De onuitgesproken eisen van de Kamer aan de voorzitter

Kadidaat-Kamervoorzitter Ton Elias (L,VVD) en Kamerlid Anouchka van Miltenburg.Beeld anp

Of het in de Nederlandse democratie nu vriest of dooit, de ene profielschets is precies de andere. Al bijna twee decennia lijkt de Tweede Kamer eigenlijk exact dezelfde voorzitter te zoeken. Op papier in ieder geval, want daar zijn de criteria waaraan de voorzitter moet voldoen steeds precies dezelfde.

Van een nieuwe Kamervoorzitter wordt verwacht dat hij of zij ervaren is, de regels kent, kan leidinggeven, gezag uitstraalt en sociaal vaardig is.

Zo was het voorheen en zo is het ook nu weer.

De afgelopen twee Kamervoorzitters kregen nog twee extra eisen: zij moesten ook 'vernieuwingsgezind' zijn, en 'gevoel hebben voor ontwikkelingen in de samenleving die van belang zijn voor democratie'.

Maar in werkelijkheid vraagt de Kamer steeds om een andere voorzitter. Het staat er niet met zoveel woorden, maar dit keer - er is een reorganisatie in het ambtelijk apparaat - is het bijvoorbeeld belangrijker dan in 2012 dat de voorzitter een manager is.

Managementcapaciteiten
Vandaag stelt de Kamer vragen aan de vier kandidaten, in een soort openbaar sollicitatiegesprek. De kandidaten zullen plaatsnemen waar normaal gesproken de ministers zitten, de Kamerleden zullen achter de interruptiemicrofoon staan. Ze zullen vragen naar die managementcapaciteiten, maar ook naar bijvoorbeeld grenzen van de vrijheid van meningsuiting. Wat doet de voorzitter als één van de leden zegt dat hij te maken heeft met een 'nepparlement'? Wat kan wel door de beugel, en waar moet de voorzitter ingrijpen?

Wat, zal ook gevraagd worden: wat denkt de Kamervoorzitter te doen aan de informatiepositie van de Tweede Kamer? In de Kamer groeit immers de irritatie over stukken die te laat komen of pas openbaar worden nadat een krant of televisieprogramma een beroep heeft gedaan op de Wet Openbaarheid van Bestuur.

Kandidaat-Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA)Beeld anp
Kandidaat-Kamervoorzitter Madeleine van Toorenburg (CDA)Beeld anp

Het zijn heel andere punten dan die belangrijk waren toen Van Miltenburg tot Kamervoorzitter gekozen werd.

Tablets
Nu snakt de Kamer naar rust, reinheid en regelmaat, toen was vernieuwing juist het toverwoord. Van Miltenburg won destijds de verkiezingen met een vurig pleidooi voor tablets, papierloos vergaderen, voor elektronische stemkastjes en Twitterdebatten: zo zou het vertrouwen van de burger in de politiek kunnen terugkeren.

Nu is vernieuwingsdrift, ook al staat het precies zo in de profielschets als toen, eerder een contra dan een pro.

Khadija Arib, die drie jaar geleden ook een gooi deed naar het voorzitterschap, voelt dat feilloos aan. Wilde ze toen via internet en sociale media de burger meer betrekken bij de Kamer, dit keer schrijft ze daar niet over. Nu legt ze juist de nadruk op stabiliteit en continuïteit.

Kandidaat-Kamervoorzitter Martin Bosma (PVV).Beeld anp

Zo wordt de voorzitter gekozen

De leden van de Tweede Kamer kiezen vandaag een nieuwe voorzitter als opvolger van Anouchka van Miltenburg (VVD), die in december aftrad. De vier kandidaten beantwoorden eerst vragen uit de Kamer. Dan trekken de leden zich terug voor overleg. Veel fracties zonder eigen kandidaat zeggen dat ze pas op dat moment zullen beslissen of ze een voorkeurskandidaat hebben en wie dat is. Het kan ook dat fracties besluiten dat ieder Kamerlid het zelf mag weten.

Later op de dag volgt de stemming. Die is geheim. Iedereen stopt een stembriefje in een bus. Ze kunnen, ook al is een van de kandidaten een partijgenoot, ook stemmen op een kandidaat van een andere partij. De naam van ieder Kamerlid mag worden ingevuld, ook van wie niet solliciteert. Een kandidaat is gekozen als hij meer dan de helft van de stemmen heeft. Waarschijnlijk zijn daarvoor meer stemrondes nodig.

Het aantal stemrondes kan oplopen tot vier, waarin soms kandidaten afvallen. Mocht op dat moment nog geen van de twee overgebleven kandidaten de absolute meerderheid hebben gehaald, dan beslist het lot. Dan wordt een naambriefje uit de stembus getrokken. De persoon die daarop staat vermeld, wordt Kamervoorzitter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden