Kweekzalm

De Noorse zalmindustrie verloor miljoenen vissen door giftige algen, maar alsnog valt de schade mee

Wie over de Noorse zalmindustrie leest, ontkomt niet aan grote getallen. De plaatselijke wolken met giftige algen die sinds half mei de Noorse noordkust teisteren, doodden tot nu 8,2 miljoen vissen met een totaal gewicht van 13,3 miljoen kilo en een waarde van meer dan 240 miljoen euro.

Dat klinkt allemaal als héél véél, maar in 2018 werd 1,3 miljard kilo zalm gekweekt met een waarde van 6,5 miljard euro. Het verlies door de algen is dus slechts enkele procenten. Jaarlijks sterven sowieso vele tientallen miljoenen vissen tijdens het kweekproces, die halen zelden het nieuws.

De veertien getroffen kwekerijen hebben uiteraard flinke schade. Even klonk de suggestie dat de kwekers financiële steun van de staat zouden moeten krijgen, net als de boeren vorig jaar tijdens de extreme droogte. De meeste kwekers wimpelden dat af. Ze kunnen ook wel een deukje hebben.

Want voor wie de cijfers nog niet duizelen, even een indruk: De bestuurders en andere toppers van het door algen getroffen familiebedrijf Ellingsen op de Lofoten verdienden vorig jaar allemaal tussen de één en drie miljoen euro. De honderd medewerkers kregen met de kerst ieder tienduizend euro bonus. Er zijn kwekers met 250 personeelsleden die bonussen van 20.000 euro hebben uitgedeeld – sollicitaties stroomden vervolgens binnen, terwijl er helemaal geen vacatures waren.

Algenplaag

Financiële steun is dus niet nodig. Maar, zeiden de kwekers, toen visserij-minister Harald Tom Nesvik hen bezocht, als de komende tijd een beetje soepel met de regels kan worden omgegaan, is dat prettig. Hoe soepel de minister is, zal tijdens een bijeenkomst op 18 juni blijken, maar in de media geeft hij de indruk van elastiek te zijn.

Tegen staatsomroep NRK zegt Nesvik dat de getroffen kwekers de komende tijd méér ruimte krijgen om méér vis te kweken dan hun vergunningen toestaan. Hij voegt daar aan toe dat wat hem betreft geen data genoemd worden, maar ontheffingen zo lang gelden als nodig wordt geacht.

Eerder al hadden andere autoriteiten laten weten dat de zalmen van de getroffen kwekers tijdelijk twee keer zoveel luizen op zich mogen hebben dan de normen voorschrijven. Luizen zijn een groot probleem.

Naar schatting zijn er nog maar een half miljoen wilde zalmen in Noorwegen, terwijl er 400 miljoen kweekzalmen in netten voor de kust staan. Op die kweekzalmen zitten luizen die met duizenden tonnen chemicaliën bestreden worden. Garnalenvissers beweren dat dat gif ook hun garnalen doodt. Bewezen is dat in sommige fjorden jonge wilde zalmpjes zoveel luizen op zich krijgen, dat velen al sterven voordat ze de open oceaan bereiken waar ze moeten opgroeien.

Grootste ter wereld

Critici beweren dat de kwekers de algenplagen aan zichzelf te danken hebben, omdat de enorme hoeveelheden uitwerpselen van de kweekzalmen een voedingsbodem voor algen zijn. Dat werd echter snel tegengesproken door wetenschappers van het Noorse Instituut voor Zee-onderzoek; in dit geval kunnen kwekers deze plaag niet hebben veroorzaakt, hooguit verlengd. Maar uit hun cijfers blijkt wel dat er fjorden zijn met zóveel kweekvis, dat dáár overbemesting theoretisch mogelijk is.

De Noorse zalmindustrie is de grootste ter wereld en heeft de ambitie de productie te verdubbelen voor 2030 en te vervijfvoudigen voor 2050. Want, zo zien de Noren, de wereldbevolking groeit, evenals de welvaart en de vraag naar gezond voedsel. Vissen zijn veel effectiever in het omzetten van kilo’s voer in kilo’s lichaamsgewicht dan bijvoorbeeld koeien en kippen. Dus is een viskwekerij theoretisch milieu- en natuurvriendelijker dan een varkenshouderij en een betere keuze.

In de praktijk zijn de problemen echter groot. Viskwekerijen op het land zouden een oplossing kunnen zijn, in gesloten systemen, zodat uitwerpselen en parasieten zich niet kunnen verspreiden. Maar sommigen voorzien dat het met zó een grote industrie op de oevers snel gedaan is met die wereldberoemde schoonheid van de Noorse fjorden. Er liggen daarom ook schetsen op tafel van hele of half gesloten systemen die veel verder uit de kust moeten opereren – waar natuurlijk ook risico’s aan kleven.

Met de nu benadeelde kwekers en werknemers die met een uitkering thuis zitten, gaat het wel goed komen. Maar zeggen de critici, de wilde zalmen en zeeforellen betalen de prijs.

Lees ook: 

Onschuldig lijkende alg roeit 8 miljoen Noorse zalmen uit.

Ruim de helft van de omzetgroei van de Noorse zalmproductie is de afgelopen week verloren gegaan, meldt de brancheorganisatie Norwegian Seafood Council. 

Viskwekerijen tasten het ecosysteem aan, maar er is een lichtpuntje.

Zalmkwekerijen zijn berucht om hun impact op het ecosysteem. Een documentaire maakt duidelijk wat zich precies onder water afspeelt, ook bij kwekerijen die als duurzaam bekend staan. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden