De oneman- show van Julius Malema

De Zuid-Afrikaanse Youth League-leider Julius Malema vaart steeds nadrukkelijker een eigen koers, onafhankelijk van moederpartij ANC. 'Om gehoord te worden moet je zo radicaal mogelijk zijn.' Daarmee speelt hij hoog spel.

'Brul, jonge leeuwen, brul!' De menigte joelt. Vuisten gaan de lucht in. Julius Malema, de leider van de jongerenorganisatie van het ANC, geniet zichtbaar van de adoratie die hem ten deel valt. 'Julius, wil je met mijn zus trouwen?' schreeuwt een jongen. Malema doet alsof hij het niet hoort. Hij wil het vandaag over belangrijker zaken hebben. Over de werkloosheid, over de 'blanke kapitalisten' die rijker en rijker worden terwijl een groot deel van de zwarte bevolking in armoede leeft. Hij draagt voor de gelegenheid een zwarte baret en een T-shirt met een foto van Mandela. Enkele Youth League-kaderleden die Malema flankeren dragen t-shirts met daarop een afbeelding van de gedode Libische dictator Kadafi en een AK-47.

Malema spreekt zijn gehoor toe vanaf een open vrachtwagen die staat geparkeerd voor het kantoor van de Chamber of Mines, de werkgeversorganisatie van de Zuid-Afrikaanse mijnbouwsector. De voorzitter ervan krijgt een memorandum overhandigd. Belangrijkste eis: nationalisatie van ten minste zestig procent van de Zuid-Afrikaanse mijnen. 'Viva ANC Youth League! Viva Malema!' roept de man, waarna hij schichtig het kantoor in vlucht.

De Chamber of Mines ligt op de route van een tweedaagse 'mars voor economische vrijheid' die naar schatting vijfduizend demonstranten van het centrum van Johannesburg naar de aandelenbeurs voert in het noorden van de stad. De vreedzaam verlopen mars eindigde precies een week geleden bij de Union Buildings in Pretoria, de zetel van de Zuid-Afrikaanse regering. Daar werden de eisen van de Youth League overhandigd aan minister van openbare werken Thulas Nxesi. De jongeren willen dat de grondwet wordt aangepast, zodat het mogelijk wordt om landbouwgrond en bedrijven te nationaliseren.

De 30-jarige Malema noemt zichzelf een 'economic freedom fighter'. Hij heeft zich opgeworpen als kampioen van de armen. Zijn aanhangers zijn jongeren die opgroeien in de wetenschap dat ze in Zuid-Afrika, met zijn schrikbarend hoge jeugdwerkloosheid (51 procent), nauwelijks kans maken op werk. Het zijn armen die niet profiteren van de economische groei van ruim drie procent per jaar en het zijn bewoners van shacks, een soort hutjes, die soms al meer dan tien jaar wachten op een eenvoudige huurwoning.

De deelnemers aan de mars vormen een bont gezelschap van door de wol geverfde actievoerders en bewoners van sloppenwijken. De onvrede richt zich op uiteenlopende zaken. Sommige demonstranten eisen het aftreden van president Jacob Zuma, anderen willen gratis onderwijs, hervorming van de agrarische sector of goede gezondheidszorg voor iedereen. De werkloze twintiger Donald Mdlovu is samen met twee vrienden vanuit de noordelijke provincie Limpopo (de thuisbasis van Malema) naar Johannesburg gekomen om deel te nemen aan de mars. Hij wijst naar zijn canvas schoenen. Die zijn tot op de draad versleten, zijn tenen piepen door de gaten in de stof. Toch zal Mdlovu het hele eind naar Pretoria lopen. "Want er moet wat veranderen in dit land. Buitenlanders pikken onze banen in, daar moet de overheid wat tegen doen. Wij zijn hier om te vechten voor onze economische onafhankelijkheid."

Hoewel hij nooit heeft opgeroepen tot geweld, bedient Malema zich graag van krijgslustige beeldspraak. De herverdeling van de Zuid-Afrikaanse welvaart is in de woorden van Malema een 'oorlog' tegen de blanke elite en buitenlandse bedrijven. Volgens de journalist Fiona Forde, die Malema voor haar zojuist verschenen boek 'An Inconvenient Youth' lange tijd volgde, vindt de jeugdleider het jammer dat hij nooit actief deel heeft kunnen nemen aan de gewapende strijd tegen de Apartheid. Met zijn agressieve taalgebruik probeert hij dit te compenseren, psychologiseert Forde. Ook in zijn korte toespraak voor de Chamber of Mines is Malema's toon dreigend. "Er vloeit geen bloed op de vloer als jullie gehoor geven aan onze eisen."

Youth League-lid Thabang Mabuza (23) relativeert de harde uitspraken van zijn leider: "Om gehoord te worden moet je zo radicaal mogelijk zijn". Net als Malema groeide Mabuza op in armoede. Hij verloor beide ouders op jonge leeftijd. Geld om te gaan studeren was er niet. Dankzij cursussen en gesubsidieerde opleidingen wist hij zich op te werken tot consultant. Over tien jaar wil Mabuza president zijn van de jongerenorganisatie, zegt hij. Tot die tijd is hij tevreden met Malema. "Hij is een goede leider. Hij geeft een stem aan mensen die niet gehoord worden door de regering. Dat maakt hem uniek. Er wordt onvoldoende geluisterd naar de jeugd, terwijl de meeste beleidsbeslissingen ons raken."

De radicalisering van de jeugdleider is door de moederpartij lang gedoogd. Sommige politieke commentators beweren dat Malema door president Jacob Zuma en anderen in de top van het ANC werd gebruikt als een 'useful idiot' die ze op afroep konden inzetten om politieke vijanden onschadelijk te maken. Maar Malema is er de man niet naar om zich te laten gebruiken. Hij vaart steeds nadrukkelijker een eigen koers, onafhankelijk van het ANC. Vorig jaar werd Malema voor de eerste keer tot de orde geroepen door de partij. Hem werd te verstaan gegeven dat hij zich diende te conformeren aan de officiële standpunten van de partij. De waarschuwing maakte weinig indruk op de jonge leider, want op dit moment loopt er opnieuw een disciplinaire procedure tegen hem. De consequentie kan zijn dat hij uit de partij wordt gezet.

Ook binnen zijn eigen organisatie roept de ramkoers van Malema weerstand op. De 29-jarige Lonwaba Mtshakazana is vanaf zijn elfde actief voor het ANC en de Youth League, maar overweegt nu zijn lidmaatschap op te zeggen: "Volgens ons beginselprogramma vertegenwoordigen wij het collectieve denken van de massa. We moeten ons ontdoen van mensen die van onze organisatie een onemanshow maken." Even later is Mtshakazana explicieter in zijn veroordeling: "Het merendeel van onze mensen is werkloos en ongeschoold. Zij willen graag vooruitkomen in de organisatie en in het leven. Het is gemakkelijk om daar misbruik van te maken. Alleen de luidste en meest radicale stemmen worden op dit moment gehoord binnen de Youth League. Ik heb geen zin om daaraan mee te doen."

Het is de vraag of moederpartij ANC nog bij machte is om Malema in te dammen. De bekende Zuid-Afrikaanse cartoonist Zapiro beeldde hem af als het Monster van Frankenstein, met Zuma in de rol van de wetenschapper die de controle kwijt is over zijn schepping. Eind volgend jaar kiest het ANC in Bloemfontein zijn nieuwe vertegenwoordigers. Malema wil zijn aanzienlijke invloed aanwenden om Zuma van de troon te stoten en te vervangen door de huidige vicepresident Kgalema Motlanthe. Tijdens de mars droegen sommige Young Lions portretten van Motlanthe met zich mee. Daarmee speelt Malema hoog spel. Als zijn opzet mislukt, kan het zijn politieke kop kosten. Slaagt hij, dan komt het angstbeeld van veel gematigde Zuid-Afrikanen een stapje dichterbij: president Malema.

Opgegroeid in een township
Julius Sello Malema (1981) groeide op in een township vlakbij Polokwane (het vroegere Pietersburg). Het was een jeugd die gekenmerkt werd door grote armoede. Zijn vader heeft hij nooit gekend, zijn moeder leed aan een ernstige vorm van epilepsie. Malema beweert dat hij op zijn achtste actief werd voor de gewapende arm van het ANC, de MK. Feit is dat Malema al op zeer jonge leeftijd politiek actief was. Op zijn veertiende werd hij lid van de ANC Youth League, de organisatie waarvan hij nu president is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden