De natuur stoot af wat ze niet nodig heeft

Oud worden is iets wat de moderne mens het liefst ver van zich af zet. Miljoenen guldens worden gespendeerd aan middelen om de verschijnselen die met ouder worden gepaard gaan zo lang mogelijk uit te stellen en zelfs te verdoezelen.

De vraag wat ouder worden in feite is kan door niemand exact worden beantwoord. Waarom worden we als het meezit tachtig jaar en bij hoge uitzondering zelfs een eeuw maar houdt het daarmee op? Is ouder worden te 'genezen'?

Op die vraag wordt uitvoerig ingegaan in de Frans/Engelse documentaire 'Lang zullen ze leven', die de NPS vanavond uitzendt. Cynthia Kenyon van de universiteit van Californië geeft in de inleiding toe, dat ouder worden voor de wetenschap een groot mysterie is. Haar collega Michael Rose houdt een lang betoog over de genetische informatie waarover we nu beschikken. Hij concludeert dat de natuur afstoot wat ze niet meer nodig heeft.

Het tempo waarin levende wezens oud worden verschilt enorm. Fruitvliegen doorlopen de levenscyclus in een heel snel tempo. Ze worden hoogstens veertig dagen oud. In die tijd hebben ze van alles meegemaakt en zich met name in grote mate voortgeplant. De fruitvlieg is door de wetenschap uitgekozen voor een bijzonder experiment. Men heeft drastisch ingegrepen in hun leefpatroon. De eieren van jonge en middelbare fruitvliegen werden verwijderd en alleen eitjes van bejaarde lotgenoten liet men uitkomen. Het gevolg was dat na verloop van tijd andere fruitvliegen van de groep dit patroon overnamen. In feite begonnen ze daardoor veel later aan een belangrijke fase in hun leven, met als resultaat dat ze maar liefst tachtig dagen oud werden.

Het is erg simpel gedacht om dit gegeven ook op mensen toe te passen en daarmee te voorkomen dat ouderen aan de kant worden gezet. Cynthia Kenyon: “Een worm ligt na 24 dagen op zijn doodsbed en een muis gaat na twee jaar dood. Een kanarie wordt gemiddeld dertien jaar, terwijl een vleermuis gemakkelijk vijftig wordt. Dat heeft alles met de genen te maken. De taak die de wetenschap zich heeft gesteld is uit te vinden welke genen dit veroorzaken.”

In de documentaire zien we hoe met röntgenstralen behandelde wormen een totaal nieuw DNA-patroon gaan vertonen en daarmee in feite een nieuw soort worm worden. DNA is de tekening die het patroon aangeeft hoe een leven gaat verlopen. Door een van de genen te veranderen kan alles overhoop worden gehaald. Zoiets kan men waarschijnlijk ook bij mensen toe gaan passen. Niet bij ouderen in een verpleeghuis, wel bij jongeren om op die manier het goede gedeelte van het menselijk leven te verlengen.

In de documentaire interessante beelden uit het Franse dorpje Bessans, dat 36 inwoners van boven de honderd telt. Voor onderzoekers zijn zij een interessant doelwit. Wat biedt Bessans dat elders in de wereld niet is te vinden?

Judith Campisi van het laboratorium van de universiteit van Berkeley: “Niemand wil oud worden. Het aftakelingsproces dat gepaard kan gaan met dementie en allerlei andere narigheid is een schrikbeeld. Als wetenschappers willen we dat proces gaan verzachten. Door te achterhalen hoe het biologisch systeem werkt hopen we dat te ontdekken.” Met een hemelse blik vervolgt ze: “We hebben goede hoop daarin te slagen en nieuwe informatie te krijgen. Het komt erop aan te ontdekken hoe individuele cellen ouder worden.”

De interviews in de documentaire worden afgewisseld met veelzeggende animatiefilmpjes. Aan de hand daarvan licht Elisabeth Blackburn, eveneens van de universiteit van Berkeley, via een notenbalk toe hoe er vroeg of laat aan elk menselijk 'muziekstuk' een einde komt. DNA kan worden beïnvloed, maar voor elk mens komt het moment waarop de klok twaalf slaat. Cellen vernieuwen zich en daarom verandert een menselijk wezen in de loop van de jaren. Vandaar dat de vraag wat een individu in feite is moeilijk is te beantwoorden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden