De onzekerheid bij de ‘Dreamers’: ‘Ik ben het zo moe een gijzelaar te zijn’

Javier Hernandez (27) was acht jaar oud toen hij uit Mexico kwam. Hij werkt nu in de filmindustrie, voor een bedrijf in visuele effecten. 'Mijn ouders hebben nog steeds geen papieren en we leven altijd in angst dat ze ineens uitgezet kunnen worden. En nu lopen mijn broer en ik dat risico ook weer.'Beeld REUTERS

Illegalen die als kind naar de VS kwamen, zijn deze dagen inzet van een hooglopend politiek conflict. Vandaag hadden ze eruit willen zijn, maar een deal is nog ver.

Heeft Timothy Sombah binnenkort nog een bestaan in Amerika? Hij weet het niet. "Het is rot, die onzekerheid. Ik wil door met mijn leven, studeren. Wat gaat er gebeuren? Als ik een keer word aangehouden omdat mijn remlicht het niet doet, word ik dan uitgezet? Ik word er doodzenuwachtig van."

Timothy Sombah (29) kwam in 2003 met zijn ouders uit Indonesië naar de VS, op een toeristenvisum. Na aankomst vroegen zijn ouders asiel aan. Dat kregen ze niet. Die beslissing vechten ze nog steeds aan.

De tekst gaat verder onder de foto

Timothy Sombah (29)Beeld rv

Mensen als hij zijn nu inzet van een hoog opgelopen politiek conflict, dat tweeënhalve week geleden escaleerde met een Democratische blokkade van de begrotingswet. Die impasse werd toen doorbroken met de afspraak 'open en eerlijk' verder te onderhandelen, met vandaag als deadline.

Sombah kan zich nog wel herinneren waarom zijn ouders uit Indonesië weg wilden. "Je voelde de haat tegen de christenen. Mijn school werd aangevallen, een vriend werd neergestoken. Ik zou erg bang zijn om terug te gaan. Ik heb mijn halve leven hier doorgebracht, ben naar school gegaan, heb mijn diploma's hier gehaald. Ik heb geen idee wat ik daar zou moeten doen."

Dat Sombah voor de wet geen gewone Amerikaanse jongen was, bleek na de middelbare school. "Ik wilde studeren, maar toen ze merkten dat ik nog geen papieren had, zeiden ze dat ik het collegegeld voor buitenlandse studenten moest betalen. Dat kon ik niet opbrengen. Dus ben ik gaan werken, in een distributiecentrum, toen in een fabriek. Uiteindelijk ben ik cursussen informatica gaan doen."

De tekst gaat verder onder de foto

Karla Estrada (26) kwam uit Morelos in Mexico toen ze vijf jaar oud was. Ze werkt als juridisch medewerker en wil rechten studeren. 'Ik moet voor mezelf zorgen, maar ook voor mijn ouders en broer in Mexico. Dat ik dat niet meer kan, daar ben ik het meest bang voor.'Beeld REUTERS

Hij is in die sector nu legaal aan het werk, dankzij DACA, de Deferred Action for Childhood Arrivals. Dat door president Barack Obama in 2012 in het leven geroepen programma beschermt een kleine 800.000 jonge inwoners van de VS, als kind met hun ouders meegenomen, voor uitzetting. De regeling is voor wie studeert of werkt. De vrijstelling moet elke twee jaar opnieuw aangevraagd worden.

Heet hangijzer

DACA was een lapmiddel. Een wet die de situatie van deze jongeren definitief moest regelen, haalde het net niet in het Congres. Het enige wat ze overhielden aan die DREAM-Act (Development, Relief and Education for Minors) was een bijnaam: Dreamers.

DACA leverde Obama dankbaarheid op van miljoenen inwoners van de VS met een recent immigratieverleden, legaal of niet. Maar zijn actie stak ook de lont in een politiek kruitvat. Was het geen onterechte beloning voor wetsovertreders, vroegen veel Republikeinen. En had de president wel de bevoegdheid om zo'n grote groep ineens min of meer te legaliseren?

De tekst gaat verder onder de foto

Barbara Hernandez (26) kwam op zesjarige leeftijd uit Mexico City. Ze werkte als leerkracht in het speciaal onderwijs, maar stopte daarmee toen de DACA-regeling werd beëindigd. 'Ik ben heel bang, was ook depressief. Er zou een permanente bescherming moeten zijn, voor alle elf miljoen immigranten.'Beeld REUTERS

"Immigratie is in de VS altijd een heet hangijzer geweest. We zijn een land van immigranten, maar we zijn er ook diep verdeeld over", zegt Andrew Selee, hoofd van het Immigration Policy Institute in Washington. "En dat komt vooral naar boven in een periode dat er veel immigratie is. Een op de zeven Amerikanen is op dit ogenblik in het buitenland geboren. Dat ga je merken. Het is ongeveer evenveel als begin vorige eeuw. Destijds besloten de VS tot een heel restrictief immigratiebeleid, dat duurde tot de jaren zestig. En daardoor heb je nu veel mensen in hoge functies, beslissers, die opgroeiden in een periode met weinig immigratie."

Andrew Selee is van vaderskant, gezien zijn naam, vermoedelijk van Franse komaf. Zijn moeder is Deense. "Ze ontmoette mijn vader in Griekenland. Toen ik opgroeide, ging ik met haar mee naar Deense kerstvieringen, de Deense club. Zelf ben ik getrouwd met een vrouw uit Mexico, die Amerikaans staatsburger is. Mijn kinderen spreken Engels en Spaans."

Dat immigratie weerstand oproept, is wat Selee betreft een gegeven. "De globalisering, de digitalisering, dat verandert onze economie in hoog tempo. En de krachten die je toekomst onzeker maken, komen uit het buitenland, of het nu concurrentie is of terrorisme."

De tekst gaat verder onder de foto

Brian Caballero (25) zet koffie in de verbouwde ambulance waarin hij woont op de campus van de Cal Poly Pomona Universiteit in Californië, waar hij elektrotechniek studeert. Hij kwam op zesjarige leeftijd uit Guadalajara in Mexico naar de VS. 'Ik ben heel bang dat als ik eindelijk ben afgestudeerd, ik niet meer legaal een baan kan krijgen.'Beeld REUTERS

En natuurlijk is er een culturele component: "Je krijgt opeens collega's die een andere taal spreken, je hoort andere muziek. In een plaatsje in Pennsylvania deden nieuw aangekomen mensen uit de Dominicaanse Republiek mee met de parade voor 4 juli, Onafhankelijkheidsdag. Ze draaiden keiharde merengue, dat waren ze zo gewend, en ze werden gediskwalificeerd. Het jaar daarop hadden ze hun les geleerd, was de muziek zachter en wonnen ze een prijs."

Dat schetst de acceptatie van buitenlanders die in de VS ondanks alles overheerst: "In peilingen blijken de Amerikanen meer open te staan voor immigratie dan honderd jaar geleden. Er is ook meer vermenging: ongeveer een op de drie heeft iemand in de naaste familie die in het buitenland geboren is. Maar er is een groep van 25 tot 35 procent die er echt problemen mee heeft, en het terug wil dringen."

Dat die groep tegenstanders ongeveer even groot is als die van de enthousiaste aanhangers van Donald Trump, de president die de immigratiepolitie de vrije hand geeft, is geen toeval, zegt Selee - al overlappen die groepen ook weer niet honderd procent.

De grootvader van Donald Trump, Friedrich Trump, immigreerde op 16-jarige leeftijd uit Duitsland en maakte fortuin aan de westkust. Diens zoon Fred deed tijdens en na de Tweede Wereldoorlog wijselijk alsof de familie uit Zweden stamde. Trumps vader trouwde in 1936 met Mary Anne MacLeod, die enkele jaren daarvoor van het Schotse eiland Lewis naar New York was gekomen.

Verdringing

"Pakweg zestig procent vindt immigratie prima, maar als je dieper graaft, maken ook zij zich weleens zorgen", zegt Selee. "Als politici zeggen dat er strenger gecontroleerd moet worden of er terroristen tussen zitten. En het idee dat we een rechtsstaat moeten zijn, zit in Amerika heel diep. Illegaliteit kleurt de discussie."

Daarvan is DACA een schoolvoorbeeld. Onder andere omdat Dreamers 'wetsovertreders' waren, en omdat ze echte Amerikanen op de arbeidsmarkt zouden verdringen, schafte Trump in september vorig jaar de regeling af. Wel gaf hij de Dreamers respijt tot 5 maart, en het Congres tot die datum de tijd om de kwestie bij wet te regelen.

Daarmee gaf hij het startsein voor onderhandelingen over andere wensen op immigratiegebied: de Democraten willen het liefst een regeling voor alle ongeveer elf miljoen illegalen in het land; de Republikeinen willen strengere controles aan de grenzen. Zij willen bovendien voortaan legale immigranten selecteren op vakkennis, zoals Canada en Australië doen, in plaats van zoals nu voorrang geven aan familieleden van eerdere immigranten.

Die gezinshereniging - door tegenstanders heel wat onheilspellender 'keten-migratie' genoemd, is al honderden jaren de manier waarop mensen naar Amerika komen, zegt immigratie-historicus Tyler Anbinder van de George Washington University, in Washington. "Iemand komt naar de VS, krijgt vaste voet aan de grond, vindt een baan en laat anderen overkomen. Zo is het altijd geweest. En de mensen die daar van af willen zijn nogal naïef, want hun eigen voorouders hebben ongetwijfeld ook ketenmigratie bedreven."

Tyler Anbinders overgrootvader kwam in 1911 naar de VS uit de Oekraïne, waar Joden te lijden hadden onder discriminatie en pogroms. Enkele jaren later had hij genoeg gespaard om zijn vrouw en vijf kinderen over te laten komen, maar de Eerste Wereldoorlog maakte de oversteek van de Atlantische Oceaan te gevaarlijk. Na de oorlog kwam grootvader Anbinder alsnog aan op Ellis Island.

Selectie op vakkennis

Een overgang naar selectie op vakkennis zou een revolutie betekenen voor de Amerikaanse immigratie, denkt Anbinder. "Zelfs in de jaren twintig tot zestig van de vorige eeuw, toen hele landen werden uitgesloten omdat de mensen die daar vandaan kwamen ongewenst werden gevonden, was gezinshereniging toegestaan. Een Italiaan die voor 1924 was geïmmigreerd, kon zijn gezin over laten komen."

De tekst gaat verder onder de foto

Martha Valenzuela (23) kwam uit Sinaloa, Mexico, toen ze twee jaar oud was. Haar moeder stak later de woestijn van Arizona over om zich bij haar en haar vader te kunnen voegen. Toen Trump de DACA-regeling van Obama terugdraaide, stortte ze in. 'Het is traumatiserend. Ik heb 21 jaar in dit land gewoond. We willen allemaal het staatsburgerschap en bescherming voor onze families.'Beeld REUTERS

Of het daarmee ook een beter systeem is, vindt Anbinder een vraag voor de politiek, niet voor een historicus. "Wat je wel kunt zeggen, is dat selectie op vakkennis één groep helemaal uitsluit: arme mensen die hier geen familie hebben. Maar voor die groep is hier wel veel werk. En dan komen ze toch."

Niet als het aan Donald Trump ligt. Telkens wanneer er de afgelopen dagen een compromis uit het Congres leek te komen, of het nu over het hele immigratiebeleid ging of alleen over de Dreamers, liet hij weten dat de prijs voor zijn instemming geld is voor strengere grensbewaking, en natuurlijk voor zijn muur bij Mexico.

Timothy Sombah durft het nieuws nauwelijks meer te volgen. Als er geen akkoord komt, staat hij voor de moeilijke keus om - mogelijk met zijn ouders - naar Indonesië te gaan, of onder te duiken en zich bij die miljoenen andere illegalen te voegen. "Ik wil niet in de schaduw leven, met altijd die angst. Ik hoop op een DREAM-wet. Maar het is een emotionele achtbaan. Ik ben het zo moe een gijzelaar te zijn, een ruilmiddel bij die onderhandelingen."

Lees ook:  Trump heeft democraten nodig voor zijn ‘Wet van Liefde’ en de muur bij Mexico
En: Trumps dominees schuiven aan bij de oppositie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden