De noodzaak van een relatierechter

(Trouw)Beeld Mondadori/Hollandse Hoogte

Sinds voormalig politicus Roel van Duijn zich omschoolde tot consulent voor mensen met liefdesverdriet, trof hij meerdere mannen die onder valse voorwendselen een relatie waren ingelokt. Dat moet ook worden berecht, zegt Van Duijn.

Waarom toch kan uitbuiting onder het mom van liefde zo moeilijk berecht worden? Ik ken maar een uitzondering. ’Lady Astrid’, een 72-jarige schoonheid, is in 2003 in Nederland veroordeeld omdat zij, onder het vrolijke voorwendsel dat zij met hem zou gaan trouwen, een rijke zakenman tot op het bot had uitgekleed.

Lady Astrid had het dan ook bont gemaakt. Miljoenen had zij buit gemaakt. En ook in deze zaak concludeerde de Hoge Raad uiteindelijk dat het bewijs niet overtuigend geleverd was. Recenter is een zaak in Zwolle, waarbij een vrouw wel veroordeeld werd nadat ze een contactadvertentie had geplaatst en een man vervolgens diverse malen geld afhandig maakte.

Er zijn, tot mijn schrik, echter veel schrijnende gevallen van eenzijdige bevoordeling die zelfs nooit voor de rechter komen. Zij die oprecht liefhebben, veronderstellen maar al te vaak dat de gevoelens van de ander even onvoorwaardelijk zijn als de hunne.

Therapeutisch contact met lijders aan liefdesverdriet hebben mij snel geleerd hoe gevaarlijk deze verleidelijke droom is. Door de jaren heen ben ik gaan bijhouden hoeveel slachtoffers van relaties, die gekenmerkt waren door profijt van een kant, er bij me aangeklopt hebben. Het werd een verbijsterend lange lijst. Van slachtoffers, die door een knakkende aanval op hun vertrouwen soms besluiten om nooit meer een relatie aan te gaan.

Je hoeft geen Lady Astrid te zijn om de verblinde partner zwaar te grazen te nemen. Het hoeft niet om miljoenen te gaan. Profijtrelaties – zo noem ik ze – kunnen ook gericht zijn op eenzijdige emotionele bevrediging, zonder klinkende munt.

Waarom zijn dergelijke, fnuikende neprelaties niet ook rijp voor een rechter? Ik geef twee voorbeelden. Het een van huwelijkszwendel, het ander van relatiefraude. In deze voorbeelden zijn de namen en omstandigheden veranderd. De daders zijn toevallig in beide gevallen vrouwen, maar dat is zeker niet representatief. Ik ken het verhaal natuurlijk alleen van één kant, maar schets wat er zou moeten gebeuren indien het verhaal van de slachtoffers standhoudt, als de tegenpartij het niet met argumenten onderuit kan halen.

Het eerste voorbeeld. Een week nadat zijn vrouw Tatjana haar Nederlandse paspoort in ontvangst genomen heeft, opent Hans, een Larense oogarts, de deur van zijn villa aan de heide en weet niet wat hij ziet, zo vertelt hij later aan mij. De huiskamer is halfleeg. In de slaapkamer zijn haar klerenkasten leeggehaald. Hij vindt een briefje waarop staat: Als er geen liefde meer is moeten we stoppen. Tatjana. Hij voelt zijn bloed prikken en zijn handen verfrommelen het papier.

Dit is zijn verhaal: zij, 23 jaar jonger dan hij, heeft vier jaar bij hem gewoond. Al die jaren heeft zij van zijn geld geleefd, in de Amsterdamse PC Hooftstraat gewinkeld, gestudeerd en gereisd. Hij wilde graag met haar lange, jonge benen gezien worden. Haar roze lippen citeerden Poesjkin. Hans hield van haar, intens en lang. Tatjana heeft er volgens hem rijkelijk van geprofiteerd .

Voorbeeld twee. Simon, stuurman en vrijgezel, komt na jaren weer in contact met Agnes, een vroegere vriendin. Nu is zij 39. Zij klaagt er volgens Simon over dat zij niet zwanger kan worden van haar vriend. Dat zij hevig naar een kind verlangt, nu zij dit nog kan krijgen. Simon gloeit van bereidheid haar te helpen. Hij wil, behalve een vrouw, ook een kind.

Agnes komt bij hem op bezoek en zegt dat zij verliefd op hem is geworden. Zij duiken het nest in en een paar weken later zegt haar predictor dat zij zwanger is. Maar haar enthousiasme voor Simon bekoelt, zo luidt zijn verhaal. Ze is geïrriteerd en een maand later sms’t zij dat zij niet meer verliefd is. Ze wil nog wel vriendschappelijk contact. Hij is ongelukkig, zij biedt hem nu en dan strohalmen van hoop. Als het kind eenmaal geboren stelt zij zich op het standpunt dat hij het kind slechts sporadisch mag ontmoeten. Het is van háár.

In beide gevallen zeggen de slachtoffers ten einde raad te zijn. Oogarts Hans beeldde zich in dat Tatjana geestesziek was geworden, bevangen door een plotselinge, traumatische angst. Dat zij in de waan verkeerde dat haar man door de duivel bezeten was en dat zij hem daarom op een afstand moest houden. Hans bleef haar bellen en op haar nieuwe adres opzoeken. Soms vond zij dit prettig. Had zij een nieuwe vriend?

Nee, antwoordde Tatjana. Maar, zo vertelde hij mij, toen hij eens onaangekondigd langskwam, ontmoette hij op de trap naar haar zolderappartement de huisbaas, die hem toeblafte dat hij niet hield van „al die mannen op de trap”. Zie je dan niet dat zij alleen van je heeft willen profiteren, vroeg ik hem. Nee, zij was ziek, hield hij vol. Lang gaat hij vergeefs haar gangen na en vestigt hij zijn hoop op psychiaters die zijn ex genezen kunnen. Ook daarvoor betaalt hij. Pas twee jaar na haar vertrek, toen zij zwanger werd van een vriend van een vriend, ging hem een licht op. En ontstak hij in woede.

Stuurman Simon ging kapot van verdriet. Agnes, zo is af te leiden uit zijn verhaal, wierp hem nu en dan een hoopvol stemmend e-mailtje toe. Simon heeft mijn boek gelezen over vrouwen die, zoals leeuwinnen doen, tijdens de zwangerschap hun man verstoten. Hij klampte zich vast aan de theorie dat dit een postnatale depressie is, die op de man afgereageerd wordt. Hij bood haar financiële steun. Hij kocht een super-de-luxe kinderwagen en bracht de kinderkamer in haar huis op orde. Timmerde en schilderde en bleef hopen dat wanneer hun kind geboren werd, alles weer goed komen zou. Er was, beweerde hij, immers maar een natuurlijke vader en die andere vrienden van haar konden daar nooit tegen op. Maar ik moest hem bijna dagelijks steun bieden, als hij gek van verdriet en wanhoop werd.

Toen het kind geboren was, verordonneerde zij dat hij het kind slechts sporadisch mocht ontmoeten. Stuurman Simon werd nu eindelijk goed kwaad en bedreigde haar met een proces. Uiteindelijk kwam er, na juridische strijd, een omgangsregeling met het kind. Maar naar de vrouw op wie hij zo dol was kon hij fluiten.

Beide minnaars, zowel Hans als Simon, hebben zich eerst vastgeklampt aan de strohalm dat hun geliefde ziek was. Pas daarna kwamen de woede, het verdriet en de aanvaarding van het verlies.

Zowel Tatjana als Agnes heeft getriomfeerd, zo zeggen beide mannen. De eerste heeft volgens Hans vier jaar op zijn kosten op de Larense heide gewoond, gestudeerd en voor haar garderobe nieuwe kasten moeten aanschaffen. Zelfs na haar onaangekondigde bliksemverhuizing heeft zij hem nog een flink bedrag ontfutseld.

Agnes, zo vertelt Simon, heeft dan toch nog gekregen waarvoor zij, in haar vorige relatie, vergeefs zo haar best gedaan heeft: een wolk van een dochter. Elke keer dat het meisje aan de borst gaat geeft Agnes een gevoel van vervulling. Om Simon bekommert zij zich naar zijn zeggen niet. Hij valt haar niet meer lastig sinds hij het kind eens in de maand een uur mee mag nemen en het netjes op tijd bij mamma terugbezorgt.

Zowel Tatjana als Agnes is in het verhaal van deze mannen een dader, niet minder dan Lady Astrid. Ze komen eruit naar voren als de roofdieren van de valse romantiek. Met een verliefd-masker op hebben zij hun slag geslagen. Als het verhaal van Hans klopt, gaat het in de zaak van Tatjana en het paspoort om een misdaad die nu niet als huwelijkszwendel wordt veroordeeld. Feitelijke list en bedrog en het ’aannemen van een valse hoedanigheid’ (waarvan art. 326 Sr rept) kunnen heel moeilijk worden aangetoond. Als Hans haar voor de rechter gebracht zou hebben en zij geen overtuigende tegenversie van zijn verhaal had kunnen leveren, was zij weggekomen met het slappe argument dat gevoelens nu eenmaal veranderlijk zijn. Toch ligt het geheel er zo dik bovenop dat in dat geval wel degelijk van huwelijkszwendel sprake is. Geen miljoenen euro’s die achterover gedrukt zijn, maar een allengs opgesoupeerde, hoge som. En vooral zwaar hartzeer bij het slachtoffer.

Zelfs na de twee jaren vol verdriet na Tatjana’s vertrek was Hans’ illusoire liefde niet voorbij. Omdat de zwendel zijn bevattingsvermogen te boven ging. In zijn blinde liefde kon hij het criminele karakter van zijn partner niet bevatten. Zijn emotionele schade, als gevolg van Tatjana’s valse liefde en in het geval zij geen overtuigend tegenbewijs kan leveren, is minstens zo groot als de rijke zakenman van Lady Astrid.

In de zaak van Agnes zoals Simon die beschrijft, ligt het anders. Hier gaat het niet om geld, maar om een kind. Geen huwelijkszwendel, maar volgens mij wel ernstige relatiefraude. Zij tilt hem. Niet zozeer zijn portemonnee, maar zijn hart. Beloven samen een kind te maken en er dan alleen mee vandoor gaan: dat heeft Simon een knauw gegeven. Ik hoor nog zijn wanhopige stem via een satelliettelefoon vanuit de Golf van Aden om hulp roepen.

Is de valse opzet van zowel Tatjana als Agnes te bewijzen? In het geval van Tatjana lijkt me dat even gemakkelijk als dat van een inbreker die op heterdaad betrapt wordt als hij de kluis leeghaalt. Haar achterbakse verdwijning, prompt nadat een hand haar het Nederlands paspoort door het loket aangereikt heeft, staat in schril contrast tot haar zoetgevooisde leven tot dit tijdstip.

In het geval van Agnes zou de verdediging het recht op verandering van gevoelens van stal kunnen halen. Maar er is een in het oog lopend contrast – dat door haar bewust toedoen ontstaan is – tussen haar geluk over het kind dat zij vlak voor het luiden van de biologische klok weggesleept heeft en dat van Simons verstokenheid van vrouw en kind. Hij is de dupe van haar loze beloften. Zijn emotionele schade, door haar toedoen is enorm.

Zowel Agnes als Tatjana, beide liefdesrover, hebben hun exen zwaar getroffen. Materieel, moreel, emotioneel. Maar wie velt het vonnis over deze, in mijn ogen ernstige vorm van criminaliteit? Van misbruik van vertrouwen en liefde?

Wat wij missen, blijkt uit mijn ervaringen als liefdesverdrietconsulent, is een relatierechtbank. Waar mensen als oogarts Hans en stuurman Simon hun ex-en kunnen aanklagen en hun recht kunnen halen. Waar hun ex-geliefden uiteraard ook hun weerwoord kunnen laten klinken.

Deze rechtbank zou een meer precies wapen moeten hebben dan het artikel in het wetboek van strafrecht waarmee het OM huwelijks- en relatiezwendelaars nu vervolgt. Het OM behelpt zich nu met artikel 326 Sr, dat zich richt tegen oplichting. Dat artikel is echter ongeschikt om Tatjana en Agnes mee te pakken. Beiden zouden worden vrijgesproken, wanneer een officier van justitie hen op grond van dit artikel zou aanklagen.

Er zou een nieuw artikel aan het wetboek van strafrecht moeten worden toegevoegd,tegen huwelijks- en relatiezwendel. Mijn voorstel daarvoor luidt als volgt: Hij die beoogt uit een emotionele verhouding eenzijdig voordeel te behalen en met dit klaarblijkelijke doel onder het mom van liefde of verliefdheid deze gevoelens bij een ander voor hem opwekt en met loze beloftes aangaande een gemeenschappelijke toekomst aanwakkert, is strafbaar.

Op grond van dit artikel zou een milde rechter Tatjana, wanneer haar verdediging het verhaal van Hans niet onderuithaalt, veroordelen tot betaling van smartengeld. 400.000 euro of vier jaar gevangenisstraf lijkt mij. Ongeveer gelijk aan haar verbruik in zes jaar. En Agnes? Ook daar zou, als zij het verhaal van de tegenpartij niet kan ontkrachten, een gebrokenhartenboete op zijn plaats zijn. Een minder grote; laten we zeggen 100.000 euro. Omdat haar advocaat bijvoorbeeld hormonale invloeden als verzachtende omstandigheid zou kunnen aanvoeren.

Het zijn voorbeelden van grof liefdesmisbruik, waarvan de pijn te zwaar is om er straffeloos aan voorbij te gaan. De aanstelling van een liefdesrechter, die een nieuw wetsartikel in handen heeft, zou veel gevoel van onrecht kunnen wegnemen bij de slachtoffers van huwelijks- en relatiezwendel.

Het zou het motief voor gewelddadige wraak in veel gevallen wegnemen. En het zou voor ons allen een duidelijke norm stellen.

Simon maakte Agnes zwanger en direct daarna was haar liefde voorbij. (FOTO HOLLANDSE HOOGTE)Beeld Mondadori/Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden