'De opvallendste portretten die in Iran zijn gemaakt'

De armoede druipt van de muren. De vrouwen zijn vaak ouder dan je zou verwachten en kijken allesbehalve vrolijk. De Iraanse prostituees op de zwart-wit vintage-foto's van fotograaf Kaveh Golestan, nu te zien in het Amsterdamse fotografiemuseum Foam, spendeerden dan ook het grootste deel van hun leven in de citadel van Sjahr-e No, de rosse buurt van Teheran. Vaak hun familie ontvlucht, zonder optie op een ander leven. Zelf madam worden was het hoogst haalbare.

"Het was een ommuurde volksbuurt, met vermaak, theater, bars, drankwinkels en bordelen met zo'n 1500 sekswerkers. Alleen mannen werden door de enige poort binnengelaten. Vooral het soort met weinig geld, zoals bouwvakkers, chauffeurs, studenten, artiesten", vertelt kunsthistoricus en curator Vali Mahlouji telefonisch vanuit Londen.

Mahlouji ziet het als zijn taak het werk van vergeten Iraanse kunstenaars onder de aandacht te brengen. Hij noemt dat project 'Archeologie van het laatste decennium' - de tijd vóór de Islamitische Revolutie van 1979.

Golestan was een sociaal bewogen fotograaf, die altijd probeerde onrecht in beeld te brengen. Hij had een zwak voor de armen. Drie jaar lang bezocht hij de hoerenbuurt en won zo het vertrouwen van de dames daar. 'Het is als een gevangenis, een bijenkorf van cellen. De levens van de bewoonsters zijn gezakt tot de diepste diepten van het menselijk bestaan', schreef hij op.

Langzaam maar zeker lieten ze toe dat hij hen fotografeerde. Klanten wilden er niet op, een enkele drugshandelaar wel. "De vrouwen waren soms weggelopen van huis, soms verkocht door hun vader. Ze kwamen meestal in wurgcontracten terecht die ze niet begrepen, bouwden zodoende schulden op en werden aan de drugs gebracht", zegt Mahlouji.

Golestan werkte voor Iraanse media, voor Time en persbureau AP. Als oorlogsverslaggever was hij in Noord-Ierland en bij de Golfoorlog; hij fotografeerde de Koerdische slachtoffers van de gifaanval door Saddam Hoessein. Hij stierf toen hij voor de BBC in 2003 in Irak werkte en op een mijn liep, 52 jaar oud. Toen Vali Mahlouji bij diens weduwe de prostitutiecollectie van Golestan zag, was hij diep onder de indruk van de schoonheid: "Dat het om prostitutie gaat, doet er voor mij niet eens toe. Golestan is belangrijk, en deze serie behoort tot de meest opvallende portretten die in Iran zijn gemaakt."

De Islamitische Revolutie betekende het einde van veel openbare kunstuitingen. Mahlouji wil de kunst van het 'Laatste decennium' reïntegreren met het heden. "Het is belangrijk voor wie we geworden zijn. Er ligt nog veel materiaal te wachten." Hij beheert nu de nalatenschap van Kaveh Golestan. "Hij was al bekend in Iran, maar daarbuiten niet. Ik wil hem uit de fotojournalistiek halen en op de kunstkaart zetten. Daarom is hij nu te zien in het Foam-museum en niet in een commerciële galerie. Het gaat me niet om de verkoop."

In de laatste jaren van het regime van de sjah werd Golestans expositie van de Citadel getoond, maar al snel gesloten door de geheime dienst. Golestan kreeg later wel bezoek van de islamistische politie, zoals zoveel schrijvers, cineasten en journalisten. "Maar zijn werk is nooit geconfisceerd. Exposeren was niet meer aan de orde."

Toen de moellahs hun macht eenmaal hadden gevestigd was het snel gedaan met de rosse buurt. Orthodoxe bendes staken de Citadel in brand als deel van de culturele zuivering en islamisering. De meeste prostituees wisten te vluchten, enkelen werden in het openbaar geexecuteerd. Daarna haalden bulldozers alles omver.

De huidige kunst in Iran noemt Mahlouji veel productiever en gelaagder dan voorheen. Vooral door de groei van de steden en de middenklasse, en ondanks alle censuur. "De interesse van westerse musea voor kunst uit andere werelddelen is daarbij een belangrijke motor geweest."

De expositie The Citadel is voor het eerst sinds 1978 compleet te zien. Nog tot 5 mei in Fotografiemuseum Foam in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden