De onafhankelijke presidentskandidaat is voor de Amerikanen eerder spelbreker dan redder

Voorlopig heeft zich nog niemand bij de Republikeinen gemeld die een alternatief voor Donald Trump wil zijn.Beeld AFP

Je zou het niet zeggen nu de ene na de andere politicus zich aanmeldt voor de marathon naar het presidentschap in 2020, maar voor de bewuste Amerikaanse kiezer is het in zekere zin armoe troef.

Aan de rechterkant van het politieke spectrum loopt Donald Trump zich warm en voorlopig heeft zich daar nog niemand gemeld die een alternatief op rechts wil zijn. Een ouderwetse Republikein die tegen hoge begrotingstekorten, betuttelende regelgeving en abortus is, maar bijvoorbeeld wel een realistische houding ten opzichte van immigratie en respect voor politieke tradities, handelspartners en bondgenoten heeft – kom er maar eens om.

Aan de linkerkant zijn er tientallen kandidaten. Het moet zich nog uitkristalliseren wat die allemaal aan Amerika zullen beloven, maar het zal veel zijn. ‘Medicare for all’ bijvoorbeeld, iedereen in het staatsziekenfonds als vervolg op de stappen die met Obamacare zijn gezet, is al lang geen marginaal idee meer. Evenmin als gratis universitair onderwijs.

Is daar tussenin nog ruimte? Maakt een onafhankelijke kandidaat - geen Democraat en geen Republikein -volgend jaar kans om gekozen te worden?

De voormalige directeur van koffieketen Starbucks en meervoudig miljardair Howard Schultz ‘onderzoekt een kandidatuur’ maakte hij eind januari bekend.Beeld AP

De voorgeschiedenis is niet gunstig. Het tweepartijensysteem in de VS is hardnekkig. De meeste kiezers zijn trouw aan één partij. Overlopen naar de andere grote partij is een spaarzaam benutte optie. En wie dat doet weet tenminste nog waarvoor hij of zij kiest en heeft kunnen zien hoe die kandidaat zich door de voorverkiezingen in die andere partij knokte. Een onafhankelijke kandidaat? Dat is ongekeurde waar, je neemt er een risico mee.

Ruimte

En je stem kan bovendien een verloren stem worden, want nooit heeft in de Amerikaanse politieke geschiedenis zo’n ‘onafhankelijke kandidaat’ gewonnen. Soms heeft hij of zij daarentegen de rol gespeeld van ‘spoiler’, spelbederver, die zoveel stemmen wegtrok bij de vermoedelijke winnaar dat het land juist vier of zelfs meteen maar acht jaar met diens tegenstander opgescheept zat. Ross Perot in 1992, Ralph Nader in 2000, Jill Stein in 2016: dat zij Amerika de presidentschappen van Bill Clinton, George W. Bush en Donald Trump hebben bezorgd staat niet onomstotelijk vast en is ook heel moeilijk vast te stellen. Maar maar er rust op zijn minst een sterke verdenking op hen.

Wat die drie kandidaten gemeen hebben, is dat ze aan de uitersten van het politieke spectrum opereerden: Perot op rechts en Nader en Stein op links. Ze fulmineerden tegen de partij die hun ideeëngoed had kunnen vertegenwoordigen – de Republikeinen bij Perot, de Democraten bij Nader en Stein – maar te timide was met zijn plannen, of er alleen maar lippendienst aan bewees. Dit jaar lijkt er voor Republikeinse of Democratische fundamentalisten weinig ruimte. Beide partijen hebben zich immers al ver in hun eigen ideologische hoek teruggetrokken. Maar daardoor is er nu misschien juist ruimte in het centrum.

Daar wil Howard Schultz gebruik van maken. De voormalige directeur van koffieketen Starbucks en meervoudig miljardair ‘onderzoekt een kandidatuur’ maakte hij eind januari bekend. Schultz doorloopt alle voorbereidende stadia: hij heeft een boek geschreven en verschillende interviews gegeven. Er zouden zelfs bezoeken aanstaande zijn aan Iowa, New Hampshire, South Carolina en Nevada. Dat is eigenlijk nergens voor nodig - een onafhankelijke kandidaat doet immers niet mee aan het voorverkiezingencircus dat in die vier staten begin 2020 wordt afgetrapt. Maar inwoners en media staan daar op scherp en dus levert het aandacht op.

Het is echter de vraag of Howard Schultz zelf op scherp staat. Zijn start was niet geweldig. In interviews wees hij op de ontevredenheid bij de Amerikanen over de politieke bestel, waar zo veel wordt geruzied en zo weinig tot stand gebracht. Maar veel concreter dan ‘het land verenigen’ werd het niet. Consequent is dat wel: vorig jaar week greep hij in een interview met zaken-zender CNBC naar een uitwijkmanoeuvre die hij zal hebben afgekeken van echte politici, maar die voor een kandidaat nogal onlogisch is: “Ik wil niet hypothetisch gaan praten over wat ik zou doen als ik president zou zijn.”

Maar zelfs als Schultz wel talent zou hebben voor slimme programmapunten en effectieve politieke uitspraken, dan nog lijkt zijn expeditie naar het grote midden van de Amerikaanse politiek tot mislukken gedoemd. Dat midden is namelijk, zo analyseerde onder andere de politiek-statistische website FiveThirtyEight, helemaal niet zo groot. Als je uit het electoraat de officieel geregistreerde Republikeinen en de Democraten weghaalt, hou je 40 procent over, zegt Schultz. Maar streep je ook degenen weg die officieel partijloos zijn maar wel elke paar jaar trouw op dezelfde partij stemmen, hou je nog maar zo’n tien procent echte zwevende kiezers over.

Lappendeken

En die zweven niet allemaal op dezelfde manier. Behalve echte gematigde kiezers, die met hun ideeën tussen Republikeins en Democratisch in zitten, zijn er ook mensen die er behoorlijk rechtse én uitgesproken linkse ideeën op na houden - maar dan tot hun frustratie net niet in een combinatie die door de grote partijen wordt geboden. Ze zijn bijvoorbeeld tegen abortus, maar voor een krachtige overheid die zorgt voor goede voorzieningen en daarvoor geld haalt bij de rijken. Of ze zijn omgekeerd doodsbenauwd voor de alsmaar groeiende staatsschuld, maar zien geen probleem met het homohuwelijk.

Het politieke middenveld is dus een lappendeken, waar elke kandidaat, ook een onafhankelijke, met zijn eigen combinatie van ideeën voldoende lappen moet veroveren om de verkiezingen te winnen.

Voor Schultz zou dat wel eens moeilijk kunnen worden. Hij past met zijn ideeën het best bij kiezers die economisch conservatief en sociaal progressief zijn. Dat maakt hem aantrekkelijk voor nog geen vier procent van de kiezers.

Maar die vier procent kunnen wel de doorslag geven straks bij de strijd tussen de Republikein en de Democraat. En gezien de reacties op de kandidatuur van Schultz zijn degenen die Donald Trump graag zo snel mogelijk van het politieke toneel zien verdwijnen, het benauwdst voor eventueel ‘spelbederf’. “Doe het alsjeblieft niet”, smeekte Michelle Goldberg in de New York Times.

Al even duidelijk was Donald Trump zelf, die een tamelijk doorzichtige poging deed zijn mede-miljardair in de race te trekken, toen hij twitterde: “Howard Schultz heeft er het lef niet voor!”

Lees ook:

Democraten opgelet: dit is hoe Trump straks kan worden verslagen

De Democraten hebben de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten gewonnen. Maar kunnen ze ook het Witte Huis terugpakken? Drie lessen voor de presidentsverkiezingen van 2020.

Al ver voor Donald Trump nam de Amerikaanse politiek het niet zo nauw met de feiten

Sinds Donald Trump in het Witte Huis zetelt, heeft de wetenschap vaak het nakijken. Feiten doen er nu minder toe. Maar tegenwerking vanuit Washington heeft veel oudere papieren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden