De onmogelijke keuzes van de gezinsvoogd

Beeld anp

Verslaggever Rob Pietersen liep twee weken mee met WSG-gezinsvoogd Annick van Harten. Dit is het eerste deel van een serie van drie verhalen uit de praktijk.

De hond van de familie Willems krijgt nauwelijks positieve aandacht, wordt louter afgeblaft en is slecht opgevoed. De drie jonge kinderen zijn er nauwelijks beter aan toe. En ze zijn grenzeloos nieuwsgierig en erg aanhankelijk richting vreemden. "Een ander zou zeggen: wat een leuke, open, spontane kinderen. Ik zie hierin juist signalen van hechtingsproblematiek en vind het dus zorgwekkend", zegt gezinsvoogd Annick van Harten.

De familie Willems: welkom bij het 'hoofdpijndossier' van gezinsvoogd Van Harten van de William Schrikker Groep. "Dit is dweilen met de kraan open. Ik ben hier nu vier keer geweest: dit is wel een zaak waar ik wakker van zou kunnen liggen, ja."

Een dag eerder heeft Van Harten nog trots verteld over haar werk. Dat ze in haar positie, met een gerechtelijke uitspraak in de handtas en dwangmogelijkheden achter de hand, in korte tijd veel kan forceren. "Als het allemaal vrijwillig, heel vrijblijvend is, kan ik veel minder bereiken. En ergens langdurig rondhangen spreekt me niet zo aan." Even valt ze stil, ze weegt haar woorden en bekent dan: "Maar eh... aan de familie Willems zit ik de komende 17,5 jaar vast. Tot het jongste kind 18 jaar is."

Van Harten kent de familie pas een maand, maar er zijn hulpverleners die er al sinds oktober 2011 hoofdpijn van hebben. Dat blijkt bij een groot overleg over het gezin bij een regionale zorginstelling waar acht betrokken hulpverleners van verschillende instanties aanschuiven. En dan ontbreken nog de bewindvoerder - te druk met de chronische schuldenlast van het gezin - en de wijkagent die er kind aan huis is.

"Je ziet de toestand van het gezin aan de staat van het huis. Een paar maanden geleden maakte de moeder nog schoon, nu al weken niet meer", zegt de vrouw van woonondersteuning die er één keer per week op bezoek gaat. "Het is geen onwil maar onvermogen", zegt de gezinscoach die er minstens tweemaal per week langsgaat. "Als ik binnen kom, krijg ik eerst een half uur een stressverhaal over weer een brief van de deurwaarder", voegt de opvoedondersteunster die er wekelijks over de vloer komt toe. "Ik weet niet hoe het er echt gaat. Want als ik dan eindelijk aandacht aan de opvoeding wil besteden, ben ik bang dat ik vooral sociaal wenselijk gedrag te zien krijg."

"Als dit hun sociaal wenselijk gedrag is, dan maak ik me zorgen hoe het eraan toegaat als wij allemaal weg zijn", verzucht Van Harten.

Zwijnenstal
De volgende dag merkt Van Harten dat er afspraken ter verbetering van de veiligheid in huis niet zijn nagekomen. Zo ontbreken er een paar veiligheidsplaatjes op stopcontacten en staan de schoonmaakmiddelen op grijphoogte in een kastje zonder kinderslot. Toevallig net afgebroken, zeggen de ouders.

Maar er is wel schoongemaakt, volgens afspraak, beweren ze, ondanks de zichtbare zwijnenstal. Terwijl mama Leanne baby Chantal (zes maanden) de fles geeft, proberen Tamara (2,5 jaar) en Kevin (1,5) rennend door de huiskamer chocolademelk te drinken. Alles wat gemorst is, wordt in het toch al viesbruine vloerkleed gepoetst. Terwijl vader Bob erbij staat, wel kijkt, maar het niet lijkt te zien en rustig een sigaretje rolt.

Bob Willems (33) heeft een IQ van 63 en daarnaast een psychiatrische diagnose. Hij uit zijn stress met scheldpartijen en dreigementen. Moeder Leanne heeft ook een verstandelijke beperking, had een zeer moeilijke jeugd en was prostituee. Hun eerste dochter werd geboren toen ze op zolder bij Bobs zus woonden, waarna een zorginstelling ze aan dit huisje hielp. Kind twee en drie volgden snel. Een van de weinige echte successen die de hulpverlening tot dusver boekte, zo zeggen die hulpverleners zelf, is dat moeder nu een spiraaltje heeft.

 
Je ziet de toestand van het gezin aan de staat van het huis. Een paar maanden geleden maakte de moeder nog schoon, nu al weken niet meer.

Opvoedingsonmacht
Omdat een hoop goede bedoelingen en vrijwillige hulpverlening dit gezin niet verder hielpen en de samenwerking met de ouders allesbehalve vlekkeloos verliep, zijn de kinderen Willems begin dit jaar onder toezicht gesteld. De Raad voor de Kinderbescherming stelt dat de minderjarigen 'zodanig opgroeien dat hun zedelijke of geestelijke belangen of gezondheid ernstig worden bedreigd'. Er is volgens de Raad sprake van 'forse opvoedingsonmacht'. Daarnaast zijn er thuis te veel conflicten en zijn de kinderen getuige van huiselijk geweld. De gezinsvoogd moet in de gaten houden of de kinderen veilig zijn. Anders moet ze ingrijpen en de kinderen uit huis plaatsen.

Tijdens het overleg hadden de gezinscoach en de vrouw van de woonondersteuning aangegeven dat ze doorgaan op deze manier onverantwoord vinden. "Waarom wachten?", had de ook aanwezige huisarts gevraagd. "Stel je voor dat er morgen een familiedrama plaatsvindt... Dat is heel cru gezegd, maar misschien moeten we gewoon concluderen dat alles al is geprobeerd."

Dat zijn de lastigste dilemma's, zegt Van Harten even later. De kinderen weghalen of ouders nog een laatste kans geven? Hopen dat het snel wat beter gaat, of erkennen dat deze kinderen elke maand extra in zo'n huishouden meer schade oplopen? "Ik zie ouders die best van hun kindjes houden, maar in alle financiële ellende, door alle drukte in huis en hun eigen beperkingen waarschijnlijk niet beter kunnen. En ik zie drie kindjes die het bij een leuk pleeggezin misschien best kunnen redden."

Zo'n beslissing lijkt op koorddansen boven een ravijn. Vader Bob heeft niet alleen wel eens hulpverleners bedreigd, maar ook gedreigd het huis in de fik te steken. "Ik denk niet dat hij de kindjes iets zal aandoen. Maar helemaal zeker weten doe je het nooit."

Ze kijkt nog eens rond in het huis, waar de hond zich niet van de bank af laat sturen en de oudste druktemakertjes aandacht vragen maar verwensingen krijgen. Volgens de ouders heeft iedereen schuld aan de janboel, behalve zij zelf. Als Van Harten zegt de slaapkamertjes van de kinderen te willen zien, glipt de vader snel naar boven om even iets op te ruimen. Met een bezweet hoofd roept hij een kwartier later dat ze mag komen kijken.

Dit wordt het niet, zegt ze. Ze overlegt met collega's, vraagt toestemming van haar manager, bericht de hulpverleners waar ze een dag eerder mee vergaderde en belt een rondje. Op zoek naar gezinsopvang voor de familie Willems, een plek waar zeer intensieve begeleiding altijd nabij is. Als laatste poging.

De namen van de genoemde personen zijn op hun verzoek veranderd.

Wat is de William Schrikker Groep?
In Nederland zijn ruim 31.000 kinderen door de kinderrechter onder toezicht gesteld, bij zo'n 6000 van hen voert de William Schrikker Groep dat toezicht uit. Daarnaast heeft WSG over zo'n 1700 kinderen de voogdij.

De specialistische jeugdzorgwerkers van WSG worden ingeschakeld als de kinderrechter ingrijpt bij een gezin met een 'dubbele diagnose'. Naast de gewoonlijke problematiek bij de opvoeding, zoals chronische schuldenlast, traumatische ervaringen uit het verleden of verslavingen, zijn de kinderen en/of ouders verstandelijk beperkt.

 
Dat is heel cru gezegd, maar misschien moeten we gewoon concluderen dat alles al is geprobeerd.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden