Column

De nieuwe wapenwedloop lijkt meer het idee van havik Bolton dan van Trump

Beeld Jörgen Caris

De laatste keer dat ik me echt zorgen maakte over een kernwapenwedloop was in 1982, toen ik in mijn geboortedorp van deur tot deur ging met een petitie om voor een nuclear freeze te pleiten. 

Toentertijd maakten we ons daarover erg druk in Amerika, terwijl Nederlanders opgewonden raakten over de plaatsing van kruisraketten. 

In Amerika wilden we geen eenzijdige ontwapening – want de Sovjet-Unie mocht niet sterker worden – maar we streefden naar onderhandelingen om additionele bewapening te voorkomen. Want we wisten niet hoe ver Ronald Reagan zou gaan in zijn wapenwedloop en wat daarvan de consequenties zouden zijn. Deze campagne was de grootste in zijn soort in de Amerikaanse geschiedenis.

De wapenwedloop ging nog enkele jaren door, totdat Gorbatsjov en Reagan in 1987 toch een historisch verdrag tekenden om kernwapens te verminderen. Ongeveer 2500 middenafstand-kernwapens verdwenen uit Europa en beide landen besloten deze wapens niet langer te plaatsen. De campagne had de wedloop niet kunnen voorkomen, maar de publieke druk om tot een akkoord te komen met de Russen was ook een politieke werkelijkheid waarmee Reagan op den duur rekening moest houden.

Havik Bolton

Nu wil Amerika een einde maken aan dit akkoord. Het ligt voor de hand om de Amerikaanse intentie om uit de Intermediate Range Nuclear Forces Treaty (INF) te stappen, te wijten aan president Trump. Het past bij zijn neiging om veel internationale verdragen te zien als nadelig voor de Verenigde Staten. Trump kan slecht tegen het idee dat Amerika bedrogen wordt en Amerikaanse defensiespecialisten zeggen al jaren dat Rusland zich niet houdt aan dit verdrag. Toch lijkt het besluit om uit het INF-verdrag te stappen vooral het werk van havik John Bolton, Trumps adviseur nationale veiligheid.

Boltons stellige afwijzing van het INF-verdrag en van alle verdragen die beperkingen opleggen aan de productie van kernwapens – de zogenaamde Start-verdragen – heeft te maken met zijn visie op de ontwikkelingen in de jaren tachtig. De wapenwedloop in die jaren was volgens hem niet gevaarlijk maar goed, omdat die de Sovjet-Unie op de rand van de financiële afgrond bracht. Daardoor won Reagan de Koude Oorlog. 

Die les kan nu worden toegepast. Het maakt hem minder uit of de Russen sjoemelen met het verdrag, want daarover valt te onderhandelen. Maar hij wil geen beperkingen aan het Amerikaans vermogen om wereldwijd de supermacht te blijven op militair gebied. Door de technologische superioriteit zullen de VS deze concurrentiestrijd zeker winnen, denkt hij. Dan zullen de Russen en, nog belangrijker voor de Amerikanen, de Chinezen niet meer in staat zijn om de strategische positie van de VS te verzwakken, integendeel.

Gespleten rol

De strategische positie van Amerika wordt op den duur sterker bedreigd door China dan door Rusland. Met China is geen verdrag gesloten en daarom willen de Amerikanen de vrije hand om die dreiging tegemoet te treden. Maar het huidige Amerikaanse beleid zal tegenstanders waarschijnlijk niet afschrikken. Ook in China en Rusland zijn er beleidsmakers die hun eigen arsenaal liever zonder beperking en zonder toezicht willen laten groeien.

Wat mij het meest zorgen baart is niet de toename van de wapens, maar het verlies van overzicht. Zonder verdragen zijn er geen inspecties en weten we niet over welke wapens andere landen beschikken en wat zij ermee willen doen. En dat is nog enger in een wereld met meerdere kernmachten.

De Verenigde Staten hebben lange tijd een gespleten rol gespeeld in wapenwedlopen. Amerikaanse pogingen om kernwapens mondiaal te reguleren en terug te dringen zijn niet los te zien van de wens om de eigen nucleaire positie te behouden. Maar een Amerika dat geen belang meer lijkt te hechten aan het beteugelen van kernwapens is een Amerika dat geen constructieve rol meer kan spelen in de wereldvrede.

Lees ook: 

Wie roept de Verenigde Staten tot de orde?

Amerikaanse presidenten, van Reagan tot Trump, beschuldigen landen ervan outlaw states of rogue states te zijn, schrijft Rob de Wijk. Zo nodig moeten die met geweld tot de orde worden geroepen. ‘Ik vraag me steeds vaker af wie Amerika zelf tot de orde roept.’

Nieuwe koude oorlog: ook de wapenwedloop is terug van weggeweest

Dreigen met het opzeggen van het kernwapenverdrag tussen Rusland en de VS past in het buitenlandbeleid van Donald Trump. Vier vragen en antwoorden over het naderend einde van het INF-verdrag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden