De NS Tienertoer: voor de 50-plusser van nu een teken van vrijheid

Ellen Palyama bij de trein waarin de tentoonstelling zich bevindt. Beeld Maarten Hartman

Vijftig jaar geleden werd de Tienertoerkaart geïntroduceerd. Het Spoorwegmuseum in Utrecht bedacht een tentoonstelling met de wildste reisverhalen van Tienertoerders.

“Na drie weken ouderloos kamperen op Terschelling met jongens, jongens en nog eens jongens, stappen we de trein in. Niet naar huis, maar met de Tienertoer”, aldus een Tienertoerder uit 1969. Het verhaal staat aan de binnenkant van een raam van een oude gele stoptrein in het Spoorwegmuseum in Utrecht, waar zondag de Tienertoer-tentoonstelling begint. “We ontvingen meer dan honderd treinreis-avonturen”, zegt Evelien Pieterse, conservator Kunst en Cultuurgeschiedenis van het museum.  

De Tienertoer ontstond in 1969 en was tot de jaren negentig het vrijheidssymbool voor jongeren (12-19 jaar), die in de zomervakantie voor het eerst zonder ouders met de trein op reis gingen. Voor 20 gulden (ongeveer 9 euro) acht dagen lang onbeperkt door Nederland. In de eerste zomer verkochten de Nederlandse Spoorwegen 85.000 kaartjes.

Volgens Pieterse was het onder andere de marketing die jonge mensen verleidde om met de trein te gaan reizen. “De perrons hingen vol met reclameposters en prikborden waar Tienertoerders berichtjes achter konden laten voor leeftijdsgenoten. Ze kwamen elkaar tegen tijdens de reis, waardoor er vriendschappen en zelfs liefdesrelaties ontstonden.”

In de gele stoptrein staan vitrinekasten met oude plakboeken, foto’s, dagboeken en bewaarde Tienertoerkaartjes. De wanden van de eerste coupé hebben de typische jaren zeventig retrokleuren. “Ik voel me zo gelukkig als ik dit teruglees”, zegt de Molukse Ellen Palyama (66), terwijl zij haar oude plakboek bekijkt.

Als twintigjarige reisde Palyama met haar jongere zus door heel Nederland om familieleden te bezoeken. “Ik was iets te oud voor de Tienertoer, maar gaf gewoon een verkeerde geboortedatum op”, zegt ze lachend. Het liefst wilde ze alleen of met vriendinnen op pad, maar dat mocht niet van haar ouders. “Gelukkig had ik een zusje die met mij mee wilde.”

De Tienertoerkaart van Ellen Palyama. Beeld Maarten Hartman

Opvallend was dat veel Molukkers in die tijd de Tienertoer gebruikten om familieleden te bezoeken, vertelt woordvoerder Evertjan de Rooij. “Ik herinner mij de gezellige familiebijeenkomsten, het overheerlijke Molukse eten en het zakgeld dat ik kreeg als ik weer terug naar huis ging”, zegt Palyama. 

Vanaf de jaren tachtig daalde de populariteit van het bekende treinkaartje. Dat kwam onder meer door de prijsverhoging en de verandering van het aantal dagen dat je kon rondtrekken. Dat ging van acht naar vier dagen. Ook werden de reizen naar het buitenland steeds populairder onder de jonge generatie. De NS deden er alles aan om de jonge reiziger te behouden. Het bedrijf kwam met de Tienertoerkrant, verkocht rugzakken, buttons en gaf kortingsbonnen weg voor pretparken.

“De NS kozen er uiteindelijk voor om de naam van het kaartje te veranderen in Toertime, totdat het in 1995 volledig werd afgeschaft”, zegt Pieterse. In 2012 kwam de Jongerentoer ervoor terug, maar die is volgens Pieterse niet zo populair. De kaart trekt jaarlijks 40.000 jongeren aan en kost 36 euro voor drie dagen onbeperkt reizen. 

De ouderwetse Tienertoer bestaat niet meer, maar leeft voort in de ­herinnering van de huidige 50-plusser.  “Jongeren ontdekten hoe leuk het was om met de trein te reizen. Ze ontmoetten elkaar en hielden contact. Ik weet zeker dat de generatie van toen er fijne herinneringen aan heeft overgehouden”, aldus Pieterse.

Lees ook:

Een ode aan de Tienertoer in die lelijke, gele stoptrein

Het is vijftig jaar geleden dat de NS begonnen met de Tienertoer. Een treinkaart waarmee tieners in de zomervakanties van de jaren 70, 80 en 90 voor een vast bedrag het hele land konden doorkruisen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden