Opinie

De onwerkelijke wereld van Bernhards 'Minetti'

'Minetti', het stuk dat de Oostenrijkse auteur Thomas Bernhard (1931-1989) in 1976 speciaal voor de toen al hoogbejaarde Duitse acteur Minetti schreef, bevat tal van dubbele bodems. Toneelgroep De Appel met Eric Schneider in de titelrol voegt daar nog een en ander aan toe.

Het stuk, een bijna-monoloog zoals vaker bij Bernhard, is een hommage aan en op het lijf geschreven van de acteur -en niet de persoon- Minetti. De titelfiguur blijft een personage en is daarmee als vanzelf een metafoor. In feite eert Bernhard hiermee het kunstenaarschap van een (lees: elke) groot toneelspeler. Daarbij gaf hij het stuk oorspronkelijk het motto 'een bittere nar' mee, dat niet alleen naar de speelstijl van Minetti verwees, maar dat ook refereert aan Shakespeare's 'Koning Lear', de rol waarmee de titelfiguur in het verleden triomfen vierde en die hij nu op verzoek van een theaterdirecteur nog één keer zal spelen.

Dertig jaar is het geleden inmiddels, dat hij voor het laatst op de planken stond. Wat vergeelde knipsels herinneren nog aan zijn carrière. Slechts het Lear-masker, dat de schilder Ensor destijds voor hem maakte, is bewaard gebleven en sjouwt hij mee in een grote houten koffer. Intussen viert Eric Schneider met deze rol zijn veertigjarig jubileum en is in de foyer van het Appeltheater een expositie ingericht van tekeningen waarin Schneider zijn toneelervaringen heeft pogen vast te leggen. 'Getekend Toneelleven' is een strikt persoonlijke kijk op de achterkant van theater en op klassieke toneelthema's. Een aardig binnenkomertje aldus voor de dubbele lagen van 'Minetti'.

De 'doorgezaagde' hotelhal van decorontwerper André Joosten is de troosteloosheid zelve. De verhoudingen kloppen van geen kant. Bollampen zijn te hoog opgehangen en een op zichzelf fraaie loper ligt te verloren in de enorme ruimte om een associatie met vergane glorie op te roepen. Bovendien vloeken daarbij het goedkope gaatjesboard van de pilaren en de geverfde balie. Het lijkt eerder het kille voorportaal van de dood, een indruk die veeleer versterkt dan weggenomen wordt door de plukjes komisch vermomde feestgangers die op gezette tijden de scène doorkruisen. Regisseur Aus Greidanus heeft het hele ensemble ingezet om te figureren in de laatste stuiptrekkingen van de titelfiguur. Hun vluchtige aanwezigheid is even onwerkelijk als het moment van de oudejaarsavond waarop het stuk speelt en Minetti een afspraak zou hebben met een theaterdirecteur in een voor een Duitse acteur volstrekt onwaarschijnlijke plaats als Oostende.

In de enscenering van Greidanus lijkt alles zich af te spelen in de door de naderende dood getroubleerde geest van de hoofdpersoon, terwijl deze zich nog eenmaal laat gaan in een tirade tegen de wereld en het theater die hem verguisden en vergaten. Die benadering maakt de voorstelling indrukwekkend, tot op zekere hoogte, want er zijn wat smetjes die het effect verminderen. Haaks op het uitgestreken smoel van de onverstoorbare portier (Robert Prager) schept de van voorpret glimmende bediende (Hugo Maerten), die Minetti als een gekke man introduceert, een veel te nadrukkelijk verwachtingspatroon. En dan ís deze bij opkomst inderdaad meteen dé excentriekeling, en gaat de heftige dictie en het gebit ontblotende mimiek van Schneider snel storen. Aanvankelijk laat Schneider zich te veel verleiden om een tónéélspeler te spélen. Later wordt dat minder en kiert er iets van de tragiek van deze man in zijn spel door.

Jammer vond ik dat Schneider het mysterie van de uitnodiging van de theaterdirecteur niet intact laat, maar met het verscheuren van een brief suggereert dat deze echt was. Prachtig van treurigheid daarentegen is de scène waarin Minetti een jong meisje van zijn grootse verleden wil overtuigen en Schneider een piepklein fotootje voor zijn gezicht houdt: kijk dan, met het masker van Ensor! Magnifiek is daarnaast de al even vereenzaamde dame van Sacha Bulthuis, die elders in de lobby schuw en bevreemd met liters champagne het einde van de oudejaarsnacht afwacht. Maar ook zij is verdwenen als ten leste een sneeuwstorm Minetti's laatste verzet breekt. Een mooi gestileerd slotbeeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden