2014

De oude veenbranden en nieuwe conflicthaarden van 2014

Vlammen boven Kobani na een luchtaanval op strijders van IS. Beeld ap
Vlammen boven Kobani na een luchtaanval op strijders van IS.Beeld ap

De wereld leek in brand te staan in 2014, en Nederland werd er op verschillende manieren door meegesleurd. Wilma Kieskamp, chef buitenland van Trouw, kijkt terug op een veelbewogen jaar.

Het was een overweldigend nieuwsjaar, een jaar dat perplex deed staan, naar adem deed happen.
Op een zekere dag in de zomer wist de buitenlandredactie zelfs niet meer naar welke brandhaard als eerste een verslaggever te sturen, zo buitelde het nieuws over elkaar heen - per uur werden de reisplannen bijgesteld.

Vooral de nieuwe brandhaarden schreeuwden om aandacht. Hun overeenkomst: ze waren bijna allemaal slecht te blussen.

Nieuwe brandhaarden

Nieuw was de oorlog in Oekraïne, het onverwachte gevolg van wat eind vorig jaar nog zo'n feelgood-nieuwsverhaal leek over jonge Oekraïeners die enthousiast de stap naar het moderne Europa probeerden te maken. Oorlog was hun beloning. Rusland accepteerde de blik naar het westen niet. Poetin annexeerde de Krim. En daarna oost-Oekraïne, op een verkapte manier: officieel zijn er geen Russische militairen geweest, geen Russisch militair materieel, alleen maar 'vrijwilligers'. Officieel was er ook geen aanslag op een vliegtuig, maar de MH17 werd neergehaald, en bijna 300 mensen kwamen om. Toen was het ook 'onze' oorlog geworden.

Nieuw was de opmars van Islamitische Staat, die in juni opeens in staat bleek zomaar Irak binnen te marcheren. Hoewel, echt nieuw was dat niet. Achteraf bleek dat IS al maanden enkele soennitische steden in Irak bezette, die nota bene warm waren ontvangen door de soennietische bevolking, volgens het aloude cynische recept 'de vijand van mijn vijand is mijn vriend'. Irak bleek zo'n puinhoop dat een deel van de bevolking nog liever samenwerkte met onthoofders dan met de eigen regering in Bagdad. Een half jaar later was van alle plechtige beloften van de regering in Bagdad om IS aan te pakken, nog niets terechtgekomen. De 'coaliton of the willing' bestaat in de praktijk vooral uit de VS, die zelf bombardementen uitvoert.

Ook deze oorlog werd onze eigen oorlog: Nederlandse radicale moslims, jongeren, vertrokken naar Syrie om mee te vechten met Islamitische Staat.

Wat terrorisme betreft, bleek Afrika het nieuwe werkterrein. Terwijl IS in Syrie en Irak de meeste aandacht opeiste, vielen de doden ook juist in veel andere landen. In Nigeria kwamen alleen al in november 600 mensen om door aanslagen door de terreurgroep Boko Haram. In diezelfde maand pleegden islamitische terreurgroepen in 14 landen welgeteld 664 aanslagen, met meer dan 5000 doden - bijna allemaal moslims.

De internationale gemeenschap bleek machteloos, in beide conflicten. En bij een ander nieuw conflict waar de gemeenschap wel had kunnen optreden, gebeurde het niet. De ebola-epidemie kon maandenlang voortrazen. Zo snel als er bij oorlog en natuurrampen internationale hulp op gang komt, zo lang duurde het bij een epidemie. Noodhulp werd overgelaten aan de landen zelf, en aan Artsen zonder Grenzen, die een eenzaam gevecht tegen de bierkaai vocht. Er vielen 6400 doden, drie landen raakten totaal ontwricht omdat scholen en winkels sloten, elk contact tussen mensen gevaarlijk werd.

Oude veenbranden

En dan waren er nog die oude veenbranden, die ondergronds te lang hadden doorgewoekerd, en nu aan de oppervlakte kwamen.

Terug is de Koude Oorlog, na bijna zestig jaar. Europa voelt opeens zo veilig niet meer. Dit keer gaat het niet meer om de letterlijk botsende ideologieën, maar het is op een subtielere manier opnieuw een harde strijd om botsende waarden. De vrijheid en open grenzen van Europa tegen het centrale gezag en de 'traditionele waarden' van Rusland. Steeds harder trok president Poetin van leer tegen het decadente Europa, met zijn homorechten en individualisme. Ondertussen pompte zijn staats-tv dagelijks de Koude Oorlog-retoriek in de hoofden van de Russen: in het Westen wonen de 'fascisten' die de Russen willen vermoorden. Allengs klonk zelfs in Duitsland, het land met de meeste 'Putinversteher' steeds minder de roep om dialoog. Met een roebel in duikvlucht is het volstrekt onduidelijk hoe het verder gaat in 2015.

Andere veenbranden in de wereld gingen over verhoudingen binnen landen. In VS is zomaar opeens de strijd om burgerrechten terug. In Washington marcheerde net als in de jaren zestig weer een boze zwarte bevolking, dit maal vanwege buitensporig politiegeweld dat vooral zwarte Amerikanen telkens weer treft. In Ferguson sprak een blanke jury de politieagent vrij die de 18-jarige Michael Brown had doodgeschoten, vlak daarvoor was een 12-jarige zwarte jongen doodgeschoten omdat hij een speelgoedpistool droeg - de politie was vanuit de auto al op hem gaan schieten.

In het Midden-Oosten waren oude schurken terug. Zoals Assad, de president van Syrie die allang verdreven had moeten zijn. Zijn machtbasis is sterker dan in jaren. Opeens stond het Westen voor de bizarre vraag of Assad eigenlijk een tegenstander of bondgenoot was in de strijd tegen Islamitische Staat. Zover wilde geen land gaan, maar de Syrische president weet ook: voorlopig wordt hij met rust gelaten, of hij de opstandige burgerbevolking nu met vaatbommen blijft bestoken of niet. Er waren opeens ergere vijanden, in de vorm van Islamitische Staat.

Vertrouwde conflicten

Dan waren er nog de vertrouwde conflicten. In de strijd tussen Israël versus Gaza volgen de rondes van geweld elkaar steeds sneller op. Deze ronde kostte 2200 doden, bijna allemaal aan Palestijnse zijde. Beide kampen claimden de overwinning. Vrede of zelfs een deeloplossing kwam geen stap dichterbij.

Het was daardoor ook een jaar waarin de grote wereldproblemen zo ontzettend gecompliceerd en uitzichtloos leken. Hoe kan ebola ooit uitrazen? Hoe kan de horror van IS, met zijn gruwelijke onthoofdingen, gestopt worden als de jonge strijders ervan zo wreed willen zijn - en nog geloven ook dat ze daardoor zelf in de hemel belanden? Wie zal Poetin tot rede brengen?

Bijna zou je anno 2014 weer zijn gaan terugverlangen naar de economische crisis. Toen alles nog ging over zoiets 'simpels' als de vraag of de euro overeind zou blijven. De veiligheidscrisis die in 2014 over de wereld raasde, doet machtsblokken wankelen, brengt verre conflicten gevaarlijk dichtbij. Alleen Zuid-Amerika leek zich aan het tumult te onttrekken. Daar gaat het goed. Een buitenlandredacteur die door Argentinië en Chili reisde, kwam terecht in een oase. Er waren geen alarmerende headlines, de wereld stond daar niet in brand, men keek verwonderd naar het tumult op de andere continenten.

Goed nieuws

Was er niets goeds of leuks te ontdekken in al dat wereldnieuws? Natuurlijk wel. Op de valreep van het jaar sloot Amerika vrede met aartsvijand Cuba, wat Cubanen die het nieuws hoorden, tot tranen toe roerde. In de zomer bracht het referendum in Schotland mooie debatten en beschaafde politieke strijd, waarin nauwelijks met modder werd gegooid. Een kleine meerderheid van de Schotten wilde in het Verenigd Koninkrijk blijven, maar Schotland had zichzelf knap op de kaart gezet.

Mooi was ook hoe Polen, 25 jaar na de val van de Muur, een steeds grotere rol in Europa krijgt, met de Poolse premier Tusk die voorzitter werd van de Europese Commissie. Mooi was ook hoe kranten in Europa samen onthulden hoe in Europa grote bedrijven bizarre belastingvoordelen krijgen. De publicaties van Luxleaks waren een zelden vertoond staaltje van democratische tegenmacht in Europa. De ebola-epidemie bracht hartverscheurende verhalen van verpleegkundigen die hun leven waagden om anderen te verplegen. Wereldwijd was er ook nog die andere doorbraak, op heel ander terrein: het homohuwelijk wordt in steeds meer landen geaccepteerd. In de VS kwam in 2014 de grote juridische doorbraak, in Engeland trouwde het eerste homostel, in Duitsland kregen homostellen in elk geval vast fiscaal gelijke rechten.

Dat goede nieuws woog misschien niet letterlijk op tegen alle uitzichtloze conflicten, maar het was er wel. Te lezen viel er dit jaar in elk geval genoeg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden