Opinie

De Oekraïense geest gaat niet meer in de fles

Oekraïeners zingen hun nationale volkslied bij de barricades op het Maidanplein in Kiev. Beeld ap
Oekraïeners zingen hun nationale volkslied bij de barricades op het Maidanplein in Kiev.Beeld ap

VICTORIA KOBLENKO   Voor het eerst sinds het ontstaan van Oekraïne heerst er een 'wij'-gevoel en hebben mensen daar bloedvergieten voor over, beschrijft Victoria Koblenko de 'innerlijke revolutie'.

Waarom vindt er plaats wat er plaatsvindt in Oekraïne? Waarom is het van belang dat de wereld een standpunt inneemt in dit conflict? Omdat het het langstlopende conflict is in Europa sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Omdat Oekraïne een buffer vormt tussen de morele waarden van Europa en de waarden van Rusland. Omdat Europa voor een groot gedeelte van zijn energievoorziening afhankelijk is van gastoevoer via Oekraïne. Maar ook omdat áls Europa staat voor hogere morele, democratische waarden dan op dit moment in Oekraïne gelden, ze op zoek moet naar een structurele manier om die waarden te helpen behalen. En dat vergt lef, het innemen van standpunten en het uitrollen van een actieplan.

De mensen die ik op het Maidanplein in Kiev sprak, misten deze houding. Oekraïners zelf kwamen wel met mogelijke maatregelen die Europa zou kunnen overwegen, zoals het bevriezen van rekeningen van corrupte politici uit Oekraïne. Maar willen we de belastingcenten die via de bankrekeningen in Londen, Cyprus en Zwitserland binnenkomen wel mislopen in ruil voor een stabiele staat aan de grens van een monsterstaat? Geven we als Europa werkelijk om Oekraïne, laten we er dan naar handelen. Of spelen we een spel waarbij we onszelf door het mondeling veroordelen van wandaden moreel superieur voelen? Dat zou wel de treurigste conclusie zijn.

Signaal
Dit schreef ik een week geleden na mijn reis aan Kiev. Intussen, ruim een week verder met voldoende afleiding van een olympische openingsceremonie, lijkt de impasse tussen de demonstranten en de regeringsgezinden sterker dan ooit.

Niemand wilde naast Janoekovitsj zitten bij de openingsceremonie van Sotsji. In de ogen van de oppositie is dat een signaal van de wereld. "Wanneer zullen de mensen worden gestraft voor al het geweld tegen de demonstranten, tegen het bedreigen en mishandelen van journalisten?" Europa verschuilt zich achter 'Janoekovitsj is democratisch gekozen' en is doof voor de noodkreet van Maidan, dat intussen bewijs verzamelt voor een zaak tegen Janoekovitsj bij het Internationaal Strafhof in Den Haag.

De livestream van Euromaidan staat sinds mijn terugkomst aan als achtergrondgeluid in huis. Mijn cameraman Bud Wichers. die de revoluties in Syrië, Libië en Egypte heeft gefilmd, loopt nog altijd in Kiev rond. Dit is volgens hem de best georganiseerde en meest creatieve revolutie die hij heeft meegemaakt. Verkeersborden worden als schilden gebruikt. Zelfs huisdieren worden verkleed in de kleuren van de nationale vlag om mee te demonstreren.

Democratisch handelen
Zaterdag probeerden zo'n driehonderd titushki (provocateurs) de barricades te doorbreken, maar de demonstranten bleken sterker. Zij worden nog altijd getraind voor het geval van een 'doorbraak'. En die zit eraan te komen. De sfeer schijnt even broeierig te zijn als toen de vlam in de pan sloeg. Gisteren stroomde het plein zoals elke zondag vol met honderdduizenden mensen. Vanaf het podium klonken weer speeches van de drie oppositieleiders Klitsjko, Tjahnibok en Jatsenuk, die de menigte opriep om een impeachment-procedure tegen Janoekovitsj te beginnen. Een democratisch gekozen president die verre van democratisch handelt op een democratische manier afzetten, daar gaat het om.

Je kunt zeker vraagtekens bij de verkiezingen stellen. Onregelmatigheden bij het stemmen of het tellen zijn door waarnemers nauwelijks gevonden, maar zowel de motivatie van de Oekraïener als het wezen van de Oekraïense burger was vier jaar geleden anders. Mensen hebben jarenlang hun bedrijven laten kapen door wat een bandietenregime bleek te zijn. Nu staan ze met hooivorken en verkeersborden op het plein, klaar om hun zuurverdiende kapitaal terug te kapen.

Wellicht is het de retoriek van de oppositie die me dit graag doet geloven, maar het is voor het eerst sinds het ontstaan van dit land dat men een wij-gevoel ervaart en daar bloedvergieten voor over heeft. Daarom noemen de Oekraïeners dit ook een revolutie van de waardigheid. Omdat er een innerlijke revolutie heeft plaats gevonden. De Oekraïener is anders geworden. Vanbinnen. En dat zou het recept kunnen zijn van de overwinning.

Victoria Koblenko: actrice, actief voor mensenrechten. Volgde de afgelopen jaren intensief de crisis in haar geboorteland Oekraïne.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden