De onbevattelijke Holocaust verbeeld

Rudolf van den Berg wilde in 'Süskind' iets van zijn verbijstering laten voelen over de actieve rol van de Nederlanders bij de Jodenvervolging. Om die verbijstering te laten voelen, moest hij ook dramatiseren, zo antwoordde hij vorige week in 'Pauw & Witteman' op de vraag of de documentaire niet een betere vorm is voor een film over de Holocaust.

Die vraag van Witteman had wel iets plichtmatigs, vijfendertig jaar na de eerste populaire verbeelding van de Holocaust in de gelijknamige Amerikaanse tv-serie (die met een jonge Meryl Streep!), en zo'n twintig jaar nadat het debat over de onuitbeeldbaarheid van het trauma bij het verschijnen van 'Schindler's List' van Steven Spielberg op zijn heftigst werd gevoerd.

De verontwaardiging rond Spielbergs betreden van de gaskamer werd toen het felst verwoord door Claude Lanzmann, maker van de documentaire 'Shoah'. Hij schreef dat zelfs als hij een heimelijke filmopname van een SS'er had gevonden, hij die beelden niet zou hebben getoond, maar vernietigd. Lanzmann bleef in films en geschriften betogen dat geen beeld recht kon doen aan die onbevattelijke ervaringen. De toeschouwer mag niet denken dat hij zich er wel iets bij kan voorstellen. Je moest tegen je eigen onbegrip en onmacht, je verbijstering, aan blijven lopen

Na 'Schindler's List' én latere films als 'La vita è bella' én 'The boy in the striped pyjama', en gewoon door het verstrijken van de tijd, verloor dat intellectuele betoog van Lanzmann aan zeggingskracht. Het afgelopen decennium ging de meeste aandacht uit naar spraakmakende Duitse speelfilms, naar de nieuwe verhalen in 'Der Untergang' en 'Anonyma'.

Nederlandse speelfilmmakers deinsden toch nog lange tijd terug voor het beladen onderwerp van de Jodenvervolging. Wie in de lijst van speelfilms over de oorlog terugkijkt, treft - van 'Twee druppels water' tot en met 'Zwartboek' - het meest verzetsverhalen aan; verhalen over falende en klunzende sukkels vaak, maar niettemin verzetsverhalen. Alleen Frans Weisz maakte met 'Charlotte' en zijn Leedvermaak- trilogie speelfilms over de deportaties en het trauma, maar ook hij liet gaskamers en concentratiekamp buiten beeld.

Zo is 'Suskind' zo'n zeventig jaar na dato de eerste Nederlandse oorlogsfilm die specifiek over de Jodenvervolging gaat. In de persmap legt Rudolf van den Berg zorgvuldig uit waar hij van de werkelijkheid is afgeweken en waarom.

Hij betreedt niet de gaskamer, maar wel de Hollandsche Schouwburg, waar de mensen voordat ze werden afgevoerd naar Westerbork, werden bijeengebracht en geregistreerd. Zijn film is onevenwichtig, maar ontroert ook.

Je voelt het verlangen van de regisseur om je deelgenoot te maken van zijn verbijstering, en bij momenten lukt dat ook.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden