De nieuwe Plasterk zal minder zichtbaar zijn

Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken staat de pers te woord nadat hij de motie van wantrouwen, ingediend door een deel van de oppositie, overleefde. Beeld anp
Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken staat de pers te woord nadat hij de motie van wantrouwen, ingediend door een deel van de oppositie, overleefde.Beeld anp

Hij oogde vermoeid en opgelucht tegelijk. Minister Ronald Plasterk (PvdA, binnenlandse zaken) verliet gisteren in het midden van de nacht de zaal van de Tweede Kamer, na een debat van tien uur over het opereren van de Nederlandse geheime diensten. Hij kan aanblijven, ternauwernood.

Maar dat hij er een prijs voor moet betalen, is evident. Allereerst waren er de ruiterlijke excuses voor zijn achteraf onjuiste uitspraken over het verzamelen van telefoondata in het tv-programma 'Nieuwsuur'. "Zeer onverstandig", sprak Plasterk. "Niet moeten doen, verkeerde keuze. Nogmaals: mijn excuus."

Het was een diepe knieval in alle mogelijke vormen. Die nederige houding in het debat was niet voldoende om het vertrouwen van de hele Kamer te herwinnen: het overgrote deel van de oppositie zegde dit op. Plasterk zal zich moeten realiseren dat de Tweede Kamer de plek is om verantwoording af te leggen. En niet in een tv-studio.

Wegblijven
"IJdelheid der ijdelheden", noemde PVV'er Martin Bosma de minister in het debat. Een bewindsman die zelf 'vol de schijnwerpers van de televisiestudio's' opzocht met speculaties, zei ChristenUnie-voorman Arie Slob. Plasterk heeft een uitgekleed ministerie en een te sterke profileringsdrang, zegt een anonieme fractievoorzitter de volgende dag. Zijn advies aan Plasterk: wegblijven uit alle praatprogramma's.

Dat signaal had de PvdA'er tijdens het debat al bereikt. Dinsdagnacht, direct na afloop, zei hij voor een haag van camera's: "Er was een duidelijke boodschap van de Kamer. Of ik minder op tv te zien zal zijn? Ja." Waarna zijn woordvoerder hem uit de kring van journalisten trok richting de ministerskamer.

Deze belofte is niet meer dan een begin van een herstel. Aan Plasterk kleeft nu het verwijt dat hij én de Kamer onjuist heeft geïnformeerd én vervolgens heeft geweigerd dit beeld te herstellen. Pas 2,5 maand later maakte hij samen met zijn collega-minister Jeanine Hennis (VVD, defensie) de juiste informatie wereldkundig: het waren niet de Amerikanen die de telefoongegevens massaal hebben onderschept, zoals hij in Nieuwsuur beweerde, maar de eigen Nederlandse inlichtingendiensten. Een lopende rechtszaak dwong hem de nieuwe informatie alsnog naar de Kamer te sturen.

Steen op de maag
Voor zijn optreden in Nieuwsuur bood de PvdA-minister in het debat zes keer 'excuses' aan en tien keer 'excuus'. Maar die woorden klonken niet voor de beslissing om op 22 november vorig jaar de Kamer niet alsnog correct in te lichten, toen bleek dat Nederland de gegevens had verzameld. De 'nationale veiligheid' prevaleerde. De oppositiepartijen accepteerden deze uitleg niet. Het was de belangrijkste reden voor de motie van wantrouwen die uiteindelijk tegen Plasterk werd ingediend.

De minister zal nu een manier moeten bedenken om de Tweede Kamer fatsoenlijk te informeren over het werk van de diensten AIVD en MIVD. "Eerlijk is eerlijk, voor deze steen op de maag is nog geen bevredigende oplossing gevonden", zei SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij. Plasterk wachten een paar zware debatten over het functioneren van en het toezicht op de veiligheidsdiensten.

Die belangrijke discussie met de Kamer gaat de minister van binnenlandse zaken aan als 'aangeschoten wild', zoals een fractievoorzitter van de oppositie hem omschrijft. Naast de beide coalitiepartijen steunden alleen ChristenUnie en SGP de motie van wantrouwen niet. Het was kantje boord. Staatsrechtelijk schuurde het verhaal van de minister. Maar doorslaggevend was de '100 procent garantie' die Plasterk gaf dat in de toekomst foutief gegeven informatie wordt gerectificeerd.

Buiten schot
Op de achtergrond speelde in ieder geval bij de ChristenUnie een andere afweging. Als de belangrijkste reden om het vertrouwen op te zeggen het besluit is geweest om de Kamer niet te informeren, dan raakt dit verwijt niet alleen Plasterk. Minister Hennis zweeg ook maandenlang. Zij bleef het hele debat geheel buiten schot van de Kamer. Zuiver geredeneerd zou de motie ook tegen Hennis gericht moeten zijn. En dat was voor deze oppositiepartij geen optie.

De opstelling van ChristenUnie en SGP aan de ene kant en D66 aan de andere, maakt ook duidelijk dat de 'bevriende oppositiepartijen' elkaar niet op elk terrein vasthouden. Akkoord na akkoord sloten zij met de coalitie. Maar over het lot van Plasterk bestond geen afspraak. D66 liet de minister vallen. "Het vertrouwen is geschaad", zei fractieleider Alexander Pechtold. Voor deze gedogende oppositiepartij ontoelaatbaar.

Deze actie van D66 krijgt een staart. De PvdA is verbolgen dat de partij waar de coalitie een verbond mee heeft Plasterk weg wil hebben. "Volstrekt onbegrijpelijk", sprak PvdA-leider Diederik Samsom direct na het debat. De verhoudingen zijn beschadigd, maar moeten gerepareerd. Want de coalitie wil verder. Met Plasterk. En met steun van D66.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden