de PvdA-campagne, maar in de praktijk is partijleider Diederik Samsom al maanden permanent onderweg. Op twee weken vakantie na is hij iedere dag wel ergens te signaleren: in bedrijven, op festivals of gewoon op straat, rode rozen uitdelend en pratend met mensen. En als hij er even niet is, dan zijn de andere kandidaten op de lijst wel actief.

Natuurlijk, de sociaal-democraten maken in hun campagne uitvoerig gebruik van moderne sociale media, zoals Twitter. Maar het is opvallend hoezeer de PvdA investeert in persoonlijke contacten met de kiezers. Nieuw is die aanpak niet, maar wel de schaal waarop het gebeurt. De partij beschikt landelijk over duizend vrijwilligers. Daarnaast hebben de vierhonderd afdelingen nog eens 4000 vrijwilligers paraat. Die aantallen groeien dagelijks. Doel is dat de partij met die vrijwilligers aan het eind van de campagne 550.000 persoonlijke contacten heeft gerealiseerd.

In het zenuwcentrum van de campagne, de kelder van het partijbureau aan de Herengracht in Amsterdam, wordt de stand van zaken op een flipover bijgehouden. Doel: 550.000 contacten, gerealiseerd 296.000 (de score op 31 juli), valt er te lezen. Er werken permanent enkele tientallen vrijwilligers. Zij houden enquêtes, voeren campagne via de moderne media en onderhouden contact met de 400 afdelingen in het land.

Rik Winsemius, hoofd van het vrijwilligerscentrum: "Wij bellen de afdelingen op of ze hulp nodig hebben, vragen wat er gebeurt en of er genoeg gebeurt. En we bellen na hoe het ermee staat." In vergelijking met 2010 pakt de PvdA volgens Winsemius alles drie keer zo groot aan.

PvdA-partijvoorzitter en campagneleider Hans Spekman gelooft in het canvassen: van deur tot deur gaan, aanbellen en het gesprek aangaan. "Vier jaar geleden heeft Obama laten zien dat het werkt. Het is volgens mij een van de belangrijkste taken van een politieke partij om dagelijks verantwoording af te leggen in persoonlijke contacten met de kiezers. In de politiek draait het immers om vertrouwen."

Tegelijk weet Spekman dat de lijsttrekkersdebatten op televisie straks wel eens doorslaggevend kunnen zijn. "We moeten er voor zorgen dat onze lijsttrekker niet opgebrand raakt. Hem mag niet overkomen wat Melkert in 2002 overkwam: te laat en uitgeput verschijnen in een tv-debat. Vanaf 25 augustus is Diederik daarom onder voorbehoud op bijeenkomsten aanwezig."

VVD en SP maken van de komende verkiezingen graag een strijd om het premierschap tussen VVD-leider Rutte en SP-lijsttrekker Roemer. Aan Diederik Samsom de uitdaging zich daartussen te wurmen. Hij zal de kiezer duidelijk moeten maken dat hij dé kandidaat van links is. Hoe? Spekman: "Door zijn eigen verhaal te vertellen. Wij zijn de partij van groei en banen. Als het om herverdeling gaat, zitten SP en PvdA aardig op één lijn. Maar het geld moet wel eerst worden verdiend. Daar zijn ze bij de SP minder goed in."

4 D66: Het land in, kilometers maken

Het is misschien niet iedereen opgevallen, maar de verkiezingscampagne van D66 is eigenlijk al begonnen. Er zijn nog wat lokale afdelingen die hun eigen 'aftrap' organiseren, legt campagneleider Kees Verhoeven uit, "maar wij hebben deze zomer gewoon doorgewerkt aan inhoudelijke voorstellen." In het laatste weekeinde van juni werden al flyers uitgedeeld in de grote steden.

Verhoeven heeft het als campagneleider wat makkelijker dan zijn voorganger, Kamerlid Gerard Schouw. Bij de verkiezingen van twee jaar geleden bloeide de partij op, stroomden de vrijwilligers toe, en groeide D66 van drie naar tien zetels. Het zorgt ervoor dat Verhoeven deze zomer meer Kamerleden tot zijn beschikking heeft, 'meer manschappen', zoals hij het zelf noemt. Opnieuw zullen er veel vrijwilligers actief zijn, meer nog dan in 2010.

De troepen zijn hard nodig om op zoveel mogelijk plekken in het land het D66-verhaal aan de man te kunnen brengen. Want hoe actief de partij online ook mag zijn - met een aparte campagnewebsite en op sociale media - het land in gaan is volgens Verhoeven nog altijd een must. Het is iets waar lijsttrekker Alexander Pechtold veel belang aan hecht, en waar hij zelf ook graag aan meedoet.

Niet dat je de D66-leider op de costa's of de camping tegen het lijf zal lopen. De werkbezoeken van Pechtold moeten aansluiten bij de speerpunten van de partij: onderwijs, innovatie. "Maar we gaan ook naar stadswijken waar het wat minder gaat, omdat de grote steden en het beleid aldaar voor ons belangrijk zijn", legt Verhoeven uit.

Dat wil niet zeggen dat D66 vooral een partij voor de grote steden is, een hardnekkig maar volgens Verhoeven onjuist beeld. De partij heeft ook in Brabant, Gelderland en Groningen veel wethouders en gedeputeerden. De campagnebus die de laatste maand voor de verkiezingen wordt ingezet, zal dan ook flink wat kilometers gaan maken om te laten zien dat D66 een partij voor het hele land is.

Waar de bus stopt, proberen de D66'ers een zo duidelijk mogelijk verhaal te vertellen, passend bij de verkiezingsslogan 'En nu vooruit'. Bijvoorbeeld over Europa. Na economie en banen, zorg en sociale zekerheid blijkt de rol van Nederland in Europa voor kiezers het belangrijkste thema van de verkiezingen, zo vertelt Verhoeven. "Mensen willen dat politici daar duidelijk over zijn, en dat doen wij dus ook." Een slagvaardiger en daadkrachtiger Europa, met een stabiele euro en minder macht voor banken en technocraten, daar wil de partij naar toe.

Bang dat het D66-verhaal ondersneeuwt in een eventuele premierstrijd tussen Rutte en Roemer, is Verhoeven niet. "Die tweestrijd is bedacht door de campagneteams van SP en VVD, maar volgens mij bepalen de kiezers toch echt zelf waar de verkiezingen over gaan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden