De nucleaire deal met Iran staat nu echt op knappen

De Duitse minister van buitenlandse zaken Heiko Maas (links) en zijn Iraanse collega Mohammad Javad Zarif tijdens een persconferentie in Teheran vorige week. Beeld AP

Nog tien dagen, en dan heeft Teheran meer uranium dan onder de afspraken uit 2015 is toegestaan. Het land is gefrustreerd dat er van de beloofde economische voordelen weinig terechtkomt.

Iran zet Europese landen onder druk om de wederzijdse handel te vergroten. Zo niet, dan is het gedaan met de nucleaire deal uit 2015. President Hassan Rohani spoorde maandag de nieuwe Franse ambassadeur in Teheran aan tot een laatste inspanning. “De huidige situatie is kritiek. Frankrijk en andere partijen hebben nog een kleine kans om het akkoord te redden.”

Een woordvoerder van het Iraanse nucleaire programma zei tijdens een speciale televisie-uitzending dat het land doorgaat met uraniumverrijking. Over ongeveer tien dagen zal Iran dan over meer licht verrijkt uranium beschikken dan is toegestaan. Iran heeft volgens hem voor onderzoek ook behoefte aan uranium met een hoge verrijkingsgraad. Onder de nucleaire deal is dat verboden, omdat dergelijk uranium verder verrijkt kan worden naar de grondstof die nodig is voor kernwapens.

Vrees voor de VS

Begin mei besloot Iran om meer uranium te verrijken om Europese landen onder druk te zetten. Zij moesten ervoor zorgen dat Iran de economische vruchten van het met de internationale gemeenschap ­gesloten nucleaire akkoord plukt. Onder deze afspraak beperkt Iran zijn kernprogramma, in ruil voor een einde aan economische sancties. Terwijl Iran zich volgens internationale atoomwaakhond IAEA de afgelopen jaren aan haar deel van de afspraken hield, kwam de handel moeizaam op gang. Westerse banken vreesden dat ze uiteindelijk toch weer last zouden krijgen van Amerikaanse strafmaatregelen als ze betrokken raakten bij handel met Iran.

Nadat de Amerikaanse president ­Donald Trump zich in mei 2018 ­terugtrok uit het akkoord, lijkt die vrees waarheid te zijn geworden. In 2018 besloten Europese landen om een systeem op te richten voor handel met Iran buiten het door dollars gedomineerde internationale bankensysteem om. Het idee is dat als één Europees bedrijf naar Iran exporteert en een ander Europees bedrijf Iraanse goederen importeert, zij ­onderling het geld verrekenen. Aan de andere kant doen Iraanse bedrijven dan hetzelfde.

Scherpe kritiek

In de praktijk komt er van dit systeem weinig terecht. Ten eerste zijn Europese landen bang de VS echt ­tegen de haren in te strijken, dus de ruilhandel kan alleen gaan over ­humanitaire goederen, zoals voedsel en medicijnen. Bovendien dreigen de VS ook mensen of bedrijven die aan het ruilsysteem meewerken op sanctielijsten te plaatsen.

De Duitse minister van buitenlandse zaken Heiko Maas uitte daar maandag scherpe kritiek op. “Ik maak me zorgen om de strafmaatregelen die de VS hebben aangekondigd. Zo gaan partners niet met elkaar om.” Maar een manier om de handel met Iran te redden had hij ook niet.

Het lastige voor de Europeanen is ook dat zij zelf verdeeld raken. De ­afgelopen jaren trokken Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland eensgezind op om de nucleaire deal te verdedigen tegen kritiek van Trump. Maar na de aanslagen op olietankers vorige week in de Perzische Golf is die eensgezindheid verdwenen. Londen zei de Amerikaanse ­inschatting te delen dat Iran ‘zeer waarschijnlijk’ de dader is. Andere Europese landen delen die conclusie niet. Maas riep maandag op tot voorzichtigheid. “We hebben nog geen conclusie getrokken. Ik ken de informatie. We nemen de tijd voor een zorgvuldig besluit.”

Lees ook: 

Oorlogstaal neemt toe tussen de VS en Iran

Anonieme aanslagen in de buurt van de Straat van Hormuz is een recept dat Iran al eerder toepaste om tegenstanders via een bedreiging van de oliehandel onder druk te zetten.

Iran schaakt op vele borden

President Trump van de Verenigde Staten zegde vorig jaar het nucleaire akkoord met Iran op.. Het regime in Teheran waarschuwde eerder al dat het met gelijke munt zal terugbetalen. Iran vindt dat het recht heeft op zijn raketten en op invloed in de regio. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden