De navolging van Wright

Thuis in Groot-Brittannië is hij een geziene auteur. Langzaam rijst ook in Nederland de ster van theoloog N.T. Wright. Wat maakt hem zo populair?

De eerste keer dat Erik Hogendoorn een boek van N.T. Wright opensloeg, kreeg hij er rode oortjes van. "Ik dacht: eindelijk een wetenschapper die in de opstanding van Jezus gelooft!" Volgens Hogendoorn, protestants predikant in Oud-Beijerland, is hij lang niet de enige die gegrepen is door het werk van de Britse theoloog. Veel Nederlandse godgeleerden zouden zijn ideeën omarmen.

Elsbeth Gruteke bijvoorbeeld. De EO-radiopresentator is nog in opleiding, tot predikant, maar staat al wel op de preekstoel. "Wright schrijft in beelden", zegt ze. "Dat is zijn kracht. Als hij beschrijft hoe de discipelen met Jezus op stap zijn, vergelijkt hij dat met een achtbaan. Dat is een bruikbaar voorbeeld voor in een preek. Mensen zien dat voor zich: naar links, naar rechts, over de kop met Jezus."

Ook Hans Burger, Wright-kenner en postdoctoraal onderzoeker systematische theologie in Kampen, is fan. "Wright past in de orthodoxe traditie. Ik merk dat de belangstelling voor hem de laatste jaren toeneemt. Er bestaat tegenwoordig een leesgroep op Facebook van theologen die Wrights werk over Paulus lezen."

Nicholas Thomas (Tom voor intimi) Wright wordt in Engeland en Amerika al de nieuwe C.S. Lewis genoemd. Ook Lewis (1898-1963) was een geloofsverdediger; hij werd bekend met zijn kinderboeken over het land Narnia. Maar waar Lewis in zijn leven zo'n zestig boeken schreef, heeft Wright er nu al ongeveer tachtig op zijn naam staan. Wright (1948) is hoogleraar aan de St. Andrews University in Schotland. Daarvoor was hij bisschop van Durham in de Anglicaanse kerk, de staatskerk van Engeland.

Eind oktober steekt hij de Noordzee over om in Nederland te spreken op congressen in Groningen en Kampen. Hoe populair is Wright inmiddels in Nederland? En vinden zijn theologische opvattingen hier weerklank?

Als Wright schrijft over de Bijbel gebruikt hij graag de metafoor van een spannend toneelstuk. Het stuk begint met Gods geest die zweeft boven de wateren. Hij schept de aarde en de mens: het eerste bedrijf. Eva ziet de verboden vrucht glimmen aan de boom en kan die niet weerstaan: de zondeval, het tweede bedrijf. Derde bedrijf: het volk Israël groeit, reist, wordt geleid door richters en koningen. Het volk van God dwaalt af en keert terug, het derde bedrijf. Laatste bedrijf: Jezus komt op aarde, sterft en staat op. Hij vaart ten hemel, zijn navolgers leven zijn leer na en voorspellen zijn terugkomst.

Christenen van nu

Maar volgens Wright valt hier het doek nog niet. Hij ziet nog een vijfde bedrijf, en dat zijn de christenen van nu. Het is hun taak, vindt Wright, om te zien naar hun naaste en zo bij te dragen aan de komst van Gods rijk op aarde.

Wright is nieuwtestamenticus, legt Hans Burger uit, en daarom gaat het vooral om zijn interpretatie van het vierde bedrijf: de invloed en de navolging van Jezus.

Burger is kortgeleden nog op bezoek geweest bij Wright in Schotland. Hij beschrijft hem als 'inspirerend' en 'vriendelijk', grijs en met een grote baard. "Als je hem een vraag stelt, antwoordt hij standaard in ten eerste, ten tweede en ten derde. Maar altijd helder. En na college duikt hij gewoon met studenten de pub in."

Je kunt, zegt Burger, N.T. Wright zien als een van de vertegenwoordigers van 'het nieuwe perspectief op Paulus'. In zijn brieven in het Nieuwe Testament schrijft de apostel Paulus veel over de vraag hoe christenen 'verlost' worden. Er zijn twee antwoorden mogelijk: ofwel door goede werken te doen ofwel door geloof in Jezus te stellen. Het laatste antwoord is het 'oude perspectief', zoals geformuleerd door de reformatoren Luther en Calvijn. Wright kijkt daar anders naar. Het doet ertoe, stelt hij, wat christenen dóén.

Met dit standpunt wekt Wright kritiek uit orthodoxe hoek. Want, als je daden ertoe doen, verkleint dat de omvang van de genade van God tegenover zondige mensen die volgens Luther en Calvijn vanuit zichzelf geen goed kunnen doen. De bekende Amerikaanse predikant John Piper voelde zich genoodzaakt een boek te schrijven waarin hij Wrights opvattingen hierover bestrijdt.

Ook Wrights opvattingen over het Joodse volk is in sommige kringen omstreden. In zijn boek 'The Climax of the Covenant' ('De climax van het verbond') uit 1991 schrijft Wright dat Israël door de komst van Jezus van een etnische groep is veranderd in een wereldwijde familie van Joden en niet-Joden.

De geschiedenis van Israël wordt 'vervuld' in Jezus. Die opvatting wordt door critici 'anti-judaïstisch' genoemd. Joden worden in deze denkwijze niet langer gezien als het volk van God, en dát zou voer voor antisemitisme zijn.

Is N.T. Wright populair onder Nederlandse christenen? Aan de oplagecijfers van zijn boeken is dat nog niet te zien. Uitgeverij Van Wijnen drukt 1500 examplaren per titel. "We verwachten dat dat in de toekomst meer zullen worden", zegt uitgever Albert de Vos. "Al zal hij het niet halen bij zijn Amerikaanse collega Tim Keller. Van diens bekendste werk 'In alle redelijkheid' zijn 20.000 exemplaren verkocht. Wright is nu nog vooral een theologenheld."

Kwinkslag

Dat klopt wel, vindt EO-presentator Elsbeth Gruteke. Een collega-theoloog raadde haar het werk van Wright aan. Pas geleden kocht ze een cassette met Wrights tiendelige serie over het Nieuwe Testament. Ze zegt: "De zwaarte van theologie kan soms op je schouders drukken. Maar dan is daar Wright die met een kwinkslag het hele Nieuwe Testament erdoorheen jast, om het oneerbiedig te zeggen. Fijn is dat."

Daarin lijkt Wright op C.S. Lewis, vindt Hans Burger: hij maakt het evangelie toegankelijk voor iedereen. "De boeken van Wright spreken zowel orthodoxe als evangelische theologen aan. Hij schrijft praktisch, maar zijn werk is wetenschappelijk verantwoord, en hij houdt aan tradities vast. Hij gelooft in de opstanding van Jezus en is tegen het homohuwelijk."

Wrights visie op de hemel is onorthodox, en dáár zit het probleem, vindt predikant Erik Hogendoorn. In De Waarheidsvriend, weekblad voor de behoudende flank van PKN, onderzocht hij de vraag: 'Is Wright Allright?' Zijn conclusie: Wright is een theoloog van betekenis, alleen zijn visie op de hemel is vreemd.

In een interview met Time zegt Wright dat het idee van de hemel voor veel christenen te veel beïnvloed is door Dante's poëzie en het Laatste oordeel van Michelangelo. Wright probeert een invulling aan het begrip te geven die meer past bij het denken in de tijd van Paulus. De hemel, zegt Wright, is 'Gods dimensie van de geschapen orde'. Het is dus niet zozeer een plek waar gelovigen na de dood heengaan, maar een aards leven volgens hemelse maatstaf.

Het deed zijn 'gereformeerde wenkbrauwen fronsen', zegt Hogendoorn. "Als de hemel naar het nu wordt gehaald, wat komt er dan voor in de plaats? Die vraag blijft onbeantwoord." Zoiets, zegt Hogendoorn, maakt hem huiverig om Wright, populair of niet, met zijn catechisanten te bespreken.

En hoe denkt de Engelse professor eigenlijk zelf over zijn succes? Vanuit zijn vakantiehuis in het noorden van Schotland stuurt Wright een beleefd mailtje. "Lezers vertellen mij vaak dat ik wetenschap toegankelijk maak. Ik kan complexe theologische ideeën verhelderen, en daarmee lezers uit hun worsteling halen. Ze zeggen vaak dat ik hen help om Jezus weer te zien."

Wright naar Nederland

Theoloog N.T. Wright heeft bijna tachtig titels op zijn naam staan, en een deel van zijn werk is ook in het Nederlands vertaald. Eind deze maand verschijnt 'Hoe God koning werd'. Wright komt op 28 en 29 oktober naar Groningen voor een predikantenconferentie. Op Hervormingsdag (31 oktober) geeft hij een lezing aan de Theologische Universiteit van de vrijgemaakt-gerefomeerde kerken in Kampen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden