De noordelijke droom: een drukke spoorlijn

NIEUWESCHANS - Spoorkaartjes kun je in Nieuweschans kopen in restaurant Leeuwerik, vlak tegenover het perron. "Maar alleen richting Groningen hoor" , zegt de eigenaresse. En met een wegwerpgebaar in de richting van het oosten. "Met die andere kant hebben we niets te maken."

JAN SLOOTHAAK

Het grensoverschrijdende treinverkeer bij Nieuweschans stelt niet zo veel voor. Een tochtje naar het nauwelijks 20 kilometer verderop gelegen Leer vergt bijna een half uur treinen door niemandsland. Daar staat tegenover dat je een hele wagon voor je alleen hebt. Internationaal gaat het er wel toe. In de trein van de Duitse Bundesbahn, verkoopt een Nederlandse conducteur de kaartjes. "Tien gulden zeventig, liefst in Nederlands geld. Als u verder Duitsland in wilt, moet u een kaartje bij het station in Leer kopen" , vertelt hij.

De Eems-Dollard regio (EDR), het samenwerkingsverband langs de Gronings-Drents-Duitse grens, heeft er een rapport tegenaan gegooid om de grensoverschrijdende treinreis wat meer Europese allure te geven. Stapje voor stapje moet het gaan. Eerst maar eens 'winkelen met de trein', luidt het advies. En wie weet gaat ooit de noordelijke droom dan nog eens in vervulling: een Zuiderzeelijn van Amsterdam via Drachten naar Groningen, die wordt doorgetrokken tot het Duitse spoorwegnet en Scandinavie.

Vooralsnog blijft het boemelen. De elektrificatie van het spoorwegnet eindigt in Nederland bij Groningen. De trein dieselt vandaar verder naar Winschoten, maar altijd nog over twee banen. Vanaf Winschoten is er nog maar een enkele baan. Tot Nieuweschans mag dat nog met een snelheid van honderd kilometer. Voorbij de Duitse grens is 60 kilometer de hoogst toegestane snelheid. Het langzaam voorbijglijdende landschap is leeg, zo nu en dan onderbroken door een dorpje. Veel grote, maar vervallen gebouwen maken een wat verpauperde indruk die de doorgaans toch al niet zo florissante spoorlijn-omgeving een nog triester aanblik geven. De bedrijvigheid die ooit nog goederenvervoer langs de lijn rendabel maakte, is verdwenen. Alleen incidenteel gaat er nog eens een goederentrein langs. Zoals in de tijd van de Amerikaanse munitietransporten in verband met de Golfoorlog.

Kip of ei

"Zo'n lijn als deze heeft alleen betekenis voor de regio" , vertelt drs. H. J. M. Ridder, regio-directeur van de Spoorwegen, na de enige tussenstop op het korte traject, in het dorpje Weener. "Het is de vraag van de kip of het ei. Een trein kan alleen rendabel rijden bij voldoende aanbod van passagiers. Die krijg je alleen in de trein als ze een doel hebben om naar toe te reizen. Omgekeerd hoor je soms ook het argument dat een streek pas tot ontwikkeling komt als er vervoersmogelijkheden zijn. In feite klopt dat. Bedrijvigheid vestigt zich altijd langs een rivier, een weg of een spoorbaan. Maar het probleem is dat je dat nooit zeker weet. . . Moet je dan investeren in een spoorlijn, terwijl je maar moet afwachten of die rendabel wordt? Een dilemma." De vestiging van een kuuroord in Nieuweschans heeft ook al niet mogen baten. Het bezoekersaantal was niet voldoende en eind vorig jaar heeft NV Bronnenbad Nieuweschans-Bunde het in 1985 geopende complex met een verlies van 3 miljoen gulden over moeten doen aan de Koop Tjuchemgroep te Hoofddorp.

De Nederlandse Spoorwegen en de Deutsche Bundesbahn zijn blijkbaar toch bereid een gokje te maken. Beide spoorwegmaatschappijen zijn echter bereid op het traject Groningen-Leer een twee-uursdienst te gaan rijden. Nu boemelt de trein dagelijks slechts drie keer over de grens. Voorwaarde is echter wel dat 'derden' dan de nodige investeringen plegen. En hoe schraap je de daarvoor benodigde vijftien tot twintig miljoen gulden bij elkaar? Het Planungsburo Seele & Partner te Aurich en de vakgroep infrastructuur van de TU Delft, die een plan hebben gemaakt in opdracht van de Eems-Dollardregio, zien mogelijkheden. Het gaat om een internationale verbinding en dan mag je zowel de Duitse als de Nederlandse staat er op aanspreken, maar daarnaast is een EG-bijdrage tot 50 procent ook redelijk. Ook de betrokken regio's kunnen bijdragen.

"Die bereidheid hebben wij" , zeiden gisteren staatssecretaris Ebisch van het ministerie van vervoer en de Groningse gedeputeerde E. Fennema in koor. Hoewel . . . "Het moet wel een uitzondering blijven" , vond Fennema. "De rijksoverheid moet de verantwoordelijkheid blijven dragen. Dat wordt pas anders als de rijkstaten worden gedecentraliseerd en de regio's eigen middelen krijgen voor dergelijke projecten."

De vijftien miljoen gulden zijn nodig voor zowel het verbeteren van de spoorlijn als het treinmaterieel. Alleen dan is het verantwoord de snelheid ook op het Duitse deel van het traject op te voeren tot 100 km per uur. Als er dan iedere twee uur een trein rijdt, mogen er 150 reizigers per dag worden verwacht. Maar dat lukt alleen met bewerking van de doelgroepen.

Vakantieverkeer

Het levendige vakantieverkeer naar de Duitse en Nederlandse waddeneilanden en ook de dagtoeristen naar steden als Groningen, Oldenburg en Bremen en naar het bronnenbad in Nieuweschans moeten de trein in worden gepraat. Een andere markt zien de rapporteurs in versterking van het 'winkelverkeer'. Er moeten meer mensen in de trein worden gelokt om te gaan winkelen in de regionale verzorgingscentra, zoals Winschoten en Leer. Daarnaast kan ook het winkelen en bezoeken van culturele evenemementen in de grotere steden, Groningen, Oldenburg, Bremen en Hannover worden bevorderd, bijvoorbeeld door de verkoop van treinkaartjes en culturele evenementen aan elkaar te koppelen.

Of die hogere doelstelling van een snelle trein (120 km per uur) in het verlengde van een toekomstige Zuiderzeelijn ooit wordt gerealiseerd? NS-regiodirecteur Ridder: "Dan zal er toch heel wat moeten veranderen. De belangrijkste aansluiting daarop vanuit het economische centrum van Nederland gaat via Arnhem, ook die in de richting van Kopenhagen. Het is de vraag of een tweede verbinding via de voormalige Zuiderzee rendabel te maken is, omdat die door een gebied gaat met een relatief geringe bedrijvigheid en zonder zware stedelijke knooppunten." De Nedersaksische staatssecretaris, Ebisch, onderschrijft dat, maar zegt ook: "De betere oost-west-orientatie is steeds links blijven liggen en dat blijft zo als we er niets tegen ondernemen. Dit is een begin."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden