De narwal: De enige echte drager van de gedraaide hoorn

In België is een dode narwal aangetroffen. Een jong mannetje, drie meter lang en 290 kilo zwaar. Als een dikke saucijs met eruit stekende braadspies lag de onfortuinlijke tandwalvis roemloos op een oever van de Schelde, de eerste narwal ooit in België. Het dier was al geruime tijd dood voor hij aanspoelde. Vreemd, want hoe komt een rotte walvis in België langs de Schelde terecht? De enige route is via de Nederlandse Westerschelde, maar dat is stroomopwaarts en het lijkt me voor een lijk nogal lastig om stroomopwaarts te zwemmen.

Het dier moet levend en wel de Schelde op zijn gezwommen. Autopsie heeft uitgewezen dat de narwal van honger is gestorven. De sluisloze getijdenrivier is geen ideale leefruimte voor een groot arctisch zeezoogdier.

Hun natuurlijke leefgebied is rond noordelijk Groenland, de Canadese arctische eilanden en in de Noordelijke IJszee boven Rusland, waar ze zich voeden met inktvissen en platvis. Die zijn in de modderige Schelde natuurlijk nergens te vinden. Uiteindelijk is het dier verhongerd en in gevorderde staat van ontbinding aangespoeld bij de sluis van Wintam. Het hele verhaal is het resultaat van typisch roekeloos pubergedrag van zo'n jong narwal-mannetje.

De narwal is een bijzonder dier. Het is de eenhoorn. De hoorn van de narwal is in feite de linker hoektand, die - tegen de wijzers van de klok gespiraliseerd - tot enorme lengte kan uitgroeien. Heel soms wordt een narwal met twee tanden gevonden. De geschroefde maar kaarsrechte slagtand is in de loop van de geschiedenis om onduidelijke redenen verhuisd van de snuit van de narwal naar de kop van een paard. Het resultaat van deze fabelachtige evolutie is de eenhoorn. Een eenhoorn is een ezel met een narwaltand op zijn voorhoofd. Ik zag ooit in een Frans natuurhistorisch museum ergens boven op een vitrinekast een ezelgeraamte staan met een narwaltand op zijn neus; 'l'unicorne'.

Het eenhoornbegrip is zelfs neergeslagen in de Latijnse naam van de narwal: Monodon monoceros, letterlijk: eentand eenhoorn. In het wapen van Groot-Brittannië wordt het gekroonde schild geflankeerd door een klimmende leeuw en een eenhoorn met narwaltand; op de kaft van het Britse paspoort is die tand overigens de verkeerde kant op geschroefd. Echt Brits dus.

De Vlaamse narwal is, zo schreef ik al, onvermijdelijk via de Westerschelde in België verzeild geraakt. Via Nederlandse wateren.

Daarmee is dit dus tevens een narwalwaarneming in Nederland, ondanks het gebrek aan een daadwerkelijke observatie. Het lijkt me een bijzondere vorm van deductief redeneren: een vondst in België leidt tot de conclusie dat het zeezoogdier in Nederland is geweest.

In dat geval is de twee weken geleden verschenen 'Atlas van de Nederlandse Zoogdieren' dus alweer verouderd: behalve dat ene in 1912 langs de Zuiderzee aangespoelde exemplaar heeft hier ook in april 2016 een narwal gezwommen, ook al heeft niemand hem gezien. Een gededuceerde waarneming, ik denk dat dat nog niet eerder is vertoond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden