De negende golf is toch gekomen

Discografie: 'Devata Vlna', 1988 (Panton/81.0815), 'Jablkon & Sveceny', 1991 (B & N/ BN 00012 131). Vanavond speelt de groep in Amsterdam (Paradiso), daarna in Leeuwarden (Westerkerktheater, 30/1), Utrecht (RASA, 31/1), Rotterdam (Thelonious, 1/2), VproTV ('s morgens, 2/2), Eindhoven (Grandcafe Berlage, 's middags 2/2), Enschede (Atak, 6/2), Goes (Beest, 7/2), Tilburg (Paradox, 13/2), Nijmegen (O42, 15/2) en Den Haag (Paard, 16/2).

STAN RIJVEN

Het Tsjechische kwartet Jablkon keert vandaag, na twee eerdere incidentele bezoeken, met een uitgebreide toernee terug in Nederland. De omwenteling in Oost-Europa woelde ook het muziekleven om. Aldus krijgen groepen die lange tijd als dissident een noodgedwongen ondergronds bestaan leidden, nu een openlijke kans voor het voetlicht te treden. Het Utrechtse centrum RASA neemt de komende dagen alvast een voorschot met een Oost-Europa-Weekend, waarop het contrast tussen traditionele en hedendaagse muziek centraal staat. Maar Jablkon zal de komende weken ook in jazzclubs, popcentra en theaters optreden. Het illustreert zijn niet te categoriseren positie, waarin alles draait om het sleutelwoord intermuzikaliteit. Vanavond start de toernee in Paradiso te Amsterdam, waar Jablkon het 'ADM Achter De Klok Om Festival' opluistert, samen met Han Bennink, De Ideale Schoonzonen, de Koerdische zanger Brader, The Ex en andere 'dissidenten'.

Geamuseerd

Ingo Bellmann reageert verrast en geamuseerd op de positieve reacties uit West-Europa: "Na jaren isolement is het goed om te ontdekken dat onze muziek zo goed valt. Muziekcritici hebben moeite ons te plaatsen, het idioom hebben we dan ook geheel zelf ontwikkeld. Misschien heeft het te maken met onze achtergrond. Michal zat in diverse rockgroepen, Ivan heeft een opera-verleden, ikzelf ben klassiek geschoold. Wij bewegen ons vrij tussen klassieke, volks-, geimproviseerde, en rockmuziek in. Toch geloven wij dat ons geluid vooral door Praag bepaald is. We zijn intens aan die stad verknocht. De mensen in Praag voelen dat ook. Wij horen bij Praag als Kafka en Schwejk" , onderstreept Bellmann nogmaals.

In de Middeneuropese metropool aan de Moldau mengt een eeuwenlange grootsteedse geschiedenis zich met de 'petit histoire' van een plattelandsgemeenschap. Voorts biedt Praag een vruchtbare voedingsbodem voor magisch realisme, gekleurd met melancholie en verholen humor. Al die ingredienten worden verklankt in het Jablkon-universum. De muzikanten, troubadours uit een verloren Middeneuropees rijk, zuigen je mee in hun volstrekt eigen wereld. Met ontwapende eenvoud en een grotesk gevoel voor het absurde schrijven de vier virtuozen de toeschouwer hun eigen wetten voor. Percussionist Ivan Podobsky is een mimisch wonder, dat jongleert met vitaminebuisjes, fietspompen, plastic pijpen en speelgoed. Hij gebruikt ze tegelijkertijd als geluidsbronnen en bronnen van vermaak. Als een Stan Laurel reageert hij op zijn Oliver Hardy: de kolos Michal Nemec. Hij is een dansende beer, die de vreemdste geluiden uitstoot en koddige capriolen uithaalt, maar die ook de staande bas tot in de finesses beheerst. De gitaristen Ingo Bellmann en Martin Carvan houden dit tragikomisch duo in het gareel met subliem snarenspel, dat de Zuid- en Oosteuropese zigeunertraditie verraadt.

Bellmann: "Voor de omwenteling van 1989 werkte Jablkon min of meer nog ondergronds en vielen we onder de 'Jazz Sektie'. Het bestuur daarvan zat in de gevangenis, omdat jazz toen bij voorbaat als subversief te boek stond. In wezen spelen wij nu dezelfde stijl als toen. Teksten gebruiken we nauwelijks, hooguit als instrument, als woordklanken. Titels zijn daarentegen des te belangrijker. Bijvoorbeeld 'Devata Vlna' (De negende golf), een lied dat dateert uit onze begintijd (Jablkon werd in 1977 opgericht, S.R.). Men zegt dat de negende golf de sterkste is. Voor ons bezit die compositie een politieke strekking in de zin van: eens zal de negende golf komen en dan wordt alles anders. Je spreekt er niet over, maar je weet het gewoon. Dat is uitgekomen en hoe!"

Vloeiend

Hortend en stotend als in een Tom Waits-song, dan weer vloeiend als een Smetana-compositie rijgen de nummers zich tijdens een optreden van Jablkon aaneen. De groep vertelt verhalen op muziek als waren het soundtracks bij grimmige Grimm-sprookjes. Bellmann knikt bevestigend: "'Baba Aga' is als een anti-sprookje over het slechte dat het goede achtervolgt en uiteindelijk inhaalt. Maar wij hebben dat wel op satirische wijze in muziek vertaald. 'Aplaus Na Rozloucenou' (Afscheidsapplaus) hadden we al geruime tijd voor de omwenteling geschreven, bedoeld als een cynisch afscheidslied van het Russische bezettingsleger" .

Eigenlijk valt het werk van Jablkon terug te voeren op zijn groepsnaam: "Die staat voor iets tussen een appel en appelboom in. Dubbelzinnig, onmogelijk te vertalen en vooral typisch Tsjechisch" , aldus een breedgrijnzende Bellmann.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden