De Nederlandse diplomatie in Brussel is ‘weinig empathisch, maar wel effectief’

Mark Rutte poseert eerder in april met de Belgische premier Charles Michel bij de Europese Raad. Beeld EPA

Nederland staat in de Europese Unie bekend als een land dat zijn belangen effectief behartigt. Tot die conclusie komt instituut Clingendael in een voor de Tweede Kamer gedane studie naar hoe andere landen de Nederlandse diplomatie in Brussel zien. 

De Nederlandse invloed is daardoor vergelijkbaar met grotere landen als Spanje en Groot-Brittannië. Bij de presentatie noemde Renske Leijten (SP) dit een opvallende conclusie. Rond in het oog springende onderwerpen als pulsvisserij en de export-WW bestaat in Nederland juist het beeld dat er in Brussel onwenselijke zaken gebeuren die Nederland niet kan beïnvloeden.

De veelzeggende titel van het rapport is ‘Weinig empathisch, wel effectief’. De Nederlandse diplomaten en politici staan bekend als handig, goed voorbereid, en pragmatisch. Aan de andere kant worden ze gezien als weinig solidair met andere lidstaten. Dat vormt een contrast met landen als Duitsland en Frankrijk, die hun eigen belangen verpakken in argumenten over een breder Europees belang. Nederland heeft daarom niet de reputatie van bruggenbouwer, maar eerder als land dat probeert genoeg gelijkgezinden te verzamelen om onwelgevallige plannen tegen te houden.

Volgens Kamerlid Anne Mulder (VVD) die samen met Leijten het onderzoek van Clingendael begeleidde, moet Nederland met de onderzoeksresultaten in het achterhoofd nog eens goed nadenken welke diplomatieke strategie het wil als de machtsverhoudingen door de brexit veranderen. “Blijven we inzetten op het mogelijk gebruik van een veto als maatregelen ons niet zinnen, of gaan we proberen bruggenbouwer tussen Noord- en Zuid-Europa te zijn. Het is mij niet duidelijk wat het kabinet nu precies van plan is.”

De sterke inzet op eigen belang lijkt verkeerd te zijn uitgepakt bij het verbod op pulsvisserij. Kenners van lobbywerk in Brussel zeiden dat Nederland vooral zelf wilde profiteren van zijn innovatieve schepen, en geen medestanders zocht door de techniek met andere landen te delen.

Rigide

Nederland staat volgens Clingendael in Brussel ook bekend als rigide. Kamer en kabinet wisselen uitgebreid van gedachten over wetsvoorstellen die in Brussel in de maak zijn. Daarna krijgen diplomaten een gedetailleerd onderhandelingsmandaat mee. Dat kan hun diplomatieke bewegingsruimte beperken als Europese landen naar consensus zoeken. Maar volgens Leijten is dat juist goed. Het zorgt ervoor dat diplomaten politieke verantwoording afleggen.

Individuele politici zijn volgens Clingendael erg belangrijk voor de Nederlandse reputatie binnen de Europese Unie. Daarbij staat premier Mark Rutte voorop. Volgens onderzoeker Rem Korteweg geniet hij door zijn ervaring veel aanzien. “Dit roept de vraag op wat het voor de Nederlandse diplomatie betekent als Rutte ooit vertrekt. De rol van de premier is erg belangrijk omdat de regeringsleiders in Europa over veel onderwerpen besluiten.”

Er is ook een rol voor Frans Timmermans. Zijn vooraanstaande positie als eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie straalt af op Nederland als geheel. Volgens Korteweg moet het kabinet sterk inzetten op een nieuwe Nederlandse topfunctie in Brussel. Na de Europese Verkiezingen in mei worden de posities opnieuw verdeeld.

Andere politici kunnen het gat ook deels opvullen. Volgens Clingendael hebben Nederlandse bewindslieden relatief weinig informele ontmoetingen en lezingen in Brussel buiten de officiële vergaderingen om. Dat geldt ook voor Kamerleden. Zij zouden vaker naar Brussel kunnen reizen om informele contacten te onderhouden.

Lees ook: 

Zonder nieuwe bondgenoten zal Nederland het niet redden

Als leider van de kleintjes kun je geen vuist maken. In post-brexit-Europa moet Nederland op zoek naar nieuwe, machtige vrienden zoals Frankrijk en Spanje, zo stelt de Adviesraad Internationale Vraagstukken.

Hoe de Nederlandse pulsvislobby bot ving in Brussel

Begin dit jaar viel het doek voor de Nederlandse pulsvisserij. Hoe kon het zo misgaan? ‘Het begon al met verdeeldheid onder de vissers.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden