De nasleep van zwarte oktober

Zes jongeren uit Zeewolde kwamen vorig jaar om het leven bij verkeersongelukken. Een deel van de jeugd weet zich daar nog steeds geen raad mee. Anderen ontdekken de saamhorigheid.

Burgemeester Ype Dijkstra heeft ervaring met dorpen. Voor hij in januari aantrad in Zeewolde had hij die baan twaalf jaar in de Friese plattelandsgemeente Boarnsterhim.

Zeewolde, weet Dijkstra, is een uniek dorp. Omdat de plaats pas 21 jaar geleden door planologen uit de polderklei werd gestampt, zijn alle inwoners 'import'. Er bestaat niet de hechte samenhang die je in dorpen veel ziet. Tot oktober 2004, de zwarte maand van Zeewolde.

Op de eerste zaterdag van die maand, even na middernacht, rijdt de 17-jarige Zeewoldenaar Roy Sieverdink op de scooter terug van zijn werk bij een restaurant in Biddinghuizen. Op de Zeewolderdijk, een lange, kaarsrechte weg, komen van de andere kant twee Harderwijkers, ook op een scooter. Enkele honderden meters voor Zeewolde rijden de brommers zonder te remmen op elkaar. De drie jongens zijn op slag dood. Misschien zijn ze verblind door de koplampen van een langsrijdende auto, oppert politie Flevoland later. Misschien speelden ze 'King of the road' -waarbij degene die het eerst uitwijkt een mietje is, fluisteren dorpelingen uit Harderwijk. Het blijft gissen. De toedracht van de botsing is nooit opgehelderd.

Twee weken later volgt voor Zeewolde de grote klap. Zaterdag 16 oktober gaat een groep van zo'n twintig jongeren uit de plaats stappen in megadiscotheek de Index in Schüttorf, Duitsland. Op de terugweg, rond zes uur in de morgen, rijdt een auto met jongeren te hard een bocht van de A35 bij Almelo in. De bestuurder verliest de macht over het stuur. De auto belandt in het talud en brandt uit. De vijf inzittenden komen om.

Het ongeluk zorgt voor collectieve verslagenheid in het dorp, vertelt burgemeester Dijkstra. ,,Het was klap op klap. De rouw is zó -hij maakt het gebaar van een neerslaande parachute- over het dorp geslagen''. In tegenstelling tot de oudere inwoners kennen de jongeren elkaar goed.

,,Zeewolde heeft naar verhouding de meeste jeugd van Nederland. Veertig procent van de inwoners is jonger dan 21. Alle jeugd is eerste generatie. Ze zijn samen naar de basisschool gegaan en daarna naar het voortgezet onderwijs. Iedere jongere kende wel één van de slachtoffers, en heeft bij het ongeluk een vriend of een bekende verloren.''

Terwijl het Rampen Identificatie Team zondagmiddag uitzoekt wie de inzittenden zijn, komt in Zeewolde het dorpscircuit op gang. Wie zijn er die ochtend eigenlijk niet thuis gekomen? De jeugd is daar snel achter: Nicky (21) en Bjorn Braun (20), Fabian Wetters (21), Berry Dirksz (22) en Daniel de Nie (18). Veelgeziene figuren, vertellen vrienden. Levenslustige jongeren die regelmatig uitgaan en sporten en vol toekomstplannen zitten. ,,Ze leefden hun leven maximaal'', vertelt de vader van één van hen later.

Corine Kroon, jeugdouderling van de lokale protestantse kerk, ziet zondagmiddag vanuit haar huis dat het plein in het centrum volstaat met huilende jongeren.

Ze kan het niet aanzien. ,,Ze stonden in shock bij elkaar. Het was koud en winderig. Ik wilde iets voor ze doen.'' Kan 'Enter' niet open, bedenkt Kroon. Dat is het jongerencentrum van de kerk, dat mede bij gebrek aan andere uitgaansgelegenheden een populaire ontmoetingsplaats is voor de lokale jeugd.

In de loop van de dag wordt het steeds voller in Enter. 'sAvonds zijn er ruim vierhonderd jongeren geweest. Vrijwilligster Martine Kruider is er die avond bij. ,,Ze snapten er niets van, wisten niet wat ze met zichzelf aanmoesten. Veel zaten maar gewoon en keken voor zich uit. Een paar meisjes zeiden: 'Hoe kunnen er nou twee keer achter elkaar vrienden doodgaan. Dat kan geen toeval zijn. Ik wil verhuizen.'''

Voor medewerkers van de gemeente begint op maandag de grote klus, vertelt communicatieadviseur Desiree van Essen. Zij leidt 's ochtends een bijeenkomst van gemeente, politie, hulpverleningsdiensten en vrijwilligers van het jongerencentrum. De centrale vraag is: bijna alle jeugd rouwt, hoe vang je dat opt Er moet een herdenkingsbijeenkomst komen, vinden jongeren zondag al. Na instemming van de familie wordt die gepland voor donderdag.

Ondertussen groeit de aandacht voor het ongeluk. Maandagavond ontstaat er een spontane stille tocht waarin zo'n duizend mensen meelopen. Een condoleanceregister op internet wordt in de loop van de week meer dan 600000 keer bezocht. Zo'n tweeduizend mensen laten er een reactie achter.

En het jongerencentrum blijft druk bezocht. Enter wordt het officieuze hulppunt. Medewerkers van de hulpdiensten en vertrouwenspersonen uit het dorp zitten er klaar voor de jeugd. Vrijwilligers van het centrum worden ineens hulpverleners. Kroon: ,,Sommige jongeren waren hier niet weg te krijgen. Dan zei je voorzichtig: 'misschien moet je naar huis, je zit hier al zolang'. Als je een uur later naar buiten liep bleek dat ze daar al die tijd hadden gezeten. Ze konden niet weggaan.''

Hoewel Enter een centrum is voor alle jongeren, is de organisatie in handen van leden van de kerk. Hoe kun je als christen de jongeren troost of steun geven, vroeg Harry Jaspers Focks, één van de vier voorgangers van de protestantse gemeente zich af. ,,Best een dilemma. Je wilt iets delen van de troost van je geloof, maar niet overweldigen met dogma's. Als je in hun verdriet begint over God, annexeer je hun beleving dan niet?'' Ook Kroon liep met die vraag rond. ,,Tot ik zag dat het helemaal niet hoefde. Je hoeft alleen maar te luisteren.''

Donderdagavond is de afscheidsbijeenkomst. 2500 mensen volgen hoe familieleden en vrienden vertellen over de vijf. Er blijkt iets gebeurd met het 'import'-dorp. Een vriendin van de slachtoffers trekt de vergelijking met Volendam. ,,Wij zijn net zo hecht als zij na de ramp daar.''

Pas na de bijeenkomst komt voor medewerkers van de gemeente, vrijwilligers van het centrum en voorgangers van de kerken de emotionele ontlading. ,,Alle vrijwilligers gingen achteraf naar een besloten avond in Enter, waar voor het eerst in die week geen jongeren waren. We hebben met twintig mensen onbedaarlijk zitten lachen. Pure ontlading. Ondertussen bleven sommigen gewoon doorhuilen'', vertelt Kroon.

Gemeentewoordvoerster Van Essen wordt zondagmorgen trillend wakker. ,,Het beefde over mijn hele lijf. Dat waren de emoties waaraan ik nog niet had kunnen toegeven.''

Inmiddels is het drie maanden later. De pijn van het ongeluk is allesbehalve over, zegt burgemeester Dijkstra. De protestantse gemeente signaleert dat ook. ,,De grootste groep van de jeugd heeft het leven weer redelijk opgepakt'', vertelt jongerendominee Jan van der Wolf. ,,Ze lopen wel met vragen rond, maar daar kunnen ze meestal goed over praten. Een kleiner deel van de jongeren had voor het ongeluk al problemen: drugsgebruik, niet met tegenslagen kunnen omgaan. Zij gaan over straat dolen en keren in zichzelf.''

Burgemeester Dijkstra maakt zich zorgen over die groep. ,,Juist deze jongeren stappen niet uit zichzelf naar hulpverleners toe.'' Daarom trok de gemeente onlangs 15000 euro uit om twee jongerenwerkers meer uren te laten maken. Ook broedt Dijkstra op maatregelen om jongerenwerk sowieso beter op te pakken. De nasleep van het ongeluk heeft hem duidelijk gemaakt dat in Zeewolde al veel langer probleemjongeren zijn die geen luisterend oor kunnen vinden.

,,Dat ligt ook aan de opvoeders. Als beide ouders werken, met wie kan een jongere 's middags dan praten over wat er met hem is gebeurd? Sinds oktober kun je dat soort dingen hardop zeggen.'' Dijkstra ziet nóg een erfenis van oktober: saamhorigheid. ,,Je zag mensen elkaar troosten tijdens de dienst, of gewoon midden op straat. Kerken werkten samen. Er zijn zoveel mensen die belangeloos hebben meegeholpen aan de herdenkingsbijeenkomst en de opvang van jongeren. Middenstanders brachten eten naar het jongerencentrum, zodat jeugd daar kon blijven. Het zinderde door Zeewolde. Het is een herstelbeweging waarop ik niet had durven hopen.''

Burgemeester Dijkstra wil zulke positieve dingen zoveel mogelijk vasthouden. ,,De mensen die dit hebben meegemaakt moeten nooit vergeten hoe uit een vreselijk ongeluk een band ontstond tussen mensen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden