De onderste tree van de globalisering

reportage | Vervallen Hongkongs complex herbergt sjacheraars van over de hele wereld

Indiase en Pakistaanse horlogeverkopers hangen rond bij de ingang. "Heb je echt geen goedkope Rolex nodig? Of anders misschien een hotel?" Binnen verdwaal je tussen Afrikaanse telefoonhandelaren, bedwelmende currygeuren en zeventien verdiepingen met de goedkoopste, vaak raamloze, hotelkamers van Hongkong.

Dit is Chungking Mansions, knooppunt in de handel tussen Afrika en Azië, in het hart van Hongkong. Elke nacht verblijven hier zo'n 130 nationaliteiten. Dat maakt het vervallen flatgebouw, ingeklemd tussen Hongkongs duurste winkelcentra, een van de meest internationale gemeenschappen wereldwijd.

Bij globalisering denken mensen doorgaans aan McDonald's, Starbucks of Ikea: multinationals die in grote delen van de wereld dezelfde producten aanbieden. Maar voor een groot deel van de wereldbevolking ziet globalisering eruit zoals in Chungking Mansions, waar individuele handelaren met een rolkoffertje goedkope goederen proberen te regelen om in hun thuisland te verkopen.

Dat zegt Gordon Mathews, hoogleraar antropologie aan de Chinese Universiteit van Hongkong. Mathews doet al meer dan tien jaar onderzoek naar de plek en schreef er een populair boek over. De antropoloog schat dat 20 procent van alle mobiele telefoons in sub-Sahara-Afrika in het gebouw zijn verhandeld. Vaak gaat het om in China geproduceerde, illegale kopieën van merktelefoons. "De meeste mensen die ergens op de wereld iets kopen dat ergens anders is gemaakt, krijgen die producten via dit soort handelaren. Deze globalisering van onderop is de dominante vorm."

Het is moeilijk om met de handelaren in Chungking Mansions in contact te komen. Velen werken hier illegaal, op een toeristenvisum of zijn asielzoeker. "Ze zijn bang", zegt de 27-jarige Adnan Ahmed. Zelf werkt Adnan niet in het enorme complex, omdat hij geen risico wil lopen door de politie aangehouden te worden. Omdat hij Somaliër is, maakt hij meer kans op een vluchtelingenstatus dan de meeste van Hongkongs elfduizend asielzoekers. Velen wachten acht tot tien jaar voor ze een uitslag krijgen, en meestal is die negatief.

"Het businessmodel van Chungking Mansions is afhankelijk van deze illegale arbeid", zegt professor Mathews. "Als iedereen hier het minimumloon zou verdienen, zouden de prijzen van de goederen veel te hoog worden."

Adnan wacht al drie jaar op een beslissing over zijn status. Ook hij kon het tijdens die lange wachttijd niet laten iets bij te verdienen. In zijn thuisland werkte hij als glaswerker. Hij wijst naar de schuine glaswand in het winkelcentrum: "Dat kan ik maken."

Als asielzoeker krijgt hij eten en onderdak, maar dat is niet genoeg. "Voordat ik naar Hongkong kwam, wist ik nog niet dat een mens werk nodig heeft om zich tevreden te voelen." Nu werkt hij als vrijwilliger bij een recyclebedrijf. "En ik ben af en toe tussenpersoon voor handel in edelstenen", lacht hij verlegen. "Maar dat weet de immigratiedienst natuurlijk niet."

Lange tijd stond Chungking Mansions bekend als een gevaarlijke plek in de ordelijke stad. Ouders vertelden hun kinderen weg te blijven uit 'Hongkongs ghetto' en ook toeristen schrokken van de locatie van hun goedkope hostel. Maar de laatste jaren verbetert de reputatie van het gebouw. Steeds meer Chinese gezichten (94 procent van de bevolking in Hongkong is van Chinese afkomst) duiken op tussen de voornamelijk Zuid-Aziatische en Afrikaanse bewoners.

Dit komt doordat Hongkongers trotser zijn geworden op het internationale karakter van de stad. Zo is uit eten gaan in een Ethiopisch restaurant in de Mansions een hippe activiteit, die laat zien hoezeer Hongkong verschilt van buurland China.

Ook de 23-jarige Chrissy Ye komt eten in de Chungking Mansions. "Tijdens mijn studie kwamen we met de hele klas een toer maken", vertelt ze. "Ik was onder de indruk. Ik zie Hongkong als een welvarende stad, maar dit soort plekken zijn er dus ook. Helemaal veilig voelt het niet, maar het is wel interessant."

De laatste jaren gaan steeds meer Afrikaanse handelaren direct naar Zuid-China, zodat ze nog dichter bij de fabrieken in de Parelrivierdelta zitten waar ze hun orders plaatsen.

De toekomst van Chungking Mansions is daarmee onzeker, aldus Mathews, die zijn antropologische onderzoek inmiddels ook heeft verlegd naar China.

"Ik kijk naar de economische invloed van namaakproducten. De meeste mensen zijn tegen namaak, maar ik zie het juist als iets geweldigs", legt hij enthousiast uit. "Zonder de goedkope namaakproducten die op een plek als deze worden verhandeld, zouden grote delen van de wereld nog veel minder meekrijgen van de gemakken van de globalisering."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden