de Otter

Dieren doen niet aan politiek, maar soms - zo blijkt - kan een dier ongewild een politieke daad verrichten. Afgelopen week overkwam dat een otter. De oude staatssecretaris voor natuurbeheer is nauwelijks verdwenen en de nieuwe nog maar koud beëdigd, of daar is plotseling het bewijs dat de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) werkt. Dankzij één otter kunnen we het kortstondige tijdperk van het EHS-bashing afsluiten. En dat, gelukkig, met een geherintroduceerd zoogdier met een hoge aaibaarheidsfactor en niet met de binnenkort te verwachten aankomst in Nederland van de wolf of lynx, dieren waar bijna niemand op zit te wachten.

De otter is wel welkom; het dier hoort bij Nederland, in heldere veenplassen en traag stromende rivieren vol vis. Otters zijn volledig aan het leven in water aangepast. Oren, ogen en neusgaten zitten op één lijn bovenop de kop, zodat hij al zwemmend kan doorgaan met horen, zien en ruiken. Met zwemvliezen tussen de tenen en een staart die als peddel en roer dient, kan hij uren blijven zwemmen op zoek naar eten. Liefst vis, maar ook ratten, eendjes, kikkers of rivierkreeftjes worden met graagte naar binnen gewerkt.

Aan het vroegere voorkomen van deze zeehondjes van het zoete water herinnert hier en daar een toponiem als Otterlo of de naam van een uitspanning, zoals restaurant de Otter in Loosdrecht. Op die plek kwamen otters ooit algemeen voor. Ergens in de jaren zeventig van de vorige eeuw waren ze uit het Hollands-Utrechtse veenplassengebied verdwenen, in 1989 uit heel Nederland: in dat jaar werd de allerlaatste otter doodgereden in Friesland. Het moet toen al een enorm eenzaam dier geweest zijn, in elk geval is er sindsdien geen otter meer waargenomen. Hij werd vervolgens officieel uitgestorven verklaard.

De belangrijkste oorzaken van de teloorgang: een combinatie van het toegenomen verkeer en de achteruitgang van de waterkwaliteit (fosfaten in wasmiddelen). Lutra lutra, zoals de wetenschappelijke naam luidt, werd samen met de beer, de wolf en de bever onderdeel van de vaderlandse geschiedenis. Alleen in dierentuinen was hij nog te zien.

In 2002 werd voorzichtig begonnen met de herintroductie van uit het buitenland geïmporteerde dieren. Vier stuks werden uitgezet in de Kop van Overijssel en na een trage start vormde zich een kleine populatie. Iedere keer als er ergens een otter werd waargenomen - bij het Ketelmeer, bij Zutphen, langs de Regge en zelfs een keer in Amsterdam - haalde dat als een belangrijk biologisch wapenfeit de krant.

En nu is er dus ook een otter aangetroffen in de Oostvaardersplassen. Realisten zouden ons ontnuchterend kunnen vertellen dat je daar op kon wachten, niks bijzonders dus, maar het beleidsmatige deukje dat de Ecologische Hoofdstructuur in de vorige kabinetsperiode had opgelopen, zorgde ervoor dat deze waarneming niet zozeer als de volgende ottervondst werd gepresenteerd, maar vooral als het bewijs dat de Ecologische Hoofdstructuur werkt. Zo krijgt de vorige staatssecretaris, Henk Bleker, van een pionierende Flevolandse otter nog een subtiel trapje na, uitgedeeld door een kort bruinbehaard pootje met zwemvliezen.

Jelle Reumer is directeur van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam

Zwemvliezen tussen de tenen, de staart als peddel

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden