'De overheid zal imploderen als ze zo doorgaat met IT'

interview Automatiseerder: We geven de regie te snel uit handen en IT'ers luisteren slecht naar de klant

Het is moeilijk met elkaar te rijmen. Enerzijds gaat er bij de overheid op het gebied van digitalisering zó veel mis, dat een parlementaire onderzoekscommissie daar vandaag een rapport van maar liefst 1000 pagina's over uitbrengt. Aan de andere kant blijven de ambities torenhoog. Het Regeerakkoord bijvoorbeeld, stelt het doel dat burgers en bedrijven uiterlijk in 2017 alles digitaal met de overheid moeten kunnen regelen. Kan dat samen gaan?

Alleen als je heel veel verandert, zegt Hans van Bommel, automatiseerder. Blijft de overheid doldriest systemen bouwen, dan liggen er alleen maar meer problemen op de loer. Het is een ruwe schatting, maar Van Bommel denkt dat de overheid zo'n negen miljard euro te veel per jaar uitgeeft aan IT-projecten, zonder er iets voor terug te krijgen.

"Die miljarden zouden veel beter besteed kunnen worden. Aan onderwijs, gezondheidszorg of defensie." Hij schrijft het in zijn onlangs verschenen boek 'De Verbinding', dat hij met bestuurder en hoogleraar Jo van Engelen schreef.

Van Bommel, oprichter van IT-bedrijf Oelan, werkt veel voor de overheid. Hij werkte onder meer voor werkbedrijf UWV, voor indicatiestellingsreus CIZ en voor Defensie. Wat daar goed gaat en fout, zag hij met eigen ogen. Juist op het moment dat hij bezig was op te tekenen wat, opdat hij de problemen aan de kaak kon stellen, startte de Tweede Kamer een onderzoek. Van Bommel keek gefascineerd naar de verhoren.

Vandaag zal hij, net als ieder ander, het eindrapport kunnen lezen. Hij is benieuwd wat de commissie vond. Zijn de ambtenaren lui en ongeïnteresseerd? Huren ze inhalige onverantwoordelijke IT-bedrijven in? Kijken verantwoordelijken liever de andere kant uit? Op dergelijke antwoorden leek de commissie tijdens de verhoren af te stevenen. Maar volgens Van Bommel zijn de problemen minder plat en liggen de werkelijke probleem dieper. "Ik weet het natuurlijk nog niet, maar bij die verhoren leek het onderzoek niet tot de kern van het probleem door te dringen."

Die kern is, tja, genuanceerder. Er is geen schuldige, zegt Van Bommel. Wel een heleboel struikelblokken. "We automatiseren dingen die we niet helemaal doorzien", schrijft hij. "Geven de regie te snel uit handen en IT'ers luisteren slecht naar de klant. In de bestuurskamer gaat het nooit over IT." En zo gaat het verder, over hoe de overheid amper weet wat ze wil, waarom ze wil automatiseren tot aan het gebrek aan samenwerking onder IT-bedrijven.

En dan is er nog het probleem van de verouderde systemen, ooit ontworpen voor een heel ander doel dan waarvoor we ze nu nodig hebben. "Minister Plasterk kan mooie vergezichten schetsen, over hoe we met één app alles met de overheid regelen. De waarheid is dat veel systemen, soms een paar honderd per ministerie, van vóór het world wide web stammen. Dat is één grote spaghetti. Dat kost bergen met geld. Als er geen grote schoonmaak wordt gehouden, dan implodeert de overheid over een tijdje."

"Ik hoop maar", zegt Van Bommel tenslotte, dat de uitkomst van dit onderzoek niet leidt tot nog meer regels. "Want de regels die er zijn maken het al ingewikkeld genoeg. Neem die voor aanbestedingen: daardoor denkt de overheid dat ze voor ieder probleem een ander IT-bedrijf nodig heeft. Terwijl het in ieders belang zou zijn om duurzame relaties te hebben."

Tips voor de overheid

1.Begrijp, ook als opdrachtgever, wat je wil van een systeem

2.Neem verantwoordelijkheid, leg die niet bij een IT-leverancier

3.Weet welke informatie je hebt en waar die zit

4.Vervang oude systemen in kleine stappen

5.Waardeer het ambacht van IT'ers, ook in arbeidsvoorwaarden, anders ben je ze kwijt

6.Bouw een relatie op met een IT-leverancier. Laat niet steeds een nieuw bedrijf invliegen

7.Let bij een aanbesteding niet op de kosten, maar op tijdigheid en kwaliteit

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden