De Nederlandse identiteit beheerst alle politieke debatten

Sybrand Van Haersma Buma, Alexander Pechtold, Jesse Klaver, Emile Roemer en Lodewijk Asscher tijdens de pauze van het RTL-lijsttrekkersdebat.Beeld Maartern Hartman

Betere zorg is belangrijk, maar met nog zestien dagen tot de verkiezingen te gaan, spitst het gesprek tussen de partijen zich vooral toe op de vraag welke partij het best in staat is om de Nederlandse normen en waarden te beschermen. 

Is dat bijvoorbeeld Sybrand Buma van het CDA, die de jeugd na hun middelbare schooltijd verplicht een tijd lang wil leren 'iets te doen voor een ander', of is het Alexander Pechtold van D66, die meer ziet in onderwijs in taal en manieren?

Normen en waarden, omgangsvormen, de Nederlandse identiteit. Het moge zo zijn dat heel Nederland tegen onderzoekers zegt dat ze zich daar het meest zorgen over maken, het onderwerp maakt het de dames en heren politici niet makkelijk. Een uitspraak is al snel verkeerd, een maatregel is al snel te generiek of lijkt ferm, maar ook symboolpolitiek.

Vandaag troffen politici elkaar in drie televisieprogramma's: eerst vijf nummers twee - allemaal vrouwen - 's ochtends bij WNL, later op de dag Buma en Pechtold in Buitenhof. In de avond volgde de grote klapper: het televisiedebat tussen vijf lijsttrekkers bij RTL. 

Gamechanger?

Daarvan werd van te voren verwacht dat het een 'gamechanger' zou zijn. Het zou bijvoorbeeld duidelijk maken of GroenLinks-leider Jesse Klaver zijn in de peilingen leidende positie op links kan vasthouden, of Pechtold een ferme positie in het midden kan innemen. Het zou ook klaarheid bieden in de vraag of CDA-leider Sybrand Buma bij afwezigheid van Mark Rutte van de VVD in staat is zich te presenteren als alternatief op rechts.

Rutte zegde eerder af, omdat RTL tegen de afspraak in een vijfde lijsttrekker had uitgenodigd. Ook Geert Wilders wilde daarom niet komen. De hardste beweringen over identiteit werden daardoor niet gedaan. CDA-leider Buma wil wel dat er harde maatregelen worden genomen: een algemeen boerkaverbod, meer bevoegdheden voor veiligheidsdiensten. "Mensen zijn echt bang. Ze verwachten van politici dat we staan voor onze normen en waarden." Maar GroenLinks-leider Klaver ziet niets in de harde maatregelen van Buma: 'het zijn doekjes voor het bloeden waar u het over heeft.'

Strenge normen, zwakke plekken

Zo ging het eerder op de dag ook. Sommigen legden strenge normen neer, zoals Jeanine Hennis van de VVD. "Het is volstrekt normaal dat wij hier kerst vieren in plaats van het offerfeest. Je keert je rug niet naar de Nederlandse samenleving. Als je dat wel doet, dan hoor je hier niet thuis."

Maar de eerste vrouw van de PVV, Fleur Agema, wees al snel op de zwakke plek in dat verhaal. "Hoeveel van die Erdogan-Turken waar Rutte 'pleur op' tegen zei zijn vertrokken? Ze lopen nog steeds hier rond.'

Ook Mona Keijzer van het CDA toonde zich van de ferme hand. In haar bijdrage zat de aankondiging dat ze morgen met een wetsvoorstel komt waarin het bejubelen van geweld strafbaar wordt. "De geest van jonge mensen wordt vergifigd. We moeten bij het begin zijn, om erger te voorkomen."

Maar veel steun kreeg ze niet: hoewel Keijzer wijst op iets 'dat iedereen walgelijk vindt' is haar wet 'puur symbolisch' zei Stientje van Veldhoven D66. Renske Leijten van de SP wees erop dat het juridisch geen eenvoudige opgave is om te bewijzen dat iemand geweld verheerlijkt.

Jesse Klaver zei het gisteravond zo: "Door onze vrijheden op het spel zetten, maken we Nederland niet veiliger."

Winnaars en verliezers

De komende dagen zal duidelijk worden of dit debat inderdaad het spel veranderde. Volgens de kijkers was D66-leider Alexander Pechtold de winnaar van het debat. Dat bleek uit een peiling na afloop van het programma. Op de laatste plaats eindigde Lodewijk Asscher van de PvdA.

27,6 procent van de kijkers wees Pechtold aan als winnaar. Op de tweede plaats eindigde Jesse Klaver van GroenLinks met 22,2 procent. Derde werd volgens de kijkers Sybrand Buma (CDA) met 18,2 procent en vierde SP-voorman Emile Roemer met 17,3 procent. Asscher bleef steken op 14,6 procent.

De kijkers mochten ook een verliezer van het debat aanwijzen. Dat werd duidelijk Buma met 34,1 procent. Als nummer twee in deze categorie volgde Klaver met 21,7 procent. Derde in dit lijstje was Roemer (20,1 procent) en vierde Asscher (14,6 procent). Pechtold werd door 9,5 procent van de kijkers als verliezer aangewezen.

In de pauze gaven kijkers punten aan de lijsttrekkers die ze het beste vonden. Na de eerste pauze stond middenman Pechtold bovenaan, de rechtse Buma op nummer twee en de linkse Klaver derde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden