'De overheid moet helderder formuleren wat ze van het onderwijs verwacht'

Inspecteur-generaal van het onderwijs Monique Vogelzang. Beeld ANP
Inspecteur-generaal van het onderwijs Monique Vogelzang.Beeld ANP

Het belang van de individuele leerling of school dreigt belangrijker te worden dan het maatschappelijk belang van onderwijs, schrijft de Onderwijsinspectie bij het verschijnen van haar jaarlijkse onderzoek naar het Nederlandse onderwijs.

Petra Vissers

De reken- en taalvaardigheden van leerlingen dalen al twintig jaar gestaag, is de conclusie van het onderzoek. En scholen segregeren. Het bewaken van het collectief belang is volgens inspecteur-generaal Monique Vogelzang op dit moment de grootste opgave voor scholen. “Als een school alleen maar kiest voor het eigen belang, kun je je afvragen of dat gewenst is.”

Wie moet ervoor zorgen dat kinderen goed onderwijs krijgen?

Monique Vogelzang: “De overheid heeft een grondwettelijke taak om te zorgen voor goed onderwijs. Maar in Nederland hebben we de unieke situatie dat scholen veel vrijheid hebben, bijvoorbeeld in de manier waarop ze lesgeven. In die taakverdeling hebben zowel het ministerie als de scholen een opdracht te vervullen, er moeten resultaten worden behaald.”

Die resultaten worden steeds minder goed, scholen segregeren en de verschillen tussen de kwaliteit van scholen zijn groot. Hebben scholen te veel vrijheid?

“We signaleren een aantal zaken die boven het individuele belang van scholen uitstijgen. En dan is de vraag: Wie is er nu aan zet? Op sommige onderdelen kunnen we die vraag niet beantwoorden.

“Neem nu het passend onderwijs. Dat gaat ervan uit dat er voor elk kind een passende plek moet zijn op een school. Daar wordt door heel veel mensen keihard aan gewerkt, maar het lukt niet om het aantal thuiszittende kinderen terug te dringen. In dat geval is er niemand die een knoop kan doorhakken, of een beslissing kan afdwingen.

“Hetzelfde geldt voor het reken- en taalniveau van leerlingen. Als scholen uitzonderlijk veel leerlingen hebben die niet goed kunnen rekenen, is er niemand die de macht heeft om te zeggen: We gaan het nu zo aanpakken.”

Is dat niet de taak van de Onderwijsinspectie?

“Lang niet altijd. Wij kunnen ingrijpen als scholen zich niet aan de wet houden. Maar lang niet alles wat we als samenleving van het onderwijs verwachten, staat ook in de wet.”

Wettelijke eisen hebben bovendien hun nadelen. De Onderwijsinspectie merkt dat sommige scholen weliswaar hun best doen om te voldoen aan de eisen die in de wet staan, maar daarna achterover gaan leunen. Dat is niet de afspraak, zegt Vogelzang. “Het is niet de bedoeling dat we gaan werken naar een minimumnorm. Scholen hebben tegen elkaar gezegd: Dit moeten kinderen minimaal kunnen als ze groep 8 verlaten, maar ons streven is ambitieuzer. Naar dat ambitieniveau moet je toewerken.”

Moet ons onderwijsstelsel op de schop?

“We hebben een mooi stelsel, mits iedereen zijn taak vervult. En daarin valt nog wat te verbeteren. De overheid moet helderder formuleren wat ze van het onderwijs verwacht. Wat willen we nu realiseren? En hoe kunnen we iedereen aan zijn afspraken houden?

“Scholen kunnen veel meer gebruikmaken van de vrijheid die ze al hebben. Er wordt hard gewerkt in het onderwijs, maar er is soms onvoldoende zicht op de eigen resultaten en onvoldoende antwoord op de vraag: Wat vinden we belangrijk en waar moeten wij aan werken? Er kunnen scherpere keuzes gemaakt worden.”

De vraag is dan natuurlijk: Wie moet die keuzes maken?

“De schoolleider, samen met zijn team. De schoolleider speelt een cruciale rol. Op alle scholen die erbovenuit steken, zien we een schoolleider die met zijn team een duidelijke visie heeft en daar de keuzes op baseert.”

Wat is de rol van de Onderwijsinspectie daarin?

“We stimuleren scholen om ambitieus te zijn en helpen om die ambities ook waar te maken. We willen scholen stimuleren om keuzes te maken.”

Heeft het onderwijs dan nog een politieagent?

“Dat zijn wij ook. Als dingen misgaan, trekken wij aan de bel.”

Lees ook:

Nederlandse leerlingen rekenen, lezen en schrijven slechter dan twintig jaar geleden, concludeert de Onderwijsinspectie vandaag in haar jaarlijkse onderzoek. Onderwijsorganisaties en oppositie maken zich zorgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden