'De oppositie begrijpt het nieuwe Turkije niet'

Aanhangers van premier Erdogan vieren de verkiezingsoverwinning van de AKP. Bijna de helft van het electoraat stemde voor die partij. ©EPA

Het Turkse fenomeen ging zondagnacht weer op het balkon staan en sprak zijn duizenden supporters toe. Wederom een verpletterende verkiezingszege, wederom een menigte die hem onder het balkon hun uitzinnige vreugde betonen. De liefde voor premier Recep Tayyip Erdogan, die belooft een wereldmacht te zullen maken van Turkije, bevangt inmiddels één op de twee Turken.

In 2002, de allereerste verkiezingen waar Erdogan met zijn partij aan had meegedaan, was de AK-Partij met 36 procent de grootste partij van het land geworden. Bij de vorige verkiezingen had de AK-Partij 47 procent gehaald. Nu heeft de helft - nu ja, 49,9 procent - van het Turkse electoraat bij de parlementsverkiezingen zondag op de regerende AK-Partij van Erdogan gestemd. De grootste oppositiepartij CHP groeide van 20,8 naar 25,9 procent van de stemmen en de extreem-rechtse NHP zakte van 14,3 naar 13 procent. Dat de AKP de grootste zou worden werd verwacht, maar dat de moslim-democraten de magische grens van 50 procent vrijwel zouden halen, en bijna twee keer zo groot zouden worden als de tweede grootste partij, was niet voorspeld.

"Met deze verkiezingen is Turkije een nieuw tijdperk ingegaan", zegt socioloog en schrijver Ayhan Aktar. "De nieuwe middenklasse in de steden bepaalt nu het lot van het land. Turkije is niet meer het land waar de plattelanders en de stadsbewoners die zich laten leiden door een ideologie de koers van het land bepalen. We hebben nu te maken met een nieuwe grote massa die zich staande weet te houden in de steden, ambitieus is, profiteert van de economische groei onder de AK-Partij en de stabiliteit omarmt vanwege de eigen portemonnee."

Volgens Aktar zijn de oppositiepartijen te weinig in staat geweest om het nieuwe Turkije te begrijpen en ligt daar de oorzaak van hun verlies: "Een betere verdeling van de welvaart, een betere gezondheidszorg, betere wegen, de aanbouw van sneltreinen... De AKP heeft de leefomstandigheden van de middenklasse verbeterd. In plaats van dit goed te analyseren hebben de oppositiepartijen gedaan alsof Turkije Bangladesh is; ze hebben alleen maar over armoedebestrijding gepraat. En dat heeft ze dus niets opgeleverd."

Een van de belangrijkste uitkomsten van deze verkiezingen is dat de partij van Erdogan ook de kuststeden begint te veroveren. De bewoners van de kuststeden, in het westen en zuiden van Turkije, staan bekend om hun moderne, westerse leefstijl. Tot de verkiezingen van zondag maakte de AKP aan de kust geen kans. Na zondag echter is Erdogan zelfs in Antalya de populairste politieke leider. In Izmir haalde de regeringspartij 36 procent, en kroop richting de republikeinse CHP, die daar nog steeds de grootste partij is.

In zijn onderhand traditionele toespraak vanaf het balkon van het partijgebouw liet Erdogan in alle euforie weten dat hij heel Turkije gaat omarmen. De nieuwe grondwet die hij wil invoeren wordt niet die van een bepaalde bevolkingsgroep, maar ook die van de Koerden en andere minderheden. Het was belangrijk dat Erdogan op de nacht van de zege aan de Koerden refereerde. Want de behaalde 326 zetels van de 550 in het parlement zijn net niet genoeg om zonder hulp van andere partijen een nieuwe grondwet in te voeren. De meest voor de hand liggende optie is dat Erdogan in onderhandeling gaat met de 36 Koerdische parlementariërs van de BDP.

Ook opvallende winst voor de Koerdische BDP

De verkiezingen in Turkije hebben naast de Partij van Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AKP) een tweede grote winnaar opgeleverd: de Koerdische BDP. De Koerdische Partij van Vrede en Democratie steeg van 22 zetels in 2007 naar 36 (van in totaal 550 parlementszetels).

De BDP haalde in de Koerdische steden als Diyarbakir het overgrote deel van de stemmen. Maar ook in Istanbul lukte het deze aan de PKK gelieerde partij om drie kandidaten in het Turkse parlement te laten kiezen. Opvallend is ook dat vanuit de overwegend Turkse stad Mersin voor het eerst een BDP-kandidaat naar het parlement gaat.

Dat is opmerkelijk omdat de partij te maken heeft met een kiesdrempel van tien procent, in het verleden ingevoerd om de Koerden buiten het parlement te houden. De Koerden moeten daarom bij elke verkiezing op de BDP'ers stemmen die zich als onafhankelijke kandidaten laten registreren. Alleen op deze manier weet de Koerdische partij de kiesdrempel te omzeilen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden