De oorlog in de stad

Na de Koningsdag was de stad geveegd en geborsteld, maar hij rook nog naar drank en kleefde aan je schoenzolen. Achter het stadhuis stond het volgende massa-evenement al weer aangekondigd. Twee Skoda's met meterhoge Nijntje-figuren op hun imperiaal. De Nijntjes droegen een bolletjestrui en een witte trui. Die met de gele trui stond al binnen.

Ertegenover, in een verlaten lunchroom, stak de serveerster het waxinelicht aan op het tafeltje van de enige gast, als herdacht ze een dode. Bij de boekhandel werden de etalageramen bespoten onder hoge druk, het wassen van de stad was begonnen.

Binnen lagen nieuwe boeken over de oorlog uitgestald, onder het toortsduifsymbool van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. De soundtrack van de bevrijding, de slag om de Grebbeberg, de man die naar Auschwitz wilde, het Ardennenoffensief, brieven van Wehrmachtsoldaten. En een dik gebonden boek dat 'KL' heette en dat de geschiedenis van de concentratiekampen behandelde.

Het kostte bijna tachtig euro.

Een van de hoofdstukken heette Anus mundi en begon zo:

'Op 5 september 1942 stapten een paar SS'ers blok 27 van de vrouwenziekenafdeling van Birkenau binnen om de kamparts te assisteren bij een selectie. Voor de SS'ers waren zulke selecties een vast onderdeel van hun werk. Voor de gevangenen waren ze de ergst denkbare martelgang. De zieke vrouwen wisten waarschijnlijk welk lot hun te wachten stond en een aantal van hen deed wanhopige pogingen zich te verbergen. Maar tevergeefs.'

Het lag prettig in de hand, dat boek van de historicus Nicolaus Wachsmann, de rug zwaar en stevig. De taal nuchter en precies. 'Een wonder van doseervermogen', schreef recensent Paul van der Steen in deze krant. 'Uit de overdaad aan gruwelijke details kiest hij de sprekendste voorbeelden.'

Een klant betrad de winkel en vroeg naar de brochure van de komende Culturele Zondag. Zondag 3 mei. De Culturele Zondag is doorgaans een feestje in de stad. Maar nu had hij het karakter van een herdenking. Hij was gewijd aan de oorlog, en hoe die oorlog zich in de stad had voltrokken.

De VVV had geen brochures meer, zei de klant. Boekwinkelmedewerkers gaven de vraag aan elkaar door, totdat iemand zich herinnerde dat ergens nog een klein stapeltje lag.

In de brochure kon je het programma van de dag vinden. Een fototentoonstelling op het Domplein, open Joodse huizen met de verhalen van toen, de Maliebaanmonologen van theatergroep Aluin, waarin belevenissen worden naverteld en -gespeeld.

Buiten kletste een korte regenbui tussen de gevels. Achter het oude stadhuis werden de Nijntjes van de autodaken afgehaald en de verdrietige uitbouw van het stadhuis binnengebracht. In het stadhuis zelf lagen ook geen brochures van de zondag. De portier zat aan de telefoon. Een man passeerde met een blad. Daarop twee bolletjes met kaas en een kom tomatensoep. Naast de receptie lag wel een stapel festivalkranten. Bijna 50 pagina's over fietsen.

De stad zal straks dagenlang kleven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden