De operatiekamer is wel vaker een cockpit

Operatiekamer in het operatiecentrum van het Academisch Medisch Centrum (AMC).Beeld anp

Het AMC in Amsterdam gebruikt morgen als tweede ziekenhuis in Nederland tijdens een operatie een 'chirurgische zwarte doos'. Wat doet die black box en op welke manier integreerden ziekenhuizen al eerder veiligheidstechnieken uit de luchtvaart? Vier voorbeelden.

De black box die in Amsterdam wordt gebruikt, registreert vooral medische gegevens van de patiënt tijdens de operatie, zoals hartslag en zuurstofgehalte. Maar ook wordt het computersysteem gebruikt om het handelen van de chirurg en assistenten in de operatiekamer te filmen.

Het computersysteem in Amsterdam is ontwikkeld door Teodor Grantcharov, hoogleraar chirurgie aan de universiteit van Toronto, in samenwerking met de Canadese luchtvaartmaatschappij. Het Radboudumc Nijmegen werkt al langer met de 'Surgical Black Box' van zorgondernemer Martijn Kriens. Die neemt ook dit soort gegevens van de anesthesie mee, maar richt zich meer op de interactie tussen de mensen rond de operatietafel.

Beide 'zwarte dozen' zijn uiteraard niet bedoeld voor het geval de operatiekamer in zee stort, zoals in de luchtvaart. Het gaat vooral dat ziekenhuizen achteraf kunnen leren hoe het beter kan. Als een tiental operaties in het Radboudumc is gevolgd met de black box, moet uit promotieonderzoek blijken wat het oplevert.

Time-out nemen
Een procedure uit de luchtvaart die in ziekenhuizen al jaren is ingeburgerd, is de zogeheten 'time-out', de allerlaatste controle. Vliegtuigmonteurs lopen voordat ze het toestel de lucht in laten gaan alles nog een laatste keer na: zit die schroef echt vast, enzovoorts. Op de operatietafel gebeurt hetzelfde: is dit echt de patiënt die op het lijstje staat, moeten we gaan snijden in het linkerbeen en niet het rechter. Het aantal 'verwisselingen' in operatiekamers is er flink door afgenomen, hoewel het nog steeds gebeurt.

Crew-training
De artsen en verpleegkundigen in de operatiekamer, maar bijvoorbeeld ook in traumateams, zijn allemaal individueel geschoold. Maar wat doe je als er iets verkeerd gaat: wie neemt dan het voortouw, en wat doen de anderen? En ook al is de chirurg de baas: wie wijst hem als er iets mis dreigt t gaan? Daarvoor is de zogenoemde crew-training ingesteld.

Teams in bijvoorbeeld de traumaheli, die vaak onder hoge tijdsdruk moeten werken, krijgen de laatste jaren deze training om zich beter voor te bereiden op dit teamwerk. De speciale 'crew management training' van het team op de intensive care van het Radboudumc kreeg een veiligheidsprijs van de zorginspectie. De training is ontwikkeld door 'Wings for Care' van chirurg/piloot Marck Haerkens, en afgekeken van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa.

Zoals daar bijvoorbeeld astronauten vlak voordat ze de raket ingaan alsnog de vraag krijgen 'ben je fit om te vliegen', zo wordt die vraag ook gesteld aan de chirurg op de drempel van de operatiekamer. Ook volgt na iedere operatie een 'debriefing'.

Vloermarkering
Zoals bij het laveren van vliegtuigen soms met kleur op de grond wordt aangegeven waar ze moeten staan, is het ook mogelijk in de operatiekamer de vloer te kleuren. Zo zorg je er bijvoorbeeld voor dat de gebruikte instrumenten voor de operatie op de goede plek liggen: in de desinfecterende 'schone' luchtstroom.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden