De nieuwe dirigent heeft een voornaam, de oude niet.

In de werkkamer van Jan Raes, algemeen directeur van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, liggen de dvd’tjes en foldertjes met de beeltenis van Yannick Nézet-Séguin in veelvoud op het bureau. Een groot affiche met hetzelfde sympathieke gezicht staat tegen de muur geleund. Tekenen van de goed voorbereide, maar voor vriend en vijand zeer verrassende benoeming van de 31-jarige Canadese Nézet-Séguin tot chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Het orkest had op die 12de december zomaar ineens een opvolger voor Valery Gergjev en dat was nieuws! De media konden door de geheime, maar minutieuze voorbereiding goed bespeeld worden; die dag verscheen Jan Raes tot in populaire praatprogramma’s op de televisie om de keuze voor Nézet-Séguin toe te lichten.

„Het waren twee bevallingen tegelijkertijd”, licht Raes toe. „In precies dezelfde periode werd ons tweede dochtertje geboren.” Kon de ene bevalling in alle openheid worden voorbereid, de andere moest heel omzichtig en met de uiterste discretie worden ingeleid. „Er waren kapers op de kust. Meerdere orkesten aasden op hem, waaronder één heel belangrijk orkest.”

Tijdens het gesprek noemt Raes de nieuwe dirigent constant bij zijn voornaam Yannick, terwijl hij de vertrekkende chef steevast met Gergjev aanduidt. Het gebeurt vast onbewust, maar het is veelbetekenend. „Eén dag voor de 12de december was het contract rond; het was de dag waarop Yannick zou kunnen vliegen en ik wilde heel graag dat hij er bij zou zijn als ik de orkestleden inlichtte. Het orkest repeteerde die dag en daarna kwamen we, voor de pers, de musici vertellen dat we belangrijk nieuws hadden. Als grote verrassing kwam Yannick daarna uit de coulissen het podium oplopen. Het orkest was euforisch. Yannick heeft meteen een toespraak gehouden.”

Gergjev was overigens een de eersten die te horen kreeg wie zijn opvolger zou worden. Volgens Raes heeft de Rus zich heel terughoudend opgesteld over zijn opvolging. „Hij heeft nooit een protegé gepusht, of zogenaamd terloops namen laten vallen. En dat is echt weleens anders; dirigenten die over hun graf heen willen regeren.”

Jan Raes begon in april 2004 aan zijn baan in Rotterdam. Het waren belangrijke weken – een galaconcert met Gergjev en meteen daarna een tournee naar Japan. Raes leerde op die tournee veel van de orkestmusici goed kennen, „omdat je tijdens zo’n reis dag en nacht bij elkaar bent. Er was daarvóór heel wat gebeurd en er leefde van alles in het orkest. Tijdens mijn eerste maanden heb ik met een honderdtal orkestleden individueel gepraat. In één-op-één-gesprekken komt vaak meer naar boven dan wanneer je het collectief aanspreekt. Je hoort dan ook de ’stille’ spelers, die blij waren dat ze een keer gehoord werden. Een ruw contract om het chefschap van Gergjev te verlengen lag klaar. In de gesprekken met de musici merkte ik dat er een breed draagvlak was om op de rem te gaan staan en te kiezen voor verandering en vernieuwing. Dit zou het laatste contract met Gergjev worden. Wij hebben de samenwerking met hem opgezegd.” Raes kiest zijn woorden zorgvuldig. „Een chef heeft een aantal taken, waarvan de voornaamste is dat hij zorg draagt voor het orkest. Gergjev heeft het orkest veel bijgebracht en is altijd van het Rotterdams Phil blijven houden, maar ik wilde voor het orkest denken en niet voor Gergjev. In januari 2005 hebben we bekendgemaakt dat Gergjev als chef weg zou gaan, maar dat hij zijn festival hier zal blijven uitbouwen.”

Nézet-Séguin kwam in beeld als gastdirigent toen Raes pal na de Japanse tournee in 2004 naar Mexico City afreisde voor een congres. Het management van Nézet-Séguin wist dat Raes naar Mexico zou gaan en attendeerde hem op een concert dat de dirigent daar zou geven. „Ik krijg heel veel van dergelijke mailtjes en die stuur ik meestal door. Maar ik had toen nog geen artistiek manager en ik ben in Mexico toch maar naar het concert gaan luisteren. We zaten net voor het seizoen 2004/2005 en voor het seizoen erna stond nog weinig op papier. We moesten binnen drie maanden een heel seizoen samenstellen. Yannick dirigeerde een middelmatig Mexicaans orkest en van de onlogische combinatie Mexico-Sibelius wist hij heel wat te maken. Hij dirigeerde bovendien eerlijk, niet voor de galerij. Toen ik na afloop naar hem toeging, ontmoette ik een oorspronkelijk iemand, met wie je echt contact had. Hij keek je recht in de ogen.”

Het eerste, toevallige contact had grote gevolgen. Nézet-Séguin kwam in Rotterdam dirigeren en maakte een goede indruk.

„Hij deed zes werken in één week, waaronder een tromboneconcert met als solist onze eigen Pierre Volders, tevens lid van de artistieke commissie, de ondernemingsraad en het searchcommittee. Pianiste Martha Argerich, die voor haar optreden eerst een beroemd dirigent had geëist, wilde uiteindelijk onder Yannick spelen en was zo enthousiast dat ze met hem op tournee wilde. Dat was een mooie stimulans. Natuurlijk hebben we Yannick direct teruggevraagd en anderhalf jaar geleden begon de zoektocht naar een nieuwe chef. Ik sprak ondertussen internationaal met orkestleden die onder hem gespeeld hebben. Orkestmusici zijn de beste barometers. Ik maakte trouwens het eerste jaar een analyse van wat ik hier gevonden had, stelde een missie en een actieplan op en koppelde daar later het profiel voor de nieuwe chef aan. Wie hebben we nodig na Gergjev? Het moest in ieder geval iemand zijn die al met het orkest gewerkt had, hij moest internationaal niveau hebben, veelzijdig zijn en ook beschikbaar voor andere zaken die het orkest aangaan, zoals proefspelen en meedenken over repertoire en jeugdeducatie. Dat hij in Rotterdam moest komen wonen, stond niet in het profiel; daar kwam Yannick uit overtuiging zelf mee op de proppen. Ik vind dat een statement en een teken dat hij niet tot de vliegende-circus-dirigenten behoort. Veel jonge dirigenten weten gelukkig weer dat je een relatie moet opbouwen met een orkest. Hij was direct heel streng, ging meteen op de achillespees van het orkest staan en sneed delicate onderwerpen als intonatie aan. Niet veel gastdirigenten durven dat en het nam onze musici voor hem in. Dynamiek en liefde tussen ons zullen moeten uitwijzen hoe het zal gaan. We gaan hem in eerste instantie een beetje opsparen, omdat je iemand niet te snel moet verbruiken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden