De overwinnaarspose lijkt aangeboren

Winnaars juichen wereldwijd hetzelfde: hoofd achterover, vuist gebald omhoog, borst vooruit. Blinde sporters ook. Dus lijkt de pose aangeboren.

Sporters over de hele wereld juichen op dezelfde manier bij winst en maken zich ook vergelijkbaar klein bij beschamend verlies. Dan moet dat gedrag aangeboren zijn, concluderen psychologen in het vakblad PNAS. Zeker omdat sporters die vanaf hun geboorte blind zijn, de winst met dezelfde lichaamshouding vieren. En die is te ingewikkeld om hem ongezien na te bootsen.

De psychologen bestudeerden foto’s van judoka’s uit 36 landen die deelnamen aan de Olympische Spelen of de Paralympics van 2004. Ze vergeleken de triomfhouding van zienden en sporters die bij geboorte al blind waren of dat later werden. De standaardpose –hoofd iets achterover, borst wat gezwollen en armen in de lucht, vaak met vuist – zit er bij iedereen in.

Ouders kunnen een blind kind wel enigszins instrueren hoe een winnaar juicht, bijvoorbeeld door zijn armen op te tillen. Maar de echte overwinnaarspose is te complex om blind te leren, menen de onderzoekers. Dan moet deze in ons aller gedragsrepertoire zitten.

De voor de hand liggende verklaring is dat het trotse winnaarsgebaar het succes onderstreept en het aanzien binnen de gemeenschap nog eens bevestigt. Dat lijkt een evolutionair ABC’tje waarvoor binnen de apenwereld meer aanwijzingen te vinden zijn.

Schaamte uit zich min of meer als omgekeerde triomf: het hoofd gaat wat neer, de schouders naar voren, het lichaam knijpt iets samen. Ook hierin uiten blinden zich niet anders dan zienden. Wederom aangeboren dus. Daarvoor dragen de psychologen uiteraard de verklaring aan dat het in beschamende situaties vaak verstandig was om openlijk te buigen en zichtbaar je verlies te nemen, om erger te voorkomen. Dat sloop erin.

Eén ding viel op: ziende sporters uit landen met een individualistische cultuur bleken minder scheutig in hun schaamtebetuiging. Hun norm zegt immers dat je die emotie beter voor je kunt houden. Maar hun (van geboorte) blinde cultuurgenoten aarzelden juist niet om non-verbaal te buigen. Sporters die later blind waren geworden, zaten er tussenin.

De onderzoekers vroegen zich af of de mate van trots bij winst niet sterk van je persoonlijkheid afhangt. Ze bestudeerden bij een aantal judoka’s daarom de poses na winst én verlies. Daar kwamen geen specifieke gebaren voor een specifiek karakter uit.

Trots uit zich in een universele lichaamshouding. Maar niet iedereen is daarvan overtuigd. In een reactie stelde Paul Ekman, bekend om zijn wereldwijde studies naar gezichtsuitdrukkingen, dat je niet weet of iedereen dezelfde emotie toont. Misschien is het bij de een trots maar bij de ander gewoon een uiting van ongekende vreugde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden