De Nasr, een roerige moskee in Oost/Probleemmoskee

Het bezoek van burgemeester Patijn aan de Marokkaanse Nasr-moskee in Amsterdam-Oost eind vorige maand heeft vooral escalerend gewerkt. Hij wilde met de gelovigen praten over de problemen met de Marokkaanse jeugd. Maar woede lokte geweld uit, geweld tegengeweld. Een groep van tachtig gelovigen heeft zich inmiddels van de Nasr afgekeerd. De Marokkaanse gemeenschap is tot op het bot verdeeld. “Maar over één ding is iedereen het eens: ze criminaliseren onze jeugd om de Nederlandse bevolking tegen ons te mobiliseren.”

Toen burgemeester Patijn eind vorige maand in de Nasr-moskee in Amsterdam-Oost het woord wilde voeren, begonnen de gelovigen aan elkaar te trekken, mutsjes vlogen door de lucht en geschreeuw maakte Patijn het spreken onmogelijk. Er vielen enkele lichtgewonden. Het tumult verhinderde dat de burgemeester de gelovigen kon vermanen over hun rondrellende jongeren. Onverrichterzake verliet hij het gebouw. Zoveel was bekend.

Niet dat de avond nadat de burgemeester de Nasr-moskee bezocht had, de emoties in de moskee zo hoog op liepen dat een ongeveer zestigjarige bestuursgetrouwe moskeeganger door een andere even oude moskeeganger in de rug werd gestoken. Dit zegt de correspondent van de Arabischtalige Europese krant Al Jisr.

De moskee had dit incident volgens deze betrouwbare ooggetuige liever stil gehouden, maar het Onze Lieve Vrouwe-Gasthuis, waar de gewonde werd gebracht, waarschuwde de politie. De politie heeft nog geen dader kunnen pakken, laat een woordvoerder weten.

Velen in de Nasr-moskee weten wel wie de dader is, maar houden tegen de politie de mond. Wel werd de dader drie dagen later op weg naar de moskee verrast: ook hij werd (licht) verwond door een mes in zijn rug. Ook nu werd de politie erbuiten gehouden. De Marokkaanse gemeenschap lost haar problemen liever zelf op.

Omdat de politie niet werkeloos wilde toezien, hielden agenten een week lang tijdens de gebedsdiensten toezicht in en om de moskee. Ze pakte drie jongens op, die een bestuurslid de ochtend na Patijn met een honkbalknuppel hadden afgetuigd.

Inmiddels heeft een groep van tachtig gelovigen zich van de Nasr afgekeerd en elders in Amsterdam-Oost een voorlopig onderkomen gevonden. Een 'commissie ter verzoening en dialoog' probeert de strijdende partijen weer om de tafel te krijgen.

Het bezoek van Patijn heeft een al drie jaar durend conflict tot uitbarsting doen komen, zegt A. El Khattabi, de voorzitter van de verzoeningscommissie. “Bestuursleden hadden de burgemeester laten komen zonder de gelovigen van te voren in te lichten. Velen kenden Patijn ook niet, zagen een vreemde man omringd door politie, en pikten het niet dat het gebed werd onderbroken voor deze man. Het was exemplarisch voor de voor veel gelovigen al veel langer ergerlijk autoritaire opstelling van het moskeebestuur.” Dit is volgens El Khattabi de belangrijkste oorzaak van de problemen. Veel gelovigen eisen dat de niet erg democratische stichtingsvorm wordt omgezet in een vereniging, met leden die een bestuur kiezen. Maar het bestuur wil daar niets van weten.

Het bestuur, dat analfabeten in haar gelederen zou hebben, is volgens een Marokkaanse waarnemer die anoniem wil blijven niet alleen autoritair maar ook, en erger, corrupt. Geld van de collectes zou deels gebruikt worden voor het salaris van de imam en voor de rest in eigen zak verdwijnen. Verontruste gelovigen, die vaak veel geld hebben gegeven, eisen dat er van hun geld ook lessen Arabisch en Koran worden gegeven.

De Nasr laat zich voorstaan op een krachtig en vroom geloof, maar is een wespennest, waarin allerlei tegenstellingen spelen, schreef Al Jisr naar aanleiding van de rel. De Nasr-moskee kampt met dezelfde tegenstellingen die ook in veel andere Marokkaanse moskeeën zo nu en dan de kop op steken.

Zo is er de vaak slapende, maar soms opvlammende tegenstelling tussen Berbers en Arabieren. In de Nasr moskee zouden Berbers soms 'djebel' zijn genoemd, 'uit de bergen', wat staat voor achterlijkheid. De imam zou hiertegen opgetreden hebben: voor God zijn alle gelovigen immers gelijk.

Ook is er de tegenstelling tussen ouderen en jongeren. De ouderen worden door jongeren te passief gevonden, en wel 'hangouderen' genoemd. Een zegsman: “Veel ouderen blijven de hele dag in de moskee hangen, bemoeien zich niet met de situatie thuis en niet met de opvoeding van hun kinderen. Ze bidden, lezen uit de Koran en bemoeien zich verder liever nergens mee.”

Hiermee houdt een andere tegenstelling verband. In de Nasr zijn nogal wat actieve moslims lid van de internationale 'opwekkingsbeweging' Djamaat al-Tablir wa Dawa. Deze organisatie is conservatief en actief. Zo trekken leden langs coffeeshops om daar rondhangende jongeren op te roepen hun leven te beteren en weer praktiserend moslim te worden. Het bestuur van de Nasr zou volgens sommigen onder invloed staan van deze organisatie, die door deze critici conservatief en ondemocratisch gevonden wordt.

Ook El Boujoufi, de secretaris van de Ummon, de Unie van Marokkaanse moskee-organisaties in Nederland, kent het gerucht over de band met de Nasr-moskee, en vindt het niet onwaarschijnlijk. “Misschien dat ze daarom nooit meer op onze vergaderingen komen.” Bovendien pleit ook de Ummon tegenwoordig voor meer democratische bestuursvormen voor moskeeën, zegt El Boujoufi.

Tenslotte zijn er tegenstellingen tussen de meer geseculariseerde, liberale en linkse gelovigen en de meer traditionele, rechtse moskeebezoekers, die over het algemeen ook nog meer koning Hassan-gezind zijn, en hun vrijdaggebed willen afsluiten met een bede voor de Marokkaanse vorst.

Met de bemiddeling tussen de strijdende partijen loopt het stroef, zegt El Khattabi. In negen maanden is er twee keer met het bestuur van de Nasr gesproken, maar die wil na de toestanden rond Patijn alleen nog maar samen met haar advocaat aan tafel met de verzoeningscommissie. Bovendien moet deze eerst een lijst met namen geven 'namens wie van de opposanten zij praat'.

El Khattabi is toch optimistisch over de kansen op een meer democratisch bestuur: hier en daar in Amsterdam is het - ook na een machtsstrijd - al gerealiseerd. Maar Patijn was in de Nasr moskee aan het verkeerde adres, zegt El Khattabi, die ook bij de Marokkaanse Raad Zeeburg werkt. “In de Nasr zitten niet de vaders van de veelbesproken crimineeltjes. Dat soort vaders hangt eerder in de coffeeshops.”

Een uit de hand gelopen pro-Irakdemonstratie van de zogenaamde Marokkaanse criminele hangjongeren bij de Amerikaanse ambassade was voor burgemeester Patijn de aanleiding voor zijn bezoek aan de Nasr-moskee. De demonstratie was voor Patijn de druppel die de emmer deed overlopen, en een goed voorbeeld van wangedrag om aan de gelovigen te presenteren. Maar volgens El Khattabi kan die demonstratie binnen de Marokkaanse gemeenschap in Amsterdam op brede instemming rekenen. “Onze jongeren protesteerden tegen de moord op onschuldige burgers, op Arabieren, op onze broeders. De Amerikanen denken dat ze superieur zijn, maar het zijn moordenaars.”

El Khattabi hekelt de media en de politiek die zich volgens hem in het probleem van de gewelddadige Marokkaanse jongens vastbijten. Ondanks de rapporten en de statistieken is de werkelijkheid in zijn ogen heel anders. “Er is helemaal niets waar van beweringen dat er vorig jaar tachtig agenten door Marokkaanse jongeren zijn verwond. De politie pikt vaak onschuldige jongeren op. Zo willen ze de opinie tegen ons mobiliseren.” Hij toont een persbericht met dezelfde strekking, ondertekend door tientallen Marokkaanse organisaties. “Deze mening wordt breed gedeeld binnen de Marokkaanse gemeenschap. Hierover bestaat tenminste geen verschil van mening.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden