De nieuwe vakbond: elk bedrijf zijn eigen bond

Nieuwe Vakbeweging, decentraliseer! Weg met de cao's voor een hele bedrijfstak en weg met de algemeen verbindendverklaring.

CHRIS VAN GENT | OUD-MANAGER LABOUR-RELATIONS KONINKLIJKE AHOLD NV

De FNV is uit elkaar gevallen en gaat een nieuwe vakbeweging optuigen. Hoe moet die nieuwe beweging eruit zien? Voorkomen moet worden dat de nieuwe vakbeweging even weinig aantrekkingskracht heeft op werknemers als nu het geval is. Minder dan een kwart van de werkzame beroepsbevolking is vakbondslid.

Dat kan anders.

De huidige vakbeweging is te zeer gecentraliseerd. In de loop van honderd jaar ontwikkelde zij zich van klein naar groot en van decentraal naar centraal bestuurd. Het hoogtepunt was het ontstaan van de machtige en grote FNV, na een fusie van de vakbonden NVV en NKV, in 1976.

Die centralisatie heeft Nederland in vele opzichten goed gedaan. Ze maakte het poldermodel mogelijk. Maar door de vele fusies en de moeizame centrale besluitvorming nam de afstand tussen de bestuurders van de bonden en hun leden toe. Voor niet-leden verloren de bonden hun aantrekkingskracht.

Ik ben er van overtuigd dat niemand het poldermodel wil opgeven. Ook de nieuwe vakbeweging niet. Centraal overleg van de verschillende (hopelijk nieuwe) vakbonden zal dus noodzakelijk blijven; centraal organiseren en besturen zal onvermijdelijk blijven. Er zal op centraal niveau afstemming nodig blijven, in elk geval op hoofdlijnen.

Daarin schuilt een gevaar, want hoe is dat te rijmen met de wens van de huidige vakbonden om veel dichter bij de werknemers te staan dan nu het geval is?

De nieuwe vakbeweging zal alleen een succes worden als een aantal ingrijpende veranderingen wordt gerealiseerd. Met als belangrijkste element: decentralisatie van aandacht, activiteiten en besluitvorming.

Laat werknemers in grote bedrijven bijvoorbeeld eigen - dus interne - verenigingen kunnen oprichten om hun belangen te behartigen. Die verenigingen sluiten zelf cao's met de eigen directies. Het lidmaatschap hoeft niet duur te zijn. De herkenbare belangen van de werknemers krijgen alle aandacht. De betrokkenheid zal groot zijn.

Vakbonden zouden deze ontwikkeling moeten stimuleren. Bijvoorbeeld door dergelijke verenigingen te steunen met concrete adviezen bij bijvoorbeeld onderhandelingen over de cao en/of de gevolgen van reorganisaties.

Het is ook niet meer nodig dat cao's gelden voor een hele bedrijfstak. Die regel is ooit bedacht om te verhinderen dat werkgevers met elkaar concurreren op arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden. Maar die non-concurrentie is niet meer van deze tijd.

Sommige bedrijven zijn groot genoeg om voortaan een eigen cao te hebben. Voor kleinere bedrijven zou nog wel een cao kunnen (blijven) bestaan die geldt voor de bedrijfstak.

De algemeen verbindendverklaring staat decentralisatie in de weg. Dat is niet in het belang van de nieuwe vakbeweging. De nieuwe vakbeweging zou niet langer een centraal arbeidsvoorwaardenbeleid moeten vaststellen, om daarmee aan elke onderhandelingstafel te gaan zitten. Op decentraal niveau is veel beter te beoordelen hoe arbeidsvoorwaarden eruit moeten zien.

Mijn vrees is dat de vakbonden zich de komende maanden uitsluitend richten op de eigen organisatiestructuur en de interne zeggenschapsverhoudingen. Dan komt van een werkelijke vernieuwing weinig terecht.

Als vakbondsbestuurders de moed hebben om op meerdere terreinen te decentraliseren, kan de nieuwe vakbeweging een levende organisatie worden waarin werknemers met plezier participeren. Omdat zij zien dat hun belangen goed worden behartigd.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden