' De onwetendheid over China is schokkend'

Britse expert over een nieuwe wereldorde met China in de hoofdrol

De Britse China-expert Martin Jacques (67) sprak op de dag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen op de Universiteit van Tilburg over 'Leren leven in een op China gerichte wereld'. China beleeft evenals de VS een belangrijke week, waarin de volledige partijtop wisselt: achter-de-schermen-gekonkel versus vrije verkiezingen. Maar Jacques ondermijnt als auteur en als gastprofessor overal ter wereld graag vastgeroeste westerse denkbeelden. Ook over democratie en legitimiteit van regeringen.

Zien wij deze week de VS op hun best versus China op zijn slechtst?
"Integendeel. Legitimiteit en autoriteit van een staat zijn niet voorbehouden aan democratische systemen. Neem Italië, waar altijd verkiezingen zijn, maar de helft van de bevolking er niet meer in gelooft. Weet je dat de Chinese staat meer legitimiteit geniet dan welk westers land ook? Er zijn wel 100.000 opstootjes per jaar, maar de betrokkenen leggen de schuld altijd bij de lokale overheid. Westerse onderzoeken tonen aan dat ruim 80 procent van de Chinezen tevreden is over de nationale regering. Meer dan 90 procent vindt dat zij de economie goed aanpakt. Dat is in Groot-Brittannië 45 procent.

De verklaring ligt in het feit dat China geen natiestaat is zoals wij die kennen, maar een beschavingsstaat. Westerlingen vinden dat de overheid verantwoording moet afleggen, Chinezen zien de regering als bewaker en belichaming van de twee millennia oude beschaving. Haar belangrijkste taak is de eenheid bewaren. De staat is geen vreemde, maar het hoofd van het gezin. China mag dan nog steeds een arm ontwikkelingsland zijn, maar als je kijkt naar de ongekende economische groei die al dertig jaar aanhoudt, moet ik concluderen dat geen enkele staat zo competent is als de Chinese."

U hamert in uw bestseller 'When China Rules the World' op de aanstaande neergang van het Westen. Toch menen westerlingen dat het zo'n vaart niet zal lopen. President Obama denkt zelfs dat het beste voor de VS nog moet komen...
"Toen ik het boek schreef verwachtte ik een crisis in China, maar die brak uit in de VS. Weekblad The Economist stelde mede daarom het jaartal naar beneden bij dat de Chinese economie de Amerikaanse inhaalt: dat wordt 2018. Als ik het ergens mis heb, is het dat ik het tempo waarin de globale machtswisseling zal plaatsvinden onderschat. Ik was net op een congres in Peking. Het idee nu is dat China in 2030 25 tot 30 procent van het wereldwijde bnp voor zijn rekening neemt."

Dat is productie. Qua onderwijs, innovatie en diplomatie is China er nog lang niet.
"Dat gaat meer tijd kosten, dat klopt. De VS hebben de topuniversiteiten. Maar op openbaar onderwijs scoren ze niet goed. Chinese ouders zijn diep overtuigd van het belang van educatie. Chinese universiteiten zijn al aan een opmars begonnen. Volgens de Financial Times vind je vier van 's werelds beste 20 MBA-opleidingen in China.

"Het is mede door de armoede dat China nog geen creatief land is zoals de VS, maar ze spenderen nu percentueel al meer aan onderzoek en ontwikkeling dan Groot-Brittannië. Buitenlands beleid staat in de kinderschoenen. Hoe ze de problemen in de Chinese Zeeën gaan oplossen, wordt de lakmoesproef."

Om wereldleider te worden heb je aantrekkingskracht nodig. Wie wil het Chinese model volgen?
"In het Westen niemand. Maar voor Latijns Amerika, Afrika en Azië is China een bijzonder krachtig model. Het stelt geen eisen aan hulp en legt overal infrastructuur aan. Weet je dat Chinese banken al meer hulp verstrekken dan de Wereldbank? Het is maar één van de voorbeelden hoe de VS, samen met IMF, Wereldbank, G-7 en de Amerikaanse dollar aan de zijlijn komen te staan. Het gevaar is dat de EU opgesloten raakt in lage groeicijfers, handelend met landen die er steeds minder toe doen. Met uitzondering van Duitsland, is de EU niet gericht op de globale groeiregio's. En dat voor een regio die ooit het hart van de wereld was. Het niveau van onwetendheid over China is schokkend."

Als straks ook nog de EU is opgegaan in het Chinese gemenebest en wij allemaal Mandarijn spreken - hoe zit het dan met het racisme van de Han-Chinezen die zichzelf superieur achten?
"De mythe die het Chinese rijk als cement aan elkaar heeft geplamuurd is dat er één ras is van Han. Zelfs in Maleisië, waar een kwart van de inwoners Chinees is, behandelen zij de overige driekwart als 'vreemden'. Elk ander volkrijk land als India, Brazilië en de VS is multicultureel. Het negatieve punt van de Han-mythe is dat er geen correctie op dat beeld plaatsvindt. Er is weinig respect voor verschil. De verwachting is dat de niet-Han Han moeten worden. En er uiteindelijk in zullen opgaan, zoals in het verleden zo vaak is gebeurd. Maar er zijn lichtpuntjes, zoals de Ivoriaanse Drogba die nu voor Shanghai voetbalt. Naarmate China bekender raakt met de wereld, zullen vooroordelen onder druk komen te staan."

Martin Jacques
Martin Jacques verkocht van zijn 800-pagina dikke bestseller 'When China Rules the World' 300.000 exemplaren. Het is in dertien talen te verkrijgen, waaronder Koreaans, Japans, Vietnamees, Indonesisch, Maleisisch en Burmees. Kortom die landen die de aanwezigheid van China als nieuwe wereldmacht al sterk voelen: China heeft Japan en de VS daar al verdrongen als voornaamstehandelspartner. Het leren van Mandarijn is in Zuid-Korea en Thailand op scholen ingevoerd, Maleisië en India willen dat ook doen. "Raad eens in welke Europese talen mijn boek verkrijgbaar is?" vraagt Jacques plagend. Bulgaars? "Warm! Litouws en Portugees." De Europese onwetendheid over de nieuwe wereldorde baart de Brit grote zorgen. Hij voorspelt een nieuwe jaartelling. In plaats van BC (voor Christus) en AC moet dat worden voor China (BC) en na China (AC), met als nuljaar 1978, toen Peking hervormingen introduceerde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden