De onderbuik van Marokko

De makers van het Marokkaanse prostitutiedrama 'Much Loved' moeten zich voor de rechter verantwoorden voor hun film. En: ze worden op straat aangevallen. Regisseur Nabil Ayouch kent de gevoeligheid rond het thema, maar had deze reactie niet verwacht. interview

Het zijn roerige tijden voor Nabil Ayouch. De Marokkaanse regisseur van het prostitutiedrama 'Much Loved' - volgende week in de bioscoop - hangt een gevangenisstraf van vijf jaar boven het hoofd, plus een boete van 100.000 euro. Woensdag doet de rechter in Marokko uitspraak in de zaak die tegen de regisseur en zijn hoofdrolspeelster is aangespannen.

"Op het moment dat ik de beslissing nam om een film te maken over het lot van prostituees in Marokko, wist ik dat het gevoelige materie was", aldus Nabil Ayouch die deze week met zijn film te gast is op het Filmfestival van Rotterdam. "Ik had rekening gehouden met enige controverse en een pittig debat, maar dat we zo hard zouden worden aangevallen, en dat het zo zou escaleren, met doodsbedreigingen en fysiek geweld, had ik niet gedacht."

Ayouch, die zich in zijn vorige film 'Les Chevaux de Dieu' als een van de weinige filmmakers ontfermde over de wortels van radicalisering, en geldt als een van de belangrijkste cineasten van Marokko, duikt ook met 'Much Loved' in de onderbuik van de Marokkaanse samenleving. Hij neemt het voortouw, lokt discussie uit, "omdat dat het enige is waar we uiteindelijk beter van kunnen worden."

Haatcampagne

Na de première van 'Much Loved' vorig jaar in Cannes deed de Marokkaanse overheid de film meteen in de ban. Dat was nog voordat er iets van 'Much Loved' in Marokko te zien was geweest. Gesterkt door dit overheidsbesluit, werd op Facebook en andere sociale media een haatcampagne tegen de film gestart. Nabil Ayouch (46) werd samen met zijn hoofdrolspeelster Loubna Abidar (31) voor het gerecht gedaagd. "De aanklacht, die onder meer prostitutie en minachting van morele waarden behelst, komt van een organisatie die zich Citizen's Defense Association noemt", aldus de regisseur, "een conservatieve club die zich keert tegen het vrijzinnige geluid van kunstenaars en journalisten dat ook in Marokko te horen is, maar vaak wordt overschreeuwd."

Vooral hoofdrolspeelster Loubna Abidar - te zien in een rol als prostituee die in Marrakech de eindjes aan elkaar probeert te knopen en zich de fratsen van overwegend rijke Saudische klanten moet laten welgevallen - kreeg het zwaar te verduren.

Op sociale media werd de actrice uitgemaakt voor 'sale pute', vieze hoer. Ze werd de schande van het land genoemd, en op straat in Casablanca bespuugd, uitgescholden en mishandeld. Abidar moest Marokko vorig jaar ontvluchten, omdat een normaal leven niet meer mogelijk was.

"Ze verblijft in Parijs", vertelt Ayouch, "en het gaat beter met haar. Evenals Noha in de film is ze een vechter. Ze is bezig met een boek over haar ervaringen dat in mei verschijnt bij een grote Franse uitgeverij. Ook krijgt ze aanbiedingen voor rollen. En ze is genomineerd voor de César voor beste actrice, de Franse Oscar." Lachend: "Ja, in de running voor dezelfde prijs als Catherine Deneuve en Isabelle Huppert."

Dat Abidar in de film zo'n sterke vrouw speelt, is volgens Ayouch een van de redenen waarom er zo fel op haar werd gereageerd. "Ze speelt als prostituee niet het traditionele slachtoffer", aldus de regisseur. "Noha's situatie is verre van begerenswaardig, en dat geldt ook voor haar vriendinnen die in hetzelfde ondergrondse en onbeschermde prostitutiecircuit zitten, maar ze houdt zich staande, dopt haar eigen boontjes. Blijkbaar is dat onverdraaglijk. En dat zegt veel over de manier waarop in Marokko naar vrouwen wordt gekeken."

Hypocriete houding

Ondertussen zijn illegale kopieën van 'Much Loved' op de zwarte markt in Marokko niet aan te slepen. "Er zijn 400.000 illegale dvd's verkocht", zegt Ayouch, "en ruim drie miljoen mensen hebben de film in Marokko op YouTube bekeken. Het was niet de bedoeling dat de film op internet zou belanden, maar tijdens de postproductie is vier uur aan fragmenten, zogeheten 'rushes', gestolen en op YouTube gezet. Dat er en masse naar gekeken wordt, zegt veel over de hypocriete houding jegens prostitutie. Officieel bestaat prostitutie niet in Marokko. Ondergronds, in de illegaliteit, wel."

Tunesië is tot nu toe het enige Arabische land dat de film vertoonde. Dat gebeurde op het Filmfestival van Carthago waar tot genoegen van de regisseur een verhit debat plaats vond over de film. Dat er momenteel ook een Tunesische film in omloop is die op openhartige wijze taboes en misstanden aansnijdt, noemt Ayouch geen toeval. Het in Rotterdam met een staande ovatie ontvangen jongerendrama 'As I Open My Eyes' van de Tunesische debutante Leyla Bouzid, speelt in 2010, aan de vooravond van de revolutie, op het moment dat dictator Ben Ali de touwtjes nog in handen heeft, maar de vrijheidsdrang onder jongeren zich aftekent. In een spraakmakende bedscène is het mannelijke geslachtsdeel te zien - de jonge hoofdrolspeelster tilt letterlijk de lakens op. Een unicum in de Arabische cinema.

"De revolutionaire geest in de Arabische wereld heeft zich vijf jaar geleden vanuit Tunesië verspreid", memoreert de regisseur. "En dat heeft alles te maken met het Tunesische onderwijsstelsel dat een voorbeeld is voor de regio, en dat geldt ook voor de manier waarop Tunesië zijn vrouwenrechten heeft geregeld. Daar kan Marokko veel van leren.

"Ik denk dat educatie de sleutel is tot een mentaliteitsverandering in de Arabische wereld, vervolgt Ayouch. "Ik denk natuurlijk ook aan de aanrandingen in Keulen. Ik heb het op de voet gevolgd. Het is seksuele frustratie die voortkomt uit een gebrek aan seksuele educatie; precies de reden waarom ik het in 'Much Loved' openlijk over prostitutie wil hebben."

Op YouTube is naast de haatcampagne tegen de film ook een ander geluid te horen volgens de regisseur. "Ik heb tijdens mijn anderhalf jaar durende research voor de film zo'n driehonderd Marokkaanse prostituees gesproken. Er zijn steeds meer vrouwen die met hun verhalen op internet verschijnen, vaak met de rug naar de camera, om niet herkend te worden, maar ze durven van zich te laten horen. Het zijn geen schimmen meer, maar mensen."

De uitspraak van de rechter ziet Ayouch met enig vertrouwen tegemoet. "Ik heb de hoop dat het niet tot een veroordeling komt. Want het is toch te bizar, een regisseur en een actrice die vervolgd worden omdat ze een film hebben gemaakt. Mocht het anders lopen, dan zal ik vechten voor mijn rechten."

Arabische cinema over liefde

'Much Loved' uit Marokko is morgen (6/2) nog te zien op het Filmfestival van Rotterdam, en vanaf volgende week (11/2) in de bioscoop. Ook 'As I Open My Eyes' uit Tunesië krijgt morgen nog een festivalvertoning, en verschijnt in het najaar in de filmtheaters.

Een derde film, gesitueerd in Beiroet, laat zien hoe Libanezen worstelen met liefde en seks, trouw en verlangen onder de islamitische wet. 'Halal Love (and Sex)' is een zedenkomedie van regisseur Assad Fouladkar, vandaag en morgen nog te zien in Rotterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden