DE OVEREENKOMST TUSSEN MIGRANTEN EN VOGELNESTJES

Rekenschap (nu nog uitgaande van de Humanistische Stichting Socrates, maar volgend jaar van het Humanistisch Verbond), december, f 17,50. Psychologie, december, f 7,50. Workers Hammer (PO Box 1041, Londen NW5 3EU), november/december, f 1.

JAAP DE BERG

De vergelijking is van Fons Elders, professor in de theorie van de levensbeschouwing. In het humanistische tijdschrift Rekenschap hekelt hij zowel de omgang met de natuur als de bejegening van buitenlanders hier te lande. “In onze collectieve dieptepsychologie is de vreemdeling een natuurgebied geworden dat zo snel mogelijk in kaart moet worden gebracht om beter beheerd te kunnen worden.” Elders bespeurt daar onderdrukte angst achter. Wat migranten te bieden hebben aan muziek, taal, voedsel en kleding, ervaren “de publieke opinie en de media” doorgaans als een bedreiging in plaats van een verrijking. Zulk afweergedrag beleeft Elders op zijn beurt als een eerste stap naar de aanvaarding van eenzijdig geweld.

Om een indruk te geven van de culturele waarde van migranten heeft Elders achttien hunner geïnterviewd. Hij maakte het zich niet al te moeilijk. Alle achttien - afkomstig uit verre en nabije buitenlanden, inclusief België - zijn kunstenaar. De meesten mogen Nederland wel. Ook de schilderes die ons niettemin Sarajevo ten voorbeeld stelt. Daar, zegt Nena Sesic Fiser, smelten uiteenlopende culturen samen 'in één nieuwe kwaliteit', terwijl hier onder tolerantie wordt verstaan dat je niet binnendringt in andermans gebruiken en tradities.

GEEF EEN MENS EEN KAPSTOK EN HIJ HANGT ZICH ERAAN OP

Hoe intolerant Nederland kan zijn, weet Wouter Buikhuisen uit ervaring. In een tijd waarin het mode was om criminelen uitsluitend als slachtoffers van een verziekte omgeving te kenschetsen, waagde deze hoogleraar in de criminologie het, hardop te veronderstellen dat hun gedrag óók verklaard kon worden uit biologische kenmerken en biochemische processen. Dat heeft hij geweten. Mentaal ver verwijderd van de misère die hij als criminoloog bestudeerde, leeft Buikhuisen sinds 1989 in 'een mooie en fijne wereld, die esthetisch goed in elkaar zit' en geen 'breuken of barsten' vertoont. Hij is, te Wassenaar, handelaar in antiek.

Als antiek, maar dan in verwerpelijke zin, kenschetst hij in het maandblad Psychologie ook de hedendaagse criminologie, blind als ze nog altijd is voor biologische en genestische inzichten. Ook van psychotherapeuterij blijkt Buikhuisen - als jongen gehard in een jappenkamp - geen hoge dunk te hebben. Het beste geneesmiddel tegen leed is 'zelfbeheersing en impulscontrole'.

“De mens heeft zoveel innerlijke kracht. Hoe sneller je weer overgaat tot de orde van de dag, des te gemakkelijker het is. Wanneer je een mens de kans geeft om een gebeurtenis in zijn leven tot kapstok en daarmee ook tot verklaring van zijn huidige gedrag te maken, dan is hij geneigd die kapstok te gebruiken. Maar hij hangt zichzelf eraan op. Letterlijk en figuurlijk, want hij blokkeert innerlijke groei.”

RUSSISCHE RESEARCH VOOR EEN APPEL EN EI TE KOOP

Talrijk zijn ze niet meer, maar uitgestorven evenmin, de bevlogen grossiers in marxistische clichés die de West-Europese arbeiders menen te kunnen opzwepen tot een revolutie die elke vorm van kapitalistische onderdrukking en terreur van de aardbodem zal vagen. In de Workers Hammer, hier en daar ook in Nederland verkrijgbaar, en wel voor de kameradenprijs van 1 gulden, timmeren trotskisten elke twee maanden alle contra-revolutionaire krachten de wereld uit, te beginnen met Groot-Brittannië.

In het jongste nummer ramt de Hamer der Arbeiders, naar aanleiding van enkele omstreden sterfgevallen onder migranten, de hele Britse politie de grond in als 'moordmachine van de racistische staat'. In één moeite door toegetakeld wordt de uiterste linkervleugel van Labour, omdat hij nog niet doorheeft dat cops (smerissen) gewapende handlangers van de kapitalistische onderdrukkers zijn, en geen arbeiders in uniform.

Aan geweeklaag over de ondergang van de Sowjet-Unie doet de redactie niet mee. Het moederland van de Oktober-revolutie kon in haar ogen al geen goed meer doen sinds Stalin en zijn bureaucraten de erfenis van Lenin en Trotsky verkwanselden. Meer mededogen met het verkommerende Rusland toonde dezer dagen Der Spiegel. Met feiten en cijfers schetste het Duitse weekblad de teloorgang van de Russische wetenschap. Het onderzoeksbudget van de staat is gekrompen tot minder dan een vijfde van het bedrag anno 1986; 30 000 wetenschappers hebben de wijk genomen naar het buitenland en die exodus neemt nog in omvang toe. Nog anderhalf jaar, waarschuwt de directeur van het Moskouse Instituut voor geofysica, en de Russische wetenschap en research zijn klinisch dood.

Vooral de Verenigde Staten zouden van deze misère profiteren. Voor een schijntje - nog geen 300 000 dollar - heeft het Amerikaanse ministerie van defensie 200 Russische wetenschappers en technologen drie jaar lang laten werken aan een dossier over de geschiedenis van de Sowjet-kernbewapening. Het resultaat, een pak papier waarin onder andere de resultaten van honderden kernproeven staan opgetekend, ligt sinds eind 1995 in Washington achter slot en grendel.

Ook het Amerikaanse bedrijfsleven is op deze voordeelmarkt aan het winkelen geslagen. Volgens de New York Times hebben onder andere het Californische computerbedrijf Sun Microsystems en de telecommunicatiereus AT & T Bell Laboratories contracten afgesloten met Russische instituten die zich vroeger met militaire research bezighielden. Dankzij deze contracten kunnen die instituten blijven bestaan, maar het meeste profijt van de operatie trekken de Amerikaanse concerns. Voor wat de New York Times een appel en een ei noemt, kopen ze topresearch in. Elk van de Russische onderzoekers in kwestie krijgt van hen maandelijks een salaris overgemaakt ter hoogte van elf dollar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden