De nieuwe school

Voor het eerst naar de basisschool of naar de middelbare school. Een gebeurtenis met een grote invloed op het leven van een kind. Hoe begeleid je als ouder deze nieuwe levensfase van je peuter of puber? Beschermen of juist loslaten?

Frederieke Calkoen (41), moeder van Janneke (15) en Daan (13), is al twintig jaar kleuterjuf. Wat haar steeds weer opvalt, is dat de allereerste schooldag voor ouders vaak nog spannender is dan voor de kinderen. „Wij volwassenen bekijken het vanuit een helikopter-view, wij weten wat een grote stap het is om voor het eerst naar de basisschool te gaan en hoe moeilijk het kan zijn. Voor een kind is het heel normaal. Iedereen gaat, broertjes, zusjes, buurkinderen. Het is een gegeven, net als ¿het regent¿. Jij brengt emotie en zwaarte in, het kind niet.”

Dat betekent overigens niet dat je als ouder geen rol kunt spelen. Calkoen: „Natuurlijk is het kind verlegen, zal het het misschien moeilijk vinden om afscheid te nemen van papa of mama. Moe zijn van alle indrukken. Ik adviseer ouders om naast de wenprocedure die de school hanteert ook de schoolgang langzaam op te bouwen. Eerst het kind een of twee weken alleen ¿s ochtends laten gaan, ook het overblijven en de naschoolse opvang langzaam opbouwen. Probeer er na schooltijd niet te veel omheen te plannen. Niet ook nog het kind op zwemles doen of het iedere dag bij de nieuwe vriendjes laten spelen, maar het gewoon rustig thuis laten zijn, zodat het alle indrukken kan verwerken.”

Bij kinderen die het afscheid moeilijk vinden, adviseert de kleuterjuf om dat moment duidelijk en bondig te houden. „Bespreek met het kind de procedure”, raadt ze aan. „Dus: ’We gaan samen naar school, dan lees ik nog een boekje, dan zwaai ik bij de deur en dan ga ik weg.’ En houd je daar ook aan, ga niet dralen als het kind huilt. In negen van de tien keer is het binnen drie minuten over. En als dat niet zo is, belt de school echt wel.”

Ook volgens psychologe Tamar de Vos-Van der Hoeve kunnen ouders een rol spelen. Ze adviseert om ter voorbereiding van de overgang naar de basisschool samen met het kind vast schoolspullen als broodtrommel en schooltas te kopen. Ook zou je eens met het kind bij de school kunnen kijken, zodat het de route al een beetje kent. En vast iets vertellen over de school en de dagindeling. Toch meent ook de psychologe dat je niet al te veel aandacht moet schenken aan deze gebeurtenis. Vos-Van der Hoeve: „Wanneer ouders er iets heel belangrijks van maken, kan dit het kind zenuwachtig maken. Het moet wel een natuurlijke stap in de ontwikkeling blijven. Een beetje spannend, maar vooral ook leuk.”

Opvoedcoach Marieke Wulffraat sluit zich daar bij aan. „Ouders moeten er alert op zijn dat ze hun eigen onzekerheden en angsten van vroeger niet overbrengen op hun kind, nog voordat het de kans heeft gekregen eigen ervaringen op te doen. Een ouder die vroeger veel is gepest, kan geneigd zijn het eigen kind hier op voor te bereiden door bijvoorbeeld te zeggen dat het zich er niets van moet aantrekken als iemand hem of haar uitscheldt. Een kind kan dan al bij voorbaat een angst ontwikkelen voor pesten.”

Een peuter die naar de kleuterschool gaat, begint helemaal onderaan op de ladder. Hij is de allerjongste tussen allemaal grote kinderen, ook nog in een vreemde omgeving met een strakke dagstructuur. Dat maakt best onzeker. Het kan daarom geen kwaad als het kind al gewapend is met een zekere dosis zelfvertrouwen. Vos-Van der Hoeve: „Het is goed voor het zelfvertrouwen van het kind wanneer het bepaalde vaardigheden al geleerd heeft bij het starten op school. Een kind dat zelf naar de wc kan, zelf zijn jas en schoenen aan kan trekken of zijn pakje drinken kan openmaken, zal zich zekerder voelen dan een kind dat dit nog niet kan.¿

Moet je bij de basisschool je kind al meer gaan loslaten, de nadruk ligt toch nog op de bescherming. Terwijl bij het starten van de middelbare school het zwaartepunt juist ligt op het zelf laten doen en ontdekken. Vos-Van der Hoeve: „Een kind dat naar de middelbare school gaat, kun je als ouder niet meer aan de hand nemen. „Niet letterlijk, maar ook niet figuurlijk. Het kind moet gestimuleerd worden het zelf te doen en hier ook de verantwoordelijkheid voor te nemen. Al speel je als ouder op de achtergrond natuurlijk nog wel een begeleidende en beschermende rol.”

Tips van de psychologe: Betrek je kind bij de keuze van de school, ga samen kijken, schaf samen schoolspullen aan, kijk vast in de schoolboeken, vraag naar de verwachtingen van het kind, vertel over je eigen schoolervaringen. Vos-Van der Hoeve: „De eerste periode kunnen ouders wel wat extra alert zijn op hoe het gaat op school, maar dit moet niet te duidelijk zijn voor kinderen. Ze kunnen dan het idee krijgen dat ouders denken dat ze het niet aankunnen, en dat is niet goed voor hun zelfvertrouwen.”

Frederieke Calkoen is niet alleen ervaringsdeskundige als juf van kleuters, maar ook als moeder die haar 13-jarige zoon Daan nu de grote stap naar de middelbare school ziet maken. In de hoek van hun huiskamer staat op een stoel de nieuwe zelf gekozen schooltas van Daan. Een bruine leren met rode letters van het merk Converse. „Een meidentas”, snuift zijn 15-jarige zus als ze binnenkomt, „dezelfde die ik heb”. Haar vader: „Mama en ik hebben ook zo’n tas gehad.” Janneke: „¿t Is nu allemaal anders”, en weg is ze.

De moeder: „Voor zowel ouders als het kind is de aanloopperiode naar de middelbare school heftig. Eerst de spanning van de Citotoets waar toch veel aan opgehangen wordt, dan het kiezen van een school, waarbij het nog maar de vraag is of je wordt toegelaten en of er plek is. Wij hebben als ouders geprobeerd lucht te brengen in die spanning. Door bijvoorbeeld te zeggen dat een Citotoets niet allesbepalend is voor hoe jij bent als mens en voor wat je talenten zijn.”

Daan is toegelaten op de school van zijn keuze, vmbo-T op de Vrije School. Dat betekent voor hem drie kwartier fietsen, dwars door de grote stad. In de zomervakantie hebben zijn ouders die route twee keer met hem gefietst. Frederieke Calkoen: „De derde keer wilde hij zelf. Op de terugweg is hij verdwaald en heeft hij aan een betrouwbaar ogende man de weg gevraagd. We hebben hem gecomplimenteerd met hoe hij het heeft opgelost.”

Want daar komt het in deze periode eigenlijk op aan, gelooft zij. Om je kind los te laten en het daarbij te laten zien dat je hem of haar vertrouwt. „Als jij het niet doet, wie doet het dán?".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden