De nieuwste knappe koppen

Beeld studio Vonq

Deze week komen jonge denktalenten uit de hele wereld naar Rotterdam, voor de International Philosophy Olympiad. Trouw sprak met zes van hen: wie zijn de denkers van de toekomst?

De knapste jonge filosofen uit heel de wereld reizen deze week af naar Rotterdam waar de vijfentwintigste editie van de internationale filosofie-olympiade plaatsvindt. De middelbare scholieren die als winnaars uit de voorselectie in hun land kwamen, zullen komende donderdag en vrijdag met elkaar wedijveren. Dat betekent: in vier uur een essay schrijven in een vreemde taal (Engels, Frans, Duits of Spaans) op een computer die niet verbonden is met internet. Het onderwerp van hun essay krijgen de deelnemers pas op de dag zelf te horen. Zo'n essay schrijft natuurlijk niet iedereen zomaar even. Wie zijn die knappe koppen? Trouw sprak alvast met zes van hen over filosofie én actualiteit. 

 Mana Kunimatsu

Beeld rv

Wie: Mana Kunimatsu uit Japan

Leeftijd: 17

Leest: 'De wereld van Sophie' van Jostein Gaarder. 'Als voorbereiding op de wedstrijd houden we ons hoofdzakelijk bezig met westerse filosofie. Dit is een mooie inleiding.'

Japan heeft onlangs het verdrag van de Verenigde Naties tegen nucleaire wapens niet getekend. Dat hadden we wel moeten doen. We hebben een morele plicht om te streven naar een wereld zonder atoomwapens. Japan heeft nota bene een atoomoorlog aan den lijve ondervonden. Ik had het hierover met m'n opa. Hij vertelde een verhaal over Boeddha: op een dag had Boeddha enorme honger. Er kwam een konijn dat tegen hem zei: 'Eet mij maar op.' Het konijn was bereid zijn leven te offeren voor een groter goed. Ik weet niet meer of Boeddha dat konijn nou uiteindelijk opat of niet, maar hoe het ook zij: misschien is Japan nog niet zover dat het de eigen veiligheid bereid is op te offeren voor een groter goed, een vreedzame wereld zonder nucleaire wapens. 'Misschien zijn we nog niet in staat tot zoveel grootheid', zei mijn opa.

Karoshi

"Als het goed met ze gaat, maken de mensen ze zich hier in Japan ook niet druk over dat soort dingen. Of misschien hebben ze het gewoon te druk om bezorgd te zijn over het grotere geheel. Karoshi is een Japanse term die betekent: 'sterven door te veel werk'. Dat gebeurt hier letterlijk. Onlangs pleegde een meisje dat net van de universiteit kwam zelfmoord vanwege de werkdruk.

"Bovendien zijn wij Japanners niet geneigd om onze mening publiekelijk te verkondigen. Ons educatiesysteem is dan ook niet gericht op het leren uitdrukken van je eigen mening. We leren hoofdzakelijk feiten. Daar komt bij dat bescheidenheid een belangrijke deugd is. Japanners zoeken hun geluk in de harmonie met de groep. We zijn niet individualistisch. We willen onze kop niet boven het maaiveld uitsteken. Niemand vertelt trots dat hij studeert. We zijn graag hetzelfde en passen ons graag aan. Als het niet lukt om erbij te horen, kan dat tot groot ongeluk leiden, zelfs zelfmoord. Ik moet nu beslissen of ik hier in Japan zal blijven na mijn middelbare school, of ergens in het buitenland filosofie zal gaan studeren. Dat vind ik heel ingewikkeld. Anderen blijven hier, dus uiteindelijk denk ik dat ik ook hier blijf. Als we ergens bij horen, zijn we gelukkig."

Leonie Hong

Beeld rv

Wie: Leonie Hong uit Duitsland

Leeftijd: 18

Leest: 'Kritiek van de zuivere rede' van Immanuel Kant. 'Ik lees al een tijdje Kant. Het gaat heel langzaam want het is geen makkelijke kost, maar het zorgt voor een open geest.'

Mijn grootste maatschappelijke zorg is de vluchtelingencrisis. Dat leeft hier in Duitsland heel erg. De internationale politiek eromheen en omgaan met de haat die de vluchtelingencrisis heeft doen opleven. Vooral in de rurale gebieden zijn mensen erg negatief over de komst van de vluchtelingen. Er is hier een groep nazi's die steeds weer demonstreert. En wij demonstreren dan weer tegen hen.

Politieke betrokkenheid

"Ik ben erg politiek bewust en veel van mijn vrienden ook. Politieke betrokkenheid is geen buitenschoolse activiteit. Iedereen zou zich met politiek moeten bezighouden, want het is in ieders belang. In het bijzonder mijn generatie moet nu iets doen, want rechts domineert momenteel de maatschappelijke en politieke discussie en dat heeft weer invloed op de verkiezingen. We moeten met andersdenkenden praten. Ze laten zien dat er mensen zijn met andere overtuigingen. Op school ben ik bijvoorbeeld lid van een soort studentenparticipatiegroep. We organiseren allerlei evenementen en betrekken daar zo veel mogelijk verschillende mensen bij. We gaan soms ook de straat op. Ik heb best veel vreemde ontmoetingen gehad waarbij mensen mij anders aanspreken omdat ik er Aziatisch uitzie. Ik ben in Duitsland geboren en getogen, maar mensen oordelen dan toch op basis van mijn uiterlijk.

"Praten met mensen die anders denken dan jij is niet makkelijk en het lost ook niet altijd alles op. Maar het is het beste gereedschap dat we hebben. Wat moeten we anders? De filosofie kan ons helpen om in contact te komen met anderen en met andersdenkenden van gedachten te wisselen. Door uitwisseling van ideeën kunnen ook nieuwe ideeën ontstaan.

"In mijn leven speelde filosofie altijd al een grote rol. Filosoferen is belangrijk. Je leert nadenken over wezenlijke vragen en traint zo je geest. Kinderen stellen altijd vragen. Zolang dat ze niet afgeleerd wordt, zullen ze filosofie interessant vinden. Hoe werkt de wereld? Hoe vul ik mijn leven in? Ik ben nooit gestopt met vragen stellen. Mijn ouders, een natuurkundige en een jurist, hebben me hierin altijd aangemoedigd. Ik praat geregeld met hen over dit soort vragen tijdens het eten."

 Alicia Frøy Diaz Alvarez Johnsen

Beeld rv

Wie: Alicia Frøy Diaz Alvarez Johnsen uit Noorwegen

Leeftijd: 19

Leest: 'Another Cosmopolitanism' van Seyla Benhabin. 'Ik heb nog niet veel filosofische werken gelezen, maar dit boek vind ik tot nu toe geweldig!'

De afgelopen tijd denk ik veel na over de vluchtelingencrisis en globalisering. De postmodernist Lyotard zegt dat universele waarheden niet bestaan. Er bestaat niets waar iedereen overal ter wereld het mee eens is. Iedereen heeft zijn eigen waarheid en je mag andermans waarheid niet ondermijnen, zegt Lyotard. De laatste tijd is er veel te doen over post-truth en alternatieve feiten. Maar dat is denk ik niet wat Lyotard bedoelde. Persoonlijk denk ik dat er eventueel wel waarheid zou kunnen bestaan, maar dat wij die niet per se kunnen achterhalen. In theorie kan ik wat Lyotard zegt wel onderschrijven, maar als je nu kijkt naar de vluchtelingencrisis, twijfel ik er toch aan. Iedereen denkt daar iets ander over: buiten houden, laten assimileren, laten integreren... Ik denk dat het onmogelijk is om in het licht van de grote aantallen immigranten die nu naar Europa komen gedachtengoed te onderschrijven dat zegt dat we niet tot een universele overeenstemming kunnen komen. We zullen toch moeten proberen een minimale vorm van overeenstemming te bereiken. Dus ik ben in dat opzicht enthousiaster over Habermas, die zegt dat we een voortdurende maatschappelijke discussie nodig hebben om tot een gedeelde conclusie te komen over wat juist is, of minstens tot compromissen. Het gaat dan niet om waarheid, maar om werkbaarheid.

Twee culteren

"Mijn vader is een Noor, mijn moeder Cubaanse. Dat zijn twee totaal verschillende culturen. Doordat ik steeds die twee culturen ervaar, ben ik me er erg van bewust hoe zeer ze van elkaar verschillen. Noren en Cubanen houden er totaal verschillende ideeën over sociale interactie op na. Noren zijn - stereotyperend - introverte, ongemakkelijke mensen en Cubanen extraverte gezelschapsdieren. Cubanen drinken elke avond gezellig een biertje. Noren drinken heel strikt doordeweeks niets om vervolgens, als ze in het weekend drinken, door te gaan tot ze helemaal lam zijn.

"Tegelijkertijd vind je altijd gemene delers in allerlei culturen en ideologieën. Het idee van de gulden middenweg bijvoorbeeld vind je bijna overal terug."

Arth Gupta 

Beeld RV

Wie: Arth Gupta uit India

Leeftijd: 18

Leest: ‘Love Voltaire us apart’ van Julia Edelman. ‘Het is een fictief werk. Hoe zouden filosofen hun geliefden het hof hebben gemaakt of ten huwelijk hebben gevraagd? Het is heel geestig.’

In India, het op-een-na-grootste land van de wereld, bestaat een enorme ideologische diversiteit. Het hindoeïsme is geen georganiseerde religie: er zijn binnen het hindoeïsme meerdere goden, meerdere stromingen en veel verschillende praktijken. Dat zorgt ervoor dat iedereen er als het ware het zijne van kan denken. Bovendien is India een derdewereldland en hebben veel mensen geen toegang tot educatie. Dit samengenomen zorgt ervoor dat de politiek in India enorm rommelig is. Onze huidige premier staat een hindoeïstische levenswijze voor. Maar India is een seculiere natie en moet dus alle ideologieën en geloofssystemen accepteren.

Gemeenschappelijke vooruitgang

“We slagen er maar niet in om het land te verenigen met een gemeenschappelijk doel of vooruitzicht. De laatste tijd zie je dat identiteitspolitiek voorrang krijgt over gemeenschappelijke vooruitgang. De filosofie onderwijst het verschil tussen het met iemand eens zijn en iemands mening of gedachtegoed respecteren. Als die manier van denken hier meer voet aan de grond zou hebben, zou het veel identiteit-gerelateerd geweld en problemen oplossen. Mensen zouden dan leren accepteren dat er meer dan één versie van de waarheid kan zijn. Dat ieder verhaal verschillende kanten heeft. Want uiteindelijk leidt het onvermogen om een opinie of overtuiging die niet de jouwe is te respecteren tot fundamentalisme.

“Maar ja, dat begint dus bij educatie. En het educatiesysteem van India is stuk. Diploma’s van kleine instituties worden beschouwd als waardeloos. Filosofie wordt hier zelden onderwezen. Alles wat ik van filosofie weet, weet ik door zelfstudie. Er is een enorm cultureel vooroordeel tegenover alfa-vakken. Wie niet iets technisch studeert vindt men hier dom. En de kans op werk is ook gewoon kleiner. Ik heb het voorrecht dat ik kan studeren wat ik wil. Mijn ouders laten me vrij in mijn keuze en ik zit op een privéschool. Ze komen allebei van het platteland en hebben heel hard moeten werken om dat mogelijk te maken. Ik ben heel trots op ze. Als ik in een andere familie was geboren was het allemaal heel anders voor me geweest. Ik ben me scherp bewust van dit geluk. En dus wil ik hierin ook iets terug doen: ik ga wel in het buitenland studeren, maar daarna kom ik zeker terug om iets voor mijn land te betekenen.”

Crista Erales 

Beeld RV

Wie: Crista Erales uit Guatemala

Leeftijd: 17

Leest: ‘Kritiek van de praktische rede’ van Immanuel Kant. ‘Dit is echt gereedschap om beslissingen te maken. Het mooiste vind ik zijn voorstel om mensen altijd als doel op zich te behandelen en nooit als middel.’

We zouden wat opener en toleranter moeten zijn. Een gebrek aan tolerantie is de bron van veel problemen, zowel op persoonlijk als maatschappelijk niveau. Wanneer je je met filosofie bezighoudt, kom je met veel verschillende theorieën en gedachten in aanraking. Dan word je vanzelf wat toleranter. In een religieus land als Guatemala bestaat toch een soort kloof tussen de gelovigen en de atheïsten. Die laatste groep is in de minderheid. Ikzelf ben katholiek. Onlangs heb ik me verdiept in het gedachtegoed van agnosten en atheïsten. Daardoor sta ik nu meer open voor hun standpunten. Op mijn school zijn er maar een paar atheïsten en die trekken meestal met elkaar op. Laatst ben ik op ze afgestapt om met ze te praten. Ze zijn niet anders dan wij. Niet beter of slechter. Gewoon ook mensen.

Spanning

“Toen we voor het eerst filosofie kregen, vond ik dat best wel spannend, omdat er toch een spanning bestaat tussen filosofisch en religieus denken. In het religieus denken staan geloof en vertrouwen centraal en in de filosofie juist scepsis.

“‘We leren jullie niet wat te denken, maar hoe te denken’, zei mijn leraar. Vreemd genoeg is mijn geloof door de filosofie alleen maar gesterkt. Misschien omdat ik het beter kan beredeneren en er helderder over na kan denken.

“Er bestaan zoveel verschillende meningen. Zoveel verschillende versies van hetzelfde verhaal. Daarom moet je zelf blijven nadenken. Je bronnen checken. Met beide benen op de grond blijven en je niet laten verleiden door bijvoorbeeld fake nieuws. Ook over de menselijke natuur bijvoorbeeld verschillen (religieuze en niet-religieuze) mensen nogal van mening: is de mens een egoïstisch wezen of een empathisch, altruïstisch wezen? Afhankelijk van je standpunt op dit gebied, verhoud je je anders tot je medemens.

“Vanuit mijn katholieke opvoeding ben ik opgegroeid met het idee dat mensen empathisch zijn en geneigd anderen te helpen.

“Na erover te hebben gelezen en er met anderen over van gedachten te hebben gewisseld, denk ik het volgende: we zijn altruïsten met een enorm zwak voor egoïsme.

“Het negatieve krijgt in deze wereld veel te veel aandacht, dus misschien hoor je daarom vaak het tegenovergestelde.”

Maria Persu

Beeld RV

Wie: Maria Persu uit Roemenië

Leeftijd: 17

Leest: ‘Kant en de platypus’ van Umberto Eco. ‘Ik kreeg het gisteren voor mijn verjaardag. Een oprecht en bescheiden geschreven boek. Moeilijkdoenerij in teksten vind ik maar niets.’

Juist als je geen persoonlijk motief hebt om je in te zetten voor bepaalde mensenrechten, is het een stellingname als je dat toch doet. Dan gaat het echt om het bevorderen van rechtvaardigheid, los van eigenbelang. Ik kom zelf uit een traditionele familie en behoor op geen enkele manier tot een minderheid. Toch wind ik me op over de rechten van minderheden. De Coalitie voor het gezin strijdt er momenteel hier in Roemenië voor om het huwelijk in de grondwet vast te leggen als de verbintenis tussen een man en een vrouw. Hiermee worden verbintenissen tussen mensen uit de LHBTQ-gemeenschap uitgesloten van de definitie en dat vind ik onrechtvaardig.

Sociale vraagstukken

“Roemenië is een Europees land, maar worstelt nog met dit soort sociale vraagstukken. Daarin zijn sommige andere Europese landen al veel verder. Misschien is het een erfenis van het communisme dat mensen weinig initiatief tonen om dingen te veranderen. Ik weet het niet zeker. Als het gaat om het cultiveren van sociaal bewustzijn, tolerantie en het bestrijden van angst voor wat anders is, denk ik dat onderwijs een belangrijke rol speelt. En dan misschien filosofie-onderwijs in het bijzonder. Eens per week een les filosofie is dan niet genoeg. Ikzelf volg een extra-curriculair filosofieprogramma dat mijn filosofiedocent heeft opgezet.

“Sinds ik met filosofie bezig ben, heb ik me aangesloten bij de organisatie One World Romania dat een documentair filmfestival over mensenrechten organiseert. Ook het vertonen van documentaires op scholen (en elders) kan namelijk zorgen voor meer sociaal bewustzijn. En zo’n documentaire kan het begin vormen van een dialoog. Het is helemaal niet erg als je het niet met elkaar eens bent. Ik praat geregeld met mijn ouders over allerlei kwesties. Ze nemen me serieus en steunen me bij wat ik doe, maar we zijn het echt niet altijd met elkaar eens.

“Juist door het trotseren of overwinnen van meningsverschillen boeken we als samenleving vooruitgang. Je moet wat de ander denkt altijd proberen te begrijpen en niet direct wegzetten als onzin. Het is ieders plicht om andermans overtuiging serieus te nemen en zich zelfbewust en bescheiden op te stellen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden