Huiselijk geweld

De opvanghuizen voor slachtoffers van eergerelateerd geweld zitten ineens overvol, hoe kan dat?

Archieffoto uit opvanghuis Fier in Leeuwarden, voor hulp voor slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Beeld Hollandse Hoogte / Kees van de Veen
Archieffoto uit opvanghuis Fier in Leeuwarden, voor hulp voor slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties.Beeld Hollandse Hoogte / Kees van de Veen

Nu de samenleving heropent, wordt de schade van de lockdown zichtbaarder. Zo zitten de opvangcentra voor eergerelateerd geweld ineens overvol. Wat weten we over geweld in de huiselijke kring tijdens corona?

Het is een eerste, zorgwekkend signaal: de opvanghuizen voor slachtoffers van eergerelateerd geweld zijn juist nu de samenleving opent, volgestroomd. Het gaat om slachtoffers die klappen krijgen omdat ze volgens hun naasten de eer van de familie schenden, door bijvoorbeeld hun partnerkeuze, ongewenste zwangerschap of geloof.

Uit berichtgeving in NRC blijkt dat de opvanglocatie Sterk Huis in Tilburg zeventien mensen opvangt, terwijl er eigenlijk maar plaats is voor tien. En waar er tijdens de coronacrisis slechts vier bedden bezet waren bij behandelcentrum Fier, zijn er nu 35 vol, meldt de krant.

De twee opvanglocaties schrijven de toename toe aan de heropening van de samenleving. Daardoor pikken mensen om slachtoffers heen meer signalen op, zoals een blauw oog op het schoolplein. Ook komt de politie inmiddels weer bij mensen thuis, waardoor zij meer signalen van allerlei vormen van geweld in de huiselijke kring zien.

Meer omstanders melden geweld

Of dat ook leidt tot een algehele stijging van het aantal meldingen van huiselijk geweld, is nog niet bekend, laat een woordvoerder van meldpunt Veilig Thuis weten, waaraan ook de politie signalen aan doorspeelt. Omdat de organisatie regionaal werkt, worden per half jaar de cijfers verzameld vanuit alle 26 regio’s op een rij gezet – en zijn recente trends dus nog niet helder.

Wel ontvangt Veilig Thuis de laatste tijd meer meldingen van omstanders, buren, familie en vrienden via de chatfunctie die tijdens de coronacrisis werd ingevoerd. Uit de cijfers over coronajaar 2020 blijkt dat er in totaal 127.330 meldingen zijn gedaan, een getal dat vergelijkbaar is met voorgaande jaren.

Op slippers in de kou

De meeste Veilig Thuis-organisaties geven wel aan dat meldingen waarbij direct actie nodig is vaker voorkomen. Ook neemt de ernst van de problematiek toe, zien zij. Voorbeelden zijn vrouwen met fors letsel die zichzelf melden, buren die zien hoe een kind de hele dag in de kou op slippers buiten rondstruint, omwonenden die voortdurend gegil horen bij de buren: dan is er acuut onderzoek nodig naar de veiligheid van de personen in kwestie.

Dit beeld strookt met onderzoek dat de Universiteit Leiden uitvoerde bij de hulporganisatie Fier. Ruim de helft van de mensen die via de chatfunctie op de website zei geweld mee te maken, gaf aan zich in een acuut onveilige situatie te bevinden. Die groep groeide volgens de universiteit fors tijdens tijdens corona, van 409 naar 703 personen.

Niet alleen bij Veilig Thuis werd veel gebruikgemaakt van de chatfunctie (zo'n 20.000 keer tijdens de coronacrisis), ook Fier kreeg te maken met een stijging van het aantal chatgesprekken (40 procent) dat hulpverleners van de instelling voerden met slachtoffers of hun naasten.

Uit die gesprekken blijkt dat diverse vormen van geweld, zoals seksueel geweld en kindermishandeling, wel degelijk zijn toegenomen vergeleken met wat slachtoffers en hun naasten eerder meldden bij Fier. Dat je dit niet terugziet in de cijfers van Veilig Thuis, is volgens de onderzoekers niet verwonderlijk: het was tijdens de lockdown minder voor de hand liggend om geweld te melden aan een docent of huisarts, waarop zo’n Veilig-Thuismelding volgt.

Gevaarlijk dicht op elkaar

Het blijft lastig om een algeheel beeld te schetsen van de gevolgen van de coronacrisis op geweld, zegt de woordvoerder van Veilig Thuis. Hij noemt de volle opvangcentra voor eergerelateerd geweld nog een ‘atypisch signaal’. De organisatie laat op dit moment een gedegen onderzoek uitvoeren naar de aard van de meldingen tijdens de coronacrisis.

Al aan het begin van de coronacrisis stapelden de signalen zich internationaal op als het gaat om toename van geweld in de huiselijke kring – juist omdat vanwege de lockdowns gezinnen dicht op elkaar kwamen te zitten. Dat dit tot meer risico’s leidt op geweld tegen kinderen, bleek eerder dit jaar al uit een groot onderzoek aan de Universiteit van Amsterdam, die sinds het begin van de coronacrisis 3,5 duizend gezinnen volgt.

Ouders gaven tijdens de periodes van lockdown aan minder positief en sensitief opvoeden, wat volgens hoogleraar jeugdhulp Gertjan Overbeek kan leiden tot meer straffen, dreigen, regels stellen zonder uitleg te geven en in extreme gevallen tot misbruik, geweld en verwaarlozing. “Maar het is niet gezegd dat bij al die gezinnen het risico levensgroot is”, zei hij eerder in Trouw. Vooral gezinnen die al kwetsbaar waren vóór de crisis, lopen meer risico.

Lees ook:

Tijdens corona werd het thuis zo onveilig dat Kim moest ontsnappen

Trouw nam eerder dit jaar een kijkje in het opvanghuis van Fier en tekende het verhaal op van 17-jarige Kim, die uit huis werd geplaatst tijdens de pandemie. Ondanks dat het gezin onder toezicht werd geplaatst, bleef haar vader geweld gebruiken. Kim had veel minder mogelijkheden dan voor de crisis om het huis te ontvluchten.

Codewoord ‘masker 19’ blijkt een jaar na invoering nauwelijks gebruikt om huiselijk geweld te melden

Met het codewoord ‘masker 19’ kunnen slachtoffers van huiselijk geweld laagdrempelig om hulp vragen bij de apotheek, maar bij Landelijk Netwerk Veilig Thuis zijn sinds vorig jaar nauwelijks meldingen van het codewoord geregistreerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden