de neoconservatieve revolutie

'Ik kan moeilijk ontkennen dat Letter & Geest de afgelopenjaren aandacht heeft besteed aan het neoconservatisme, een maniervan denken die in Amerika al enkele decennia opgeld doet en diena de terreuraanslagen van 2001 opeens politieke actualiteit eninvloed heeft gekregen.'

Vorige week vrijdag stond er een interview met de arabist HansJansen in de Volkskrant naar aanleiding van zijn nieuwe boek Dehistorische Mohammed - de Mekkaanse verhalen. In de eerste alineawerd hij onder andere geïntroduceerd met de zinsnede: 'hijfigureert met regelmaat in de kolommen van het Trouw-katernLetter & Geest dat her en der als broeinest van hetvaderlandse neoconservatisme wordt gezien'. Het woord 'broeinest'voorspelt niet veel goeds, het adjectief 'vaderlands' doet opzijn best denken aan boerenkool met worst, op zijn slechtst aannationalisme en andere verschrikkelijke dingen, zoals vaderlandsegeschiedenis waarbij een arme jongen uit het verre Anatoliëgeacht wordt uit zijn hoofd te leren dat een verdwaalde katholiekin het jaar zoveel bij Dokkum werd vermoord. Dokkum, of allplaces. Twee zinnen verder is het vonnis voltrokken: 'dezecontroversiële Jansen'.

De Franse schrijver Raymond Queneau heeft eens een boekgepubliceerd met 99 varianten van dezelfde gebeurtenis. Misschienis 99 varianten hier wat veel, maar laat ik eens beginnen met eentweede variant: 'Jansen publiceert regelmatig in het Trouw-katernLetter & Geest dat al jarenlang als bakermat van een nieuwefilosofische stroming wordt gezien'. Ik zou het zelf niet zoopschrijven, maar het gaat hier om een stijloefening, zoals ikook de volgende variant niet zelf had kunnen bedenken: 'hijfigureert met regelmaat in de kolommen van het Trouw-katernLetter & Geest, inmiddels omgebouwd tot hangplek voor uiterstconservatieve opiniemakers, nieuw-rechtse filosofen en anderepolitieke vandalen die graag aantrappen tegen de islamitischecultuur'. Een vierde variant: 'hij publiceert met regelmaatopmerkelijke artikelen in het Trouw-katern Letter & Geest datdoor vriend en vijand als een vrijplaats van progressieve denkerswordt gezien. Deze invloedrijke arabist' En tot slot: 'hijpubliceert zo nu en dan in Letter & Geest, een bijlage vanhet prot.-chr. dagblad Trouw met veel lange stukken'. Kiest umaar. Onder de goede inzenders verloten we een exemplaar van Deterugkeer van de geschiedenis, een bundeling van artikelen uitLetter & Geest van de afgelopen zeven jaar over politiek enfilosofie.

De titel van dit boek hebben we ontleend aan een artikel vande Amerikaanse journalist Robert Kaplan, dat we vier dagen na deaanslag op het World Trade Center publiceerden. Volgens Kaplanbeleefden we op 11 september 2001 'de terugkeer van degeschiedenis'. 'Het tijdperk van na de Koude Oorlog zal in detoekomst beschouwd worden als een twaalfjarig bestand.' Het iseen reactie op de visie van de Amerikaanse filosoof FrancisFukuyama die na de val van de Berlijnse muur in 1989 en deineenstorting van het communisme, de overwinning van de westerseliberale democratie en daarmee 'het einde van de geschiedenis'proclameerde.

Geur

Ik kan moeilijk ontkennen dat Letter & Geest dezeafgelopen jaren aandacht heeft besteed aan het neoconservatisme.Maar is het daarmee ook een broeinest van vaderlandsneoconservatisme? In diezelfde Volkskrant stond enkele pagina'sverder een bespreking van Hendrik Jan Schoo van het tweede boekvan de Engelse psychiater Theodore Dalrymple, Our Culture, What'sLeft of It (2005), dat nu in Nederlandse vertaling uitkomt. Hetwas Schoo die ons in 2002 attendeerde op een artikel vanDalrymple: 'De barbaren voor de poorten van Parijs', eenindringende schets van het leven in de voorsteden van Parijs, datwe toen in Letter & Geest hebben gepubliceerd. Het staat ookin De terugkeer van de geschiedenis.

Schoo schrijft dat het eerste boek van Dalrymple, Leven aande onderkant (2004), ,,de wind in de zeilen kreeg door gunstigebesprekingen en uitgroeide tot een bescheiden verkoopsuccesje.Dalrymple werd in Nederland gelezen, en brak daarmee uit dekolommen van Trouws katern Letter & Geest, dat eerder stukkenvan hem had overgenomen uit het neoconservatieve Amerikaanse bladCity Journal. Het was Trouw-redacteur Chris Rutenfrans die metLife at the Bottom naar uitgeverij Het Spectrum stapte, het boekvertaalde en van een inleiding voorzag. Onmiskenbaar hangt rondDalrymple de geur van het (neo)conservatisme. In Nederland, waariedereen progressief is, geen aanbeveling. Des te opmerkelijkeris Dalrymples welwillende ontvangst.''

Daar heb je het weer: de geur van het (neo)conservatisme. Datriekt weer naar dat broeinest. Nog even en we zullen het woordals een geuzennaam accepteren.

Wie is hier conservatief?

Maar misschien mag ik eerst nog een ander voorbeeld noemen.Drie maanden na die beruchte elfde september publiceerden we eenartikel van de politiek filosoof Luuk van Middelaar. Volgens hemzijn de moderne westerse waarden 'ónze waarden en die willen wijverdedigen. En daar hoeft het niet bij te blijven: de echteprogressief vindt dat de rest van de wereld er óók recht opheeft.' En zoals ooit Percy Bysshe Shelley een defence of poetryschreef, zo schreef Van Middelaar een verdediging van de oorlog.,,Europese 'progressieve' politici - politicae zelfs! - plaatstenom het hardst vraagtekens bij de westerse acties in Afghanistan,alsof daardoor niet de doelen dichterbij komen die elke waarlijkprogressieve politicus zou moeten toejuichen: meer vrijheid,minder vrouwenonderdrukking, herstel van gezondheidszorg, vanscholen, enzovoorts, en wie weet zelfs een modernisering van deeconomie - in een van 's werelds allerarmste landen geenoverbodige luxe. Want zelfs als Bin Laden zich niet inAfghanistan zou schuilhouden (en even afgezien van pacifistischeargumenten), wie kan er nu met goed fatsoen verontwaardigd zijnover een oorlog tegen het regime van de Taliban? (...) De grotepolitieke vraag is: kun je de mensenrechten over de wereldverspreiden zonder een Napoleon? Nee dus. Wie politiek denkt weetdat het Goede niet vanzelf komt. Daar is wellicht een leger voornodig. Een Napoleon. Of een George W. Bush. Wie mensenrechten wilmoet daar een prijs voor betalen. Wat we Napoleon kwalijk kunnennemen, is niet dat hij geweld gebruikte, maar dat hij niet vergenoeg is gegaan. En om de parallel door te trekken: wat wemoeten hopen, is dat Bush zijn werk wél grondig zal afmaken. Dathij Afghanistan met bommen en overvloed de moderniteit zalbinnenslepen.''

Zulke taal over cowboy Bush was ook in 2001 niet populair bijde progressieve goegemeente, en zoals we van Schoo weten, isiedereen in Nederland progressief. Maar wie is hier conservatiefen wie is hier progressief?

Er kwamen veel reacties op dit artikel, we gingen ook op zoeknaar 'tegenstukken', maar toen openbaarde zich al een probleemdat de filosoof en PvdA-ideoloog Jos de Beus in september 2003heeft gebrandmerkt als 'de onuitstaanbare leegte van links'.Links had geen idee. Links had geen antwoord. En er was in diecontreien ook nergens een of ander broeinest te bekennen. Wepubliceerden for the sake of balance enkele artikelen maar vaneen zeker tegenwicht was geen sprake. Die artikelen hebben hetook niet gehaald bij de selectie voor het boek. Links liep achterde feiten aan, of het nu ging om criminaliteit, immigratie,multiculturalisme of oorlog. En dat werd een kwestie die zichherhaalde: het andere geluid kwam niet verder dan de panfluit.Met als resultaat dat om meerdere artikelen in dit boek de geurvan het neoconservatisme hangt. Maar dan komt de vraag: wat iser eigenlijk mis met het neoconservatisme? Is het een verdachtebeweging? Stinkt het daar soms?

Overvallen door de realiteit

Is het niet belangrijk aandacht te besteden aan een manier vandenken die in Amerika al enkele decennia opgeld doet en die nade terreuraanslagen van 2001 - in een periode dat deregering-Bush isolationistisch was ingesteld - opeens politiekeactualiteit en invloed heeft gekregen?

Neoconservatieven bestonden in Amerika al in de jaren vijftig,toen zij zichzelf nog als liberals (progressieven) beschouwden.Godfather van de beweging is Irving Kristol (1920). Hij was deeerste die het etiket 'neoconservatief' accepteerde. Als je tochzo'n etiket krijgt opgeplakt, aldus Kristol, is de bestestrategie om ermee aan de haal te gaan. De andere denkers diedoor de media 'neoconservatieven' werden genoemd, noemdenzichzelf nog gewoon 'progressief'. Zij waren alleen zeer op hunhoede voor de dreiging van het communisme. Zoals hun groteprogressieve voorbeeld, president Woodrow Wilson (1913-1921),wilden zij de wereld veilig maken voor democratie: to make theworld safe for democracy. Maar wat hen afstootte in hun eigenpartij was de steeds grotere invloed van pacifistische, radicaleen revolutionaire linkse stromingen die Stalin, voorzitter Maoen zelfs iemand als Kim Il Sung als lichtende voorbeeldenpresenteerden. Langzaam werden zij naar het Republikeinse kampgedreven. In hun ogen verlieten niet zij de partij, maar verlietde partij - met met haar apaiserende houding tegenover hetcommunisme - hen. (Zo heeft in onze tijd Ayaan Hirsi Ali niet dePvdA verlaten, maar heeft de partij haar verlaten.)

In 1965 richtte Kristol The Public Interest op. Dittijdschrift moest het vooroordeel bestrijden dat intellectuelenper definitie links zijn, en dat iedereen die niet progressiefis gewoon niet genoeg heeft nagedacht. Kristol wilde 'aan hetAmerikaanse volk uitleggen waarom het gelijk had, en aan deintellectuelen uitleggen waarom zij ongelijk hadden'.

Het staat zo ongeveer allemaal beschreven in De terugkeer vande geschiedenis, onder andere in een artikel dat ik hier gebruik,over de wortels van het neoconservatisme, van Yoram Stein, dezoon van good old Michael Stein die meteen na 11 september eenprachtige serie artikelen schreef over het Midden-Oosten.

Maar goed, je kunt wel heel deftig doen over datneoconservatisme, maar aan het eind van de rit duiktonvermijdelijk George W. Bush op en dan weten we het wel: Bushis dom. Als ik nog enigszins serieus wil worden genomen, moet ikeerst plechtig verklaren dat Bush een scheve kop heeft. (Is ernog iemand die zich het gedachtegoed herinnert van zijnDemocratische uitdagers in 2000 en 2004?) Achter al die clichésover Bush gaat een eenzijdige kijk op Amerika schuil en eengebrek aan kennis van het neoconservatisme. Wie kent het werk vande filosoof Leo Strauss (1899-1973), wie kent het werk van deprotestantse theoloog Reinhold Niebuhr (1892-1971)? Zij zijn deinspirators van deze beweging.

En wie kent de beroemde definitie van neoconservatieven diedoor Kristol is bedacht: liberals who have been mugged by reality- progressieven die overvallen zijn door de realiteit? Hijbedoelde het niet alleen figuurlijk maar ook letterlijk: debittere realiteit van toenemende criminaliteit en onveiligheidop straat. De neoconservatieven keerden zich ook tegen deheersende opvatting dat criminelen slachtoffers waren van 'hetsysteem' in plaats van daders die zelf slachtoffers maakten endie verantwoordelijk waren voor hun daden.

,,Maar het was de politieke correctheid van de jaren tachtig,die zorgde voor de voltooiing van het neoconservatieverijpingsproces, schrijft Yoram Stein. Nu geëist werd dat Plato,Shakespeare en Jefferson als 'dode witte mannen' van hetuniversitaire curriculum werden gehaald en de nadruk steeds meerkwam te liggen op de studie van het racisme en seksisme van'witte Angelsaksische protestantse mannen', begon het bloed vande neoconservatieven pas echt te koken.''

En dan komt de frase die het hart van het neoconservatismebeschrijft: 'Als linkse intellectuelen van de oude stempel haddenzij namelijk nog geloofd in de emancipatie van de onderklassedoor middel van goed onderwijs. Dus mét Plato, Shakespeare enJefferson.' Maar dan moesten de lessen er wél op gericht zijndat iedereen mee moest doen in de maatschappij en dan moest diemaatschappij niet worden voorgesteld als een ellendig enonderdrukkend systeem dat omvergeworpen moest worden. 'In plaatsvan de etnische minderheden aan te sporen om extra hun best tedoen op school, werden zij aangespoord om zichzelf alsslachtoffers te zien en zo het hele systeem te gaan haten.' Fuckthe system was niet de hartekreet van de neoconservatieven.

Copernicus

Maar voordat het nu - met die oude stempel - al te gezelligwordt en we in een sfeer belanden waarin alles op elkaar gaatlijken en de neusvleugels van de antiquarische socialisten enex-communisten beginnen te trillen van een opgewonden herkenning,is het moment gekomen om een kleine kanttekening te maken.

De neoconservatieven hebben niet alleen bepaalde opvattingen,ze willen die ook uitdragen. Ze willen de wereld veilig makenvoor democratie. Vandaar ook hun slogan: 'Democratiseer hetMidden-Oosten'. Het zijn idealisten met een beschavingsmissie.Welke beschaving? De westerse beschaving. Met haar vrijheid enwelvaart, haar democratie en mensenrechten, haar kritiek enzelfkritiek, haar wetenschap en technologie, haar medicijnen eninternet, en met Plato, Shakespeare en Jefferson, en een Mercedesop de koop toe, plus het inzicht in de werking van eenbenzinemotor.

Het is een opvatting die de politieke correctheid, hetcultuurrelativisme en het multiculturalisme ver achter zich heeftgelaten. Het is een opvatting die zich niet alleen richt op deVerlichting en op de eeuwige Voltaire, maar ook op de Oudheid,Renaissance en Reformatie en die ook het belang van dewetenschappelijke revolutie onderstreept. Het is in dit verbandgoed om Copernicus eens te citeren.

's Ochtends zien we de zon in het oosten opkomen - als hetniet regent - en in het westen ondergaan. Dat gaf ons het ideedat de zon om de aarde draait. Maar Copernicus stelde in 1543vast dat niet de aarde, maar de zon het middelpunt is. Dat wasin strijd met onze zintuiglijke waarnemingen en met bijbelseopvattingen. Copernicus trok zich daar niets van aan. ,,Wanneerer kletsmajoors zijn die, hoewel ongeschoold in de mathematischewetenschappen, toch menen een oordeel te mogen vellen over mijnstellingen en wanneer ze die stellingen durven aanvallen omdatze strijdig zijn met een of andere passage uit de bijbel die zevoor hun doeleinden hebben verdraaid, dan kan me dat nietsschelen. () Ik heb mij heel lang afgevraagd of ik mijncommentaren moest publiceren of dat het niet beter was hetvoorbeeld van de pythagoreeërs te volgen die hun geheimen vande filosofie alleen mondeling overdroegen en dan nog alleen aaneen kring van vertrouwelingen.''

Het besluit van Copernicus om tot publicatie over te gaan,omdat waarheden, hoe betwist ook, tot het publieke domeinbehoren, was van groot belang. Zo kon er een open debatplaatsvinden, ook al omdat door de inmiddels ingeburgerdeboekdrukkunst zijn inzichten konden worden verspreid.

Tijdens de Verlichting, die meer was dan een parade vanopwindende ideeën, zoals de historicus Wijnand Mijnhardtschreef, ontstonden nieuwe mogelijkheden om ideeën te besprekenen verbreiden. 'Die vrijheid van drukpers gecombineerd met deinventiviteit van boekhandelaren en uitgevers zorgden al snelvoor de uitbouw van wat een verlichte uitvinding bij uitstek isgeweest: het publiekstijdschrift.' Door al deze vernieuwingen -waaronder ook de leesbibliotheek - kwam tegen het einde van deachttiende eeuw het voor de westerse samenleving zo essentiëleverschijnsel van de publieke opinie tot stand.

Guus Hiddink

Dat is de cultuur die de neoconservatieven willen uitdragen.En laat ik het voor alle duidelijkheid maar hardop zeggen: dezewesterse cultuur is superieur. Ik weet het, dan wordt het meteeneen stuk ongezelliger. Maar als in een sportverslag van afgelopenmaandag staat, dat PSV superieur is, dan vind ik dat alswanhopige Ajax-supporter niet prettig,

Vervolg op pagina 5

Vervolg van pagina 3

maar het is wel waar. Ener is niemand die zich er aan stoort en die denkt: Ajax is dusinferieur, nee, vrijwel iedereen denkt: Hiddink heeft de zaakweer aardig op de rails en bij Ajax - onze held uit de oudewereld - is het een zooitje.

Ik zal er nog bij zeggen - want je kunt niet duidelijk genoegzijn in dit mijnenveld - dat ik het niet in morele zin bedoel,zo van: de Nederlander is een beter mens dan de Pakistaan. Maarhij is wel beter af. Het Westen is economisch, technisch,militair, cultureel en wetenschappelijk superieur. En dezesuperioriteit is gebaseerd op een lange geschiedenis. Het is ookmogelijk het in andere termen te zeggen, bij voorbeeld: macht.Maar ook bij dit woord moet je eerst de rommel eraf schrapen.'Macht is vies', luidde het credo van de geitenwollen sok. Maarmacht is altijd en overal aanwezig, van buitenlandse politiek totin de vakbond van beurtschippers, van multinationals tot in hethart van liefdesrelaties - en het is beter deze realiteit teerkennen dan te verdonkeremanen. Je moet je eigen rol en je eigenmacht onder ogen zien. Het is een oude les van Adorno en dat istoch niet de domste van het stel. Het Westen is veel machtigeren het is belangrijk dat door te hebben, omdat je dan veel beterin staat bent anderen te helpen. Het is simpelweg realistisch.In die zin kun je ook zeggen dat de westerse cultuur superieuris aan de Arabisch-islamitische cultuur. Je kunt ook blijvensteken in de mist van de gelijkheidsideologie, maar het getuigtvan weinig inzicht en medeleven om net te doen alsof het hiergaat om gelijkwaardige culturen - wie dat doet miskent de tragiekvan eeuwenlange achterstanden.

Maar dat helpen gebeurt wel op onze voorwaarden en volgensonze inzichten. Mooier kunnen we het niet maken. Wij weten hoeeen benzinemotor werkt en hoe aids moet worden bestreden. Als eenSoedanees denkt dat het manlijk zaad niet alleen vruchtbaar maarook geneeskrachtig is, dan moeten we hem dat uit zijn hoofdpraten. Als een Egyptische vrouw met aids denkt dat ze geen aidskan hebben omdat ze moslim is, dan moeten wij haar duidelijkmaken dat dat onzin is. En als een Mercedes langs de kant van deweg staat in Mazar-i-Sjarif, dan moeten wij uitleggen hoe je zo'nding repareert. De Chinezen hebben het begrepen - die zijnbooming. Ze hebben nu ook een SUV nagemaakt in de vorm van eenonkreukbare Landwind. Mooie naam voor een auto. En verder geenkwaad woord over de Chinezen, want de tijden van Mao lijkenineens ver weg. Waarom gaat een Philipsfabriek van Stadskanaalnaar China en niet naar Syrië of Iran?

Djinn uit de fles

Maar ook al is de westerse cultuur superieur, hoe kunnen deneocons zo gek zijn om te denken dat zij het Midden-Oosten kunnendemocratiseren? Hoe kunnen conservatieven zo idealistisch zijnom te geloven dat de Arabisch-islamitische wereldgedemocratiseerd kan worden? Zijn dit soms een stelletjewereldverbeteraars? En hoe is het mogelijk dat deneoconservatieven het oudste geloof van de progressieven hebbengekaapt, het geloof waaraan de progressieven nota bene hun naamdanken: het geloof in vooruitgang?

Er is geen betere manier om de neoconservatieven in het nauwte drijven en het nog wat ongezelliger te maken - nu van deandere kant - dan te beginnen over Irak. Zien jullie wat daargebeurt? Chaos, duisternis en dood! En een broeinest vanterroristen! (Daar heb je dat woord weer.)

Allereerst: het is eerlijk gezegd een genoegen om de tiran inde rechtszaal te zien zitten, als een klein kind in een grotebox. Wie had dat een aantal jaren geleden gedacht? En verder isde toestand in de Aboe Ghraibgevangenis nog nooit zo goedgeweest. Maar ergens las ik de zin: 'De Aboe Ghraibgevangenis isberucht vanwege misdragingen van Amerikaanse bewaarders'. Dat wasinderdaad niet fair van Lynndie England en haar kornuiten; zijkreeg drie jaar cel, haar vriend tien jaar. Maar de journalistdie bovenstaande zin neerpende, had waarschijnlijk in de jarenvoor 2003 nooit gehoord van de hel in Aboe Ghraib. En tot slotwerd er deze week een heel nummer gemaakt van 'de mijlpaal van2.000 gedode Amerikaanse militairen in Irak', alsof dat getal eenkabbalistische grootheid betreft. Ik weet het, elke dode is eréén te veel, en als het je zoon is, dan is het een gruwelijkverdriet, maar historisch gezien is het niet een groot getal. Alswe beseffen dat het hier over oorlog gaat, dan moeten weconstateren dat de oorlogsvoering beter is geworden. In Koreakwamen 54.000 Amerikaanse soldaten om, in Vietnam 58.000.

Maar nu ter zake. De historicus Stefan van Wersch schreef eenmooi artikel met een welbekende titel: 'Democratiseer hetMidden-Oosten'. Het staat in De terugkeer. 'Om eerlijk te zijn,voor het eerst in jaren ben ik een beetje optimistisch over dekansen op democratie in de Arabische en islamitische wereld. Voorwie nu denkt dat ik een gestoorde ben, is het goed deze woordende nodige context te geven.' Zijn eerste stelling is: de statusquo was onhoudbaar. Zijn tweede stelling: de huidige crisis, hoegevaarlijk ook, is de beste kans in jaren voor de Arabische enislamitische wereld om de sociaal-economische stagnatie en hetgebrek aan vrijheid te doorbreken, waarover Arabischeonderzoekers zelf spreken in de Arab Human Development Reportsvan de Verenigde Naties.

Van Wersch, die het gebrek aan vrijheid in de Arabische wereldziet als een van de meest prangende uitdagingen voor deze eeuw,beschrijft een historische parallel met de zeventiende eeuw inGroot-Brittannië. Het was een eeuw met een lange burgeroorlogvol wreedheden, Jacobus I werd onthoofd en Oliver Cromwellontpopte zich als een militaristische despoot, maar toch werddeze periode de bakermat van de moderne democratie. 'Ophistorische parallellen valt veel af te dingen, maar het kanzinvol zijn deze Engelse geschiedenis voor de geest te houden alshet thema democratie in de Arabische en islamitische wereld aande orde komt. De situatie in dat deel van de wereld lijkthopeloos. Kan men onder deze omstandigheden het thema democratiein het Midden-Oosten aanroeren zonder zichzelf volstrektbelachelijk te maken? Wat mij betreft: ja, dat kan.Democratisering en crisis sluiten elkaar niet uit, zoals hetEngelse voorbeeld laat zien.'

Wie over democratie in het Midden-Oosten wil praten, moet zichvolgens Van Wersch niet blindstaren op de lastige realiteit vandit moment, hoe belangrijk de afloop van de bezetting ook is.'Belangrijker is dat het overal in de Arabische en islamitischewereld begint te gisten, en dat het besef groeit dat er eenernstig gebrek aan vrijheid is. Opiniepeilingen bevestigen datbeeld. Wellicht is de democratische djinn eindelijk uit de fles.'

Wereldhistorische gok

Het is pijnlijk om te constateren dat Europa in de discussieover democratisering in het Midden-Oosten bijna volledig afwezigis, aldus Van Wersch. Veel Europeanen doen het liefst meewarigover de 'overspannen' ambities van de neoconservatieven. Zijnconclusie is om 'het hele concept van democratisering tot zijnjuiste - en dan nog altijd grootse proporties - terug te brengen,en te zien hoe de EU en anderen eraan kunnen bijdragen. Als erop één project geen Amerikaans patent mag liggen, dan is hetwel op dit.'

Misschien duurt het een of twee generaties en wellicht is deprijs hoog, maar de status quo was onhoudbaar, het turning pointis bereikt: er is een nieuwe dynamiek gekomen in hetMidden-Oosten. In de woorden van de Amerikaanse filosoof LeeHarris: 'We kunnen ons niet simpelweg onttrekken aan een situatiewaarin voorzichtigheid en conservatisme geen waarde meer hebben,en waarin niets doen nog riskanter is dan de wereldhistorischegok te wagen.'

Dit zijn bepaald geen conservatieve gedachten. Conservatievenhouden niet van grote veranderingen. Alles bij het oude houden,een zeker cynisme, een bepaald soort Realpolitik. Volgens deconservatieve Engelse filosoof Roger Scruton kan het de westersekiezers merendeels niet schelen 'of Irak geregeerd wordt door eendespoot, een gekozen bewind dan wel een stel chimpansees'.

Neoconservatieven nemen daar geen genoegen mee, ze zien datde status quo onhoudbaar is geworden, ze willen verandering, zewillen vooruitgang, ze willen emancipatie van de onderklasse, zewillen in de geest van Leo Strauss aandacht voor de klassiekedeugden, ze willen goed onderwijs, ze willen vrijheid en welvaartvoor allen. Ze willen de wereld veilig maken voor democratie. Hetlijkt er op dat ze de vlag en de wimpel van de progressievenhebben overgenomen. De neoconservatieven zijn de revolutionairenvan deze tijd.

Ceterum censeo Carthaginem non esse delendam sed dêmokratianfaciendam. En voorts ben ik van mening dat Carthago niet verwoestmoet worden maar gedemocratiseerd. En dat het interview met HansJansen in de Volkskrant, ondanks dat broeinest, een mooiinterview is geworden. Hij paradeert niet zonder reden in dekolommen van Letter & Geest.

Jaffe Vink en Chris Rutenfrans (red.), De terugkeer van degeschiedenis, Augustus, 25 euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden