De oorlog in Syrië wíllen we niet meer begrijpen

Het Westen kan de burgeroorlog in Syrië totaal niet plaatsen omdat die zo ver afstaat van onze 'beschaafde' manier van oorlogvoeren, betoogt Christ Klep.

De Syrische burgeroorlog gaat zijn vierde jaar in. En bijna 150.000 doden hebben de Syrische burgeroorlog nog steeds niet tot 'onze' westerse oorlog gemaakt. De Krim daarentegen trekt alle aandacht. Dit wegkijken van Syrië heeft een aantal objectiveerbare gronden. Het land is bijvoorbeeld niet een sleutelspeler in het Midden-Oosten, zoals Israël en Egypte zijn. Maar er speelt een even belangrijke, subjectieve factor. 'Wij' (lees: het Westen) menen 'hun' manier van oorlogvoeren te zijn ontstegen.

Beschaafde democratische staten zien de inzet van militaire middelen als een exercitie die zo efficiënt en gedisciplineerd mogelijk verloopt. We verwachten van onze militairen terughoudendheid en respect voor de mensenrechten. Het liefst winnen we ook nog de hearts and minds van de lokale bevolking. Het voorkomen van zogenoemde nevenschade (collateral damage) is inmiddels een inherent bestanddeel van militaire doctrines en planning. Met regels en beperkingen willen we voorkomen dat oorlogvoering ontspoort in wat elk gewapend treffen in essentie is: een ongeremde en bloedige orgie van geweld.

Natuurlijk beseffen we al te goed dat oorlog ook meedogenloos en onvoorspelbaar is. Maar we zien onszelf inmiddels als té beschaafd om oorlogvoering zo maar zijn ongeremde koers te laten lopen. Politiek en publiek verwachten een gereguleerde en 'beschaafde' oorlog, conform de conventies van Genève. We prenten onze militairen in dat ze zich niet te buiten mogen gaan aan 'zinloos' geweld. Doen zich toch ontsporingen voor, dan worden die aangepakt, althans dat is de bedoeling.

Hoe raar het ook mag klinken, juist dat 'beschaafde' en gereguleerde maakt het voor ons zoveel gemakkelijker om het Krim-conflict te bevatten. Want wat we zien, herkennen we: vooral geüniformeerde en gedisciplineerde soldaten die blijkbaar politieke richtlijnen uitvoeren en begrijpelijke manoeuvres verrichten. Beide strijdmachten lijken met een zeker respect tegenover elkaar te staan. Ze herkennen elkaar deels als collega's in hetzelfde militaire metier. We hoeven het niet met Poetin en zijn generaals eens te zijn, maar kunnen hun handelingen thuisbrengen als de realpolitieke voortzetting van buitenlands beleid met militaire middelen. Kortom, we onderkennen het schaakspel dat zich op de Krim-bühne voltrekt.

Niets van dit alles in ons beeld van de Syrische burgeroorlog. Geen logische ijkpunten, geen grijpbare ankers. Ons oog wordt bovenal getroffen door een schijnbaar ongeremde orgie van geweld en bloedvergieten. Geweld om het geweld zelf, aangevuurd door een hitleresque Assad en meedogenloze moslimradicalen. Op deze bühne is wreedheid een vanzelfsprekendheid, zijn executies aan de orde van de dag, hanteert het Syrische regime chemische wapens en gooit het vaten vol explosieven uit helikopters in een ongebreidelde uitspatting van geweld. Doden om het doden. In onze ogen primitief.

De beschaafde scheiding tussen combattant en non-combattant is in de Syrische burgeroorlog onbestaand. We kijken met enige verbazing naar al die strijders in spijkerbroeken, die de straat oprennen en in een ultiem vertoon van martiaal machismo hun wapens op de vijand leegschieten.

Een Westerse militair die dergelijke stunts uithaalt, kan op een uitbrander van zijn commandant rekenen.

Kortom, wij snappen het schijnbaar zinloze en inefficiënte gedrag op het Syrische oorlogstoneel niet. We snappen niet waarom de verdeeldheid onder de opstandelingen het wint van wat toch zo evident het doel zou moeten zijn: het verslaan van het Assad-regime. Of beter: we willen het niet meer snappen omdat we denken naar een hoger beschavingsniveau in de oorlogvoering te zijn geëvolueerd. We wenden onze ogen mede af van Syrië omdat we 'hun' strijdmethoden niet meer willen herkennen. Onze afschuw en het onbegrip over deze primitive war winnen het van onze bereidheid om de strijd te bevatten.

Deze onwil om onszelf te identificeren met het Syrische strijdtoneel is - hoe frustrerend ook - een van de redenen waarom de Krim ons nu meer boeit dan Syrië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden